Uzasadnienie
- 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 25 maja 2018 r. (data nadania), D.B. (dalej: skarżący), zakwestionował zgodność art. 521 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.),,w części odmawiającej możliwości wniesienia kasacji przez podmioty kwalifikowane tj. Prokuratora Generalnego oraz Rzecznika Praw Obywatelskich od prawomocnego postanowienia sądu o utrzymaniu w mocy postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa lub dochodzenia albo umorzeniu postępowania przygotowawczego w fazie in rem – w zakresie, w którym uniemożliwia uczestnikowi postępowania karnego, który składa zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, skuteczne zwrócenie się do podmiotów kwalifikowanych wymienionych w treści art. 521 § 1 k.p.k. z wnioskiem o wniesienie kasacji nadzwyczajnej, w sytuacji stwierdzenia przez organy postępowania przygotowawczego braku znamion przestępstwa w stosunku do czynu względem którego złożył zawiadomienie” z art. 45, art. 32 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 oraz z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
- 2. Postanowieniem z 15 stycznia 2020 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 20 stycznia 2020 r., Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej stwierdzając, że skarżący nie legitymuje się żadnym orzeczeniem, które zostałoby wydane na podstawie zakwestionowanego przepisu i odmawiałoby mu prawa do wniesienia kasacji.
- 3. W zażaleniu z 27 stycznia 2020 r. (data nadania) skarżący zakwestionował postanowienie Trybunału z 15 stycznia 2020 r., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do dalszego prowadzenia.
Skarżący zarzucił kwestionowanemu postanowieniu naruszenie:
- a) art. 79 ust. 1 Konstytucji,,,w zakresie w jakim Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu z uwagi na nie legitymowanie się skarżącego żadnym orzeczeniem które zostałoby wydane na podstawie kwestionowanego przepisu art. 521 § 1 k.p.k., podczas gdy skarżący kwestionuje brzmienie przywołanego przepisu w zakresie, w jakim odmawia on możliwości wniesienia kasacji przez podmioty kwalifikowane od prawomocnych postanowień sądu o utrzymaniu w mocy postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa lub dochodzenia lub umorzeniu postępowania przygotowawczego w fazie in rem w sytuacji stwierdzenia przez organy ścigania braku znamion czynu zabronionego”, 6
- b) art. 77 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK,,w zakresie w jakim Trybunał wskazał, że skarżący nie wyczerpał drogi sądowej, podczas gdy postanowienie Sądu Rejonowego w M., o utrzymaniu w mocy postanowienia o umorzeniu śledztwa w fazie in rem stanowi postanowienie kończącego sprawę i w powyższym zakresie wyczerpuje drogę sądową”.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
- 3. W pierwszej kolejności Trybunał przypomina, że zgodnie z art. 61 ust. 4 u.o.t.p. TK postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej może zostać wydane przede wszystkim w sytuacji, gdy nie spełnia ona wymogów określonych w ustawie, a nie wyłącznie – jak twierdzi skarżący – w przypadku, gdy jest ona oczywiście bezzasadna lub nie usunięto jej braków formalnych.
To właśnie niespełnienie podstawowej przesłanki do wniesienia skargi przewidzianej w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK – jaką jest uzyskanie ostatecznego orzeczenia wydanego na podstawie zaskarżonych przepisów – było podstawą odmowy nadania skardze dalszego biegu.
Za bezpodstawne należy uznać twierdzenia skarżącego, że do skargi załączono rozstrzygnięcie wydane na podstawie zakwestionowanego aktu normatywnego, przez co skarga konstytucyjna odpowiadała warunkom formalnym. Za takie orzeczenie nie można uznać wskazanego przez skarżącego postanowienia Sądu Rejonowego w M. z 7 kwietnia 2017 r. (sygn. akt […]). Trybunał zwraca uwagę, że postanowienie to nie rozstrzyga w ogóle o dopuszczalności skargi kasacyjnej. W związku z tym nie może zostać uznane za orzeczenie ograniczające prawo skarżącego do wniesienia tej skargi.
Postanowienie Sądu Rejonowego w M. nie było wydane na podstawie zaskarżonego art. 521 § 1 k.p.k. Skarżący nie dysponuje więc żadnym ostatecznym orzeczeniem wydanym na podstawie tego przepisu. Tym samym skarga nie spełnia przesłanki z art. 79 ust. 1 Konstytucji. Przepis ten wymaga bowiem, by wskazany w skardze konstytucyjnej akt normatywny stanowił podstawę orzeczenia, którym sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o konstytucyjnych wolnościach lub prawach skarżącego.
13 14
Mając powyższe na względzie, Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – nie uwzględnił zażalenia.
