Postanowienie TK z 24 maja 2005 r., Tw 38/04

Wydany

24 maja 2005 r.

Sąd

Trybunał Konstytucyjny

Sprawa

w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną (Dz. U. Nr 105, poz. 1114) z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania wnioskowi dalszego biegu. W dniu 3 września 2004 r. wpłynął do Trybunału Konstytucyjnego wniosek Rady Gminy Kleszczów o zbadanie zgodności § 33 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną (Dz. U. Nr 105, poz. 1114) z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 10 listopada 2004 r. wezwano wnioskodawcę do usunięcia braków formalnych wniosku, przez wskazanie umocowanego przedstawiciela do reprezentowania Rady Gminy Kleszczów przed Trybunałem Konstytucyjnym, doręczenie 1 kopii wniosku i 4 kompletów załączników oraz doręczenie 1 kopii uchwały Rady Gminy Kleszczów z 5 sierpnia 2004 r. (Nr XXVII/264/04). W piśmie z 25 listopada 2004 r. wnioskodawca odniósł się do stwierdzonych przez Trybunał braków formalnych. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: w sprawie abstrakcyjnej kontroli norm, wyraźnie określa dwie grupy podmiotów, które mogą inicjować postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym. Pierwszą grupę, stanowią podmioty wskazane w art. 191 ust. 1 Konstytucji, którym przysługuje legitymacja do występowania z wnioskiem do Trybunału we wszystkich sprawach określonych w art. 188 Konstytucji. Druga grupa podmiotów, wskazana w art. 191 ust. 1 pkt 3-5 Konstytucji, może natomiast inicjować postępowanie w sprawie abstrakcyjnej kontroli norm jedynie wówczas, jeżeli akt normatywny podlegający zaskarżeniu dotyczy spraw objętych zakresem działania wnioskodawcy. Tego rodzaju legitymację procesową określa się mianem legitymacji ograniczonej, w odróżnieniu od legitymacji ogólnej, przysługującej podmiotom, wymienionym w art. 191 ust. 1 Konstytucji. w sprawie abstrakcyjnej kontroli norm pochodzi od podmiotu uprawnionego. Obejmuje zatem nie tylko badanie przesłanek wskazanych w art. 36 ust. 3 ustawy o TK (oczywista bezzasadność i uchybienie brakom formalnym wniosku), ale także tych, które wykluczają możliwość merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy ze względu na zbędność lub niedopuszczalność orzekania. Tego rodzaju sytuacja ma miejsce, w odniesieniu do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego, jeśli sformułowany przez te podmioty wniosek wykracza poza zakres wskazany w art. 191 ust. 2 Konstytucji. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad obliczeń w obrocie energią elektryczną (Dz. U. z 2001 r. Nr 1, poz. 7) nie określał żadnego horyzontu czasowego, w którym miałaby obowiązywać ulga w stawce systemowej opłaty przesyłowej, przysługująca odbiorcom będącym autoproducentami i odbiorcom końcowym w małych systemach wydzielonych. Wskazany przepis rozporządzenia, podawał jedynie sposób obliczenia wysokości opłaty przesyłowej dla danego poziomu napięć znamionowych, w stosunku do poszczególnych rodzajów odbiorców. Nie przyznawał on natomiast, żadnego prawa do ulgi na rzecz odbiorców wskazanych w § 36 ust. 2 pkt 2 oraz nie wskazywał, w jakim czasie tego rodzaju uprawnienie miałoby obowiązywać. Nie można zatem mówić, o istnieniu po stronie określonego grona odbiorców jakiegokolwiek prawa słusznie nabytego na podstawie § 36 poprzednio obowiązującego rozporządzenia Ministra Gospodarki. Tym samym, formułowany przez wnioskodawcę zarzut, zgodnie z którym ustawodawca wprowadzając w § 33 kwestionowanego rozporządzenia nowy sposób obliczenia opłat przesyłowych, naruszył zasadę pewności prawa oraz wynikającą z niej zasadę ochrony praw słusznie nabytych i interesów w toku, należy uznać za oczywiście bezzasadny.

Sentencja

1. Art. 191 Konstytucji, wyznaczający zakres uprawnienia podmiotów do występowania Ograniczony charakter legitymacji do inicjowania postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, jaki przysługuje organom stanowiącym jednostek samorządu terytorialnego, podlega weryfikacji w trybie wstępnej kontroli, na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy o TK. Tego rodzaju kontrola, dokonywana przez Trybunał w składzie jednego sędziego na posiedzