Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 16 czerwca 2020 r. (data nadania) S.Z. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z zarzutami na tle następującego stanu faktycznego.
Postanowieniem z 16 czerwca 1992 r., sygn. akt […], Sąd Rejonowy w W. stwierdził, że spadek po zmarłej właścicielce nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr […], nabył w całości S.M. Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z 29 czerwca 1992 r., sygn. akt […], stwierdził następnie, że spadek po nim nabył m.in. R.M. W skład będącej przedmiotem spadku nieruchomości wchodziły działki geodezyjne, które w latach 1942-1946 stanowiły własność Rzeszy Niemieckiej w myśl postanowienia sądu niemieckiego.
Od 14 listopada 1946 r., na podstawie art. 2 ust. 1 pkt e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 30 października 1944 r. o ochronie państwa (Dz. U. R.P. Nr 10, poz. 50; dalej: dekret PKWN), ich właścicielem stał się Skarb Państwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
Decyzją z 22 lutego 1993 r., nr […], Wojewoda P. stwierdził nieodpłatne nabycie z mocy prawa przez Gminę W. własności ww. nieruchomości. Na podstawie zaś aktu notarialnego z 16 grudnia 1993 r., rep. A nr […], użytkownikiem wieczystym nieruchomości objętej księgą wieczystą […] stała się Ogólnokrajowa Spółdzielnia Turystyczna G. w W., przy czym nabywca prawa został zwolniony z pierwszej opłaty z tytułu użytkowania wieczystego.
Decyzją Wojewody […] z 14 grudnia 2007 r. ([…]) stwierdzono, że działki wchodzące w skład ww. nieruchomości nie podlegały działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej. Po rozpatrzeniu wniosku R.M., decyzją z 2 września 2009 r. nr 653 ([…]), Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że decyzja Wojewody P. z 22 lutego 1993 r. wydana została z naruszeniem prawa, jednakże nie stwierdził jej nieważności z uwagi na treść art. 156 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.
- – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej: k.p.a.), wobec nieodwracalności skutków prawnych. Decyzją z 26 listopada 2009 r. nr 877 ([…]) Minister Spraw Wewnętrznych, po rozpatrzeniu wniosku R.M. o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Wojewody P. W tym stanie rzeczy R.M. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. (dalej: WSA) ze skargą na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z 26 listopada 2009 r., wnosząc o jej uchylenie z uwagi na rażące naruszenie art. 158 § 2 k.p.a. oraz błędną wykładnię art. 156 § 2 k.p.a. Wyrokiem z 11 czerwca 2010 r., sygn. akt […], WSA oddalił skargę R.M., stwierdzając brak podstaw do przyjęcia stanowiska skarżącego. Wyrokiem z 7 października 2011 r., sygn. akt […], Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) oddalił skargę kasacyjną R.M. w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z naruszeniem prawa.
Aktem notarialnym z 8 października 2012 r. R.M. darował skarżącemu S.Z. udziały w przedmiotowej nieruchomości. W konsekwencji skarżący wstąpił w charakterze powoda do toczącego się już postępowania z pozwu R.M. o uzgodnienie z rzeczywistym stanem prawnym treści księgi wieczystej prowadzonej dla ww. nieruchomości poprzez wpisanie go jako jej właściciela w miejsce Gminy W. oraz wykreślenie użytkownika wieczystego, podnosząc m.in. nieodpłatne nabycie prawa do nieruchomości przez Gminę W. Wyrokiem z 6 listopada 2012 r., sygn. akt […], Sąd Rejonowy w W. I Wydział Cywilny stwierdził związanie sądu powszechnego decyzją administracyjną oraz że nabycie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło odpłatnie, za zwolnieniem użytkownika wieczystego z pierwszej opłaty na mocy obowiązujących przepisów, a nie z woli właściciela, tj. Gminy W., co skutkuje utrzymaniem rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych.
Wyrokiem z 21 stycznia 2020 r., sygn. akt […], Sąd Okręgowy w P. Wydział II Cywilny Odwoławczy oddalił apelację skarżącego od ww. wyroku, podzielając ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez Sąd Rejonowy.
W tym stanie rzeczy skarżący wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego ze skargą konstytucyjną informując, że wniósł także skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Okręgowego w P. z 21 stycznia 2020 r. Zdaniem skarżącego zaskarżone przez niego przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. 2019 r. poz. 2204), ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 2019 r. poz. 1460, ze zm.) oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2019 r. poz. 256, ze zm.) naruszają przysługujące mu konstytucyjne prawo do sądu i prawo do własności w świetle obowiązywania zasady demokratycznego państwa prawnego oraz trójpodziału i równowagi władz, tj. art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 2 i art. 10 Konstytucji.
Zarządzeniem z 30 czerwca 2020 r. (doręczonym 6 lipca 2020 r.) Prezes Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do doręczenia pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, a także do doręczenia odpisów lub poświadczonych za zgodność z oryginałem dokumentów stanowiących jeden komplet załączników do skargi, pod rygorem negatywnych skutków procesowych. Pismem z 10 lipca 2020 r. skarżący ustosunkował się do powyższego zarządzenia. Następnie pismem z 5 sierpnia 2020 r. wniósł dodatkowo o stwierdzenie, że art. 6 ust. 1 w związku z art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. 2019 r. poz. 2204) w zakresie, w jakim „pod ochroną działania rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych pozostaje czynność ustanowienia użytkowania wieczystego obejmująca – zgodnie z art. 2c ust. 3 i 4 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464) – zwolnienie użytkownika wieczystego z obowiązku uiszczenia pierwszej opłaty rocznej (obecnie pierwszej opłaty) oraz opłaty za przeniesienie własności wzniesionych na gruncie budowli (jeśli takie istnieją)”, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Pismem procesowym z 8 marca 2022 r. (data nadania) skarżący poinformował, że postanowieniem z 2 czerwca 2021 r., sygn. akt […], Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Okręgowego w P. z 21 stycznia 2020 r., w którym ostatecznie orzeczono o jego konstytucyjnych prawach i wolnościach.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, ze zm.; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia na warunkach określonych w Konstytucji oraz u.o.t.p.TK. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych prawem wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna.
- 2. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw, którego uruchomienie warunkowane jest spełnieniem przesłanek z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w u.o.t.p.TK. Zakwestionowany w skardze przepis winien być zatem podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ administracji publicznej w indywidualnej sprawie, zaś zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK na skarżącym spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia naruszenia przysługujących mu konstytucyjnych wolności lub praw wskazanych w skardze przez powołanie argumentów lub dowodów uzasadniających zarzut niezgodności kwestionowanych przepisów z Konstytucją.
- 3. W wyniku przeprowadzenia rozpoznania wstępnego przedmiotowej skargi Trybunał Konstytucyjny ustalił, że nie spełnia ona warunków dopuszczenia do rozpoznania merytorycznego.
- 4. Trybunał stwierdza, że zakwestionowany przez skarżącego art. 6 ust. 1 w związku z art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. 2019 r. poz. 2204), w zakresie wskazanym w punkcie pierwszym petitum skargi, nie był podstawą wyroku Sądu Okręgowego w P. Wydział II Cywilny Odwoławczy z 21 stycznia 2020 r., sygn. akt […], tj. rozstrzygnięcia wskazanego w skardze jako ostateczne w myśl art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK w związku z art. 79 ust. 1 Konstytucji. Sąd Okręgowy stwierdził w tym wyroku, że – wbrew twierdzeniu skarżącego – w rozstrzyganej sprawie doszło do odpłatnego nabycia nieruchomości, a tym samym ukształtowania stanu prawnego obejmującego działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych.
Wobec powyższego oparcie analizowanej skargi konstytucyjnej o zarzut, że niezgodne z Konstytucją jest wyłączenie działania rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych w stosunku do tylko takich rozporządzeń nieodpłatnych, które są dodatkowo powodowane motywem „szczodrobliwości”, nie znajduje pokrycia w stanie faktycznym sprawy ani w wydanym rozstrzygnięciu. Skarga przybrała w tym zakresie charakter abstrakcyjny i nosi znamiona postulatu de lege ferenda. Trybunał zwraca tymczasem uwagę, że skarga konstytucyjna nie jest kolejnym środkiem odwoławczym w toku instancyjnym, służącym podważeniu ustaleń dokonanych wcześniej przez niezależny sąd i zmianie uzyskanych przez skarżącego rozstrzygnięć, które uznaje za niekorzystne w swojej sprawie.
Trybunał ustalił ponadto, że wbrew wymaganiom wskazanym art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK, skarżący nie przedstawił uzasadnienia zarzutu niezgodności z Konstytucją przepisu zaskarżonego w punkcie pierwszym petitum skargi na tle wydanego w sprawie ostatecznego rozstrzygnięcia.
5. Rozpoznając żądanie sformułowane w punkcie drugim petitum skargi Trybunał ustalił, że – wbrew wymaganiom wskazanym w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK – skarżący nie wskazał, w jaki sposób przysługujące mu i powołane w skardze prawa i wolności zostały naruszone przez zaskarżony przepis. W świetle przytoczonych w tym zakresie wzorców kontroli skarżący nie przedstawił uzasadnienia na poparcie tezy, że w związku ze związaniem sądów powszechnych decyzjami administracyjnymi, nie miał dostępu do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Na podstawie załączonych do skargi dokumentów potwierdzających, w myśl art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK, wyczerpanie drogi prawnej Trybunał ustalił, że skarżący uzyskał rozstrzygnięcie co do istoty sprawy wraz z uzasadnieniem oraz ustaleniem stanu faktycznego i prawnego, czego dotyczą wskazane przez skarżącego w tym zakresie wzorce kontroli. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że skarga konstytucyjna nie jest instrumentem umożliwiającym Trybunałowi podważanie ustaleń i rozstrzygnięć dokonanych w drodze postępowań sądowych.
6. Wskazane powyżej braki, jak stwierdza Trybunał, nie mogą być usunięte w drodze wezwania, o którym mowa w art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK. Przepis ten może bowiem stanowić dla sędziego Trybunału podstawę do wezwania skarżącego do doprecyzowania przedstawionego już uzasadnienia skargi, a nie zaś do umożliwienia mu zmiany zakresu zaskarżenia lub argumentów na jej poparcie. W tym kontekście ocenić należy także żądanie skarżącego wyrażone w piśmie z 5 sierpnia 2020 r. Trybunał ustalił bowiem, że nie może ono podlegać rozpoznaniu, ponieważ przedstawiony w tym piśmie dodatkowy zarzut niezgodności kwestionowanego w skardze przepisu ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. 2019 r. poz. 2204) z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji wniesiony został po upływie terminu, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK.
7. Trybunał zwraca wreszcie uwagę, że w myśl art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, nieusunięcie braku formalnego skargi w terminie skutkuje wydaniem postanowienia o odmowie nadania skardze dalszego biegu. Trybunał ustalił, że skarżący nie usunął braku wskazanego w punkcie drugim zarządzenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 30 czerwca 2020 r. W reakcji na ww. zarządzenie skarżący nie doręczył poświadczonych za zgodność z oryginałem dokumentów stanowiących jeden komplet załączników do wniesionej skargi.
Zamiast tego przedłożył zestaw kopii dokumentów różniący się od tego, który załączony był do skargi w chwili jej wniesienia, świadomie pomijając niektóre rozstrzygnięcia wydane w sprawie przez samodzielne uznanie ich za „niebędące niezbędne dla wypełnienia warunków formalnych skargi konstytucyjnej” (s. 2 pisma procesowego z 10 lipca 2020 r.). Jak jednak wspomniano już wyżej, w myśl art. 53 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK, na skarżącym spoczywa obowiązek rzetelnego przedstawienia stanu faktycznego sprawy w uzasadnieniu skargi, z czym należy łączyć obowiązek dołączenia do niej wszystkich wyroków, decyzji lub innych rozstrzygnięć potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej, o której mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK.
- 8. W związku z powyższym, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 i 2 u.o.t.p.TK, Trybunał postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 19
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.