Postanowienie
z dnia 15 stycznia 2020 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Zbigniew Jędrzejewski, po wstępnym rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym, skargi konstytucyjnej D.B. w sprawie zgodności:
art. 521 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) ,,w części odmawiającej możliwości wniesienia kasacji przez podmioty kwalifikowane tj. Prokuratora Generalnego oraz Rzecznika Praw Obywatelskich od prawomocnego postanowienia sądu o utrzymaniu w mocy postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa lub dochodzenia albo umorzeniu postępowania przygotowawczego w fazie in rem – w zakresie, w którym uniemożliwia uczestnikowi postępowania karnego, który składa zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, skuteczne zwrócenie się do podmiotów kwalifikowanych wymienionych w treści art. 521 § 1 k.p.k. z wnioskiem o wniesienie kasacji nadzwyczajnej, w sytuacji stwierdzenia przez organy postępowania przygotowawczego braku znamion przestępstwa w stosunku do czynu względem którego złożył zawiadomienie” z art. 45, art. 32 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 oraz z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 25 maja 2018 r. (data nadania), D.B. (dalej: skarżący), reprezentowany przez adwokata ustanowionego z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego:
Prokurator Rejonowy w M. postanowieniem z 30 września 2016 r. ([…]) umorzył śledztwo, wszczęte na skutek złożonego przez skarżącego zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa.
Zażalenie na to postanowienie złożył skarżący oraz jego pełnomocnik. Postanowieniem z 7 kwietnia 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w M. Wydział II Karny nie uwzględnił zażalenia i utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Zostało ono doręczone skarżącemu wraz z uzasadnieniem 14 kwietnia 2017 r. 4 16 kwietnia 2017 r. skarżący wystąpił do Sądu Rejonowego w J. z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej. Pismo z informacją o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu do wniesienia skargi konstytucyjnej zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 21 marca 2018 r. 5
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 18 września 2019 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej. Pismem procesowym z 26 września 2019 r. (data nadania) skarżący odniósł się do tego zarządzenia.
Zdaniem skarżącego zakwestionowany przepis narusza jego prawo do równego traktowania przez władze publiczne, prawo do sądu, prawo do dochodzenia na drodze sądowej naruszonych wolności i praw oraz prawo do dwuinstancyjnego postępowania.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem rozstrzygnięcia merytorycznego.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna.
2. Jak wynika z art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo wnieść skargę konstytucyjną w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach, prawach lub obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji.
Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że przedmiotem skargi konstytucyjnej uczynić można tylko przepisy wykazujące podwójną kwalifikację. Po pierwsze, muszą one stanowić normatywną podstawę ostatecznego orzeczenia, z którego wydaniem skarżący wiąże zarzut naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw. Po drugie, to w treści kwestionowanych przepisów tkwić winno źródło zarzucanego naruszenia, którego aktualizacja nastąpiła wskutek ich zastosowania w indywidualnej sprawie skarżącego.
- 3. W analizowanej skardze konstytucyjnej skarżący domaga się stwierdzenia niekonstytucyjności art. 521 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1987, ze zm.; dalej: k.p.k.) o treści:,,Minister Sprawiedliwości
- – Prokurator Generalny, a także Rzecznik Praw Obywatelskich może wnieść kasację od każdego prawomocnego orzeczenia sądu kończącego postępowanie”. Na podstawie ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1694), zmianie uległo dotychczasowe określenie podmiotu uprawnionego do wniesienia kasacji, tj. Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego na Prokuratora Generalnego.
- 4. Trybunał stwierdził, że skarżący nie legitymuje się żadnym orzeczeniem, które zostało wydane na podstawie zakwestionowanego przepisu i bezpośrednio odmawiałoby mu prawa do wniesienia kasacji.
Postanowienie Sądu Rejonowego w M. z 7 kwietnia 2017 r. (sygn. akt […]), wskazane przez skarżącego jako orzeczenie mające w jego sprawie ostateczny charakter, dotyczyło nieuwzględnienia zażalenia na postanowienie Prokuratora Rejonowego w M. z 30 września 2016 r. o umorzeniu śledztwa. Nie rozstrzygało natomiast o możliwości wniesienia kasacji przez podmioty wskazane w art. 521 § 1 k.p.k.
Mając powyższe na uwadze Trybunał przypomina, że na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK, do skutecznego wniesienia skargi konstytucyjnej niezbędne jest uzyskanie ostatecznego orzeczenia w wyniku wyczerpania drogi prawnej. Obowiązek ten nabiera szczególnego znaczenia w sytuacji, w której skarżący kwestionuje brak możliwości wniesienia danego środka zaskarżenia. W takim przypadku, w celu uprawdopodobnienia rzeczywistego naruszenia wolności lub praw, skarżący musi wykazać, że w kwestionowanym zakresie doszło do zamknięcia drogi sądowej. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału (zob. np. wyrok z 11 października 2016 r., sygn. SK 28/15, OTK ZU A/2016, poz. 79), niewystarczające jest wskazanie, że przepisy zaskarżonej regulacji ustawowej nie przewidują możliwości wniesienia nadzwyczajnego środka zaskarżenia lub, że jest ona wprost wyłączona. Dla potwierdzenia naruszenia przysługujących skarżącemu wolności lub praw niezbędne jest uzyskanie ostatecznego orzeczenia, które będzie potwierdzało to wyłączenie.
W analizowanej sprawie skarżący nie wywiązał się z tego obowiązku. Skarga konstytucyjna ma charakter abstrakcyjny, a więc nie spełnia wymagań określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK.
Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu.
Z tych przyczyn Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.
POUCZENIE 19
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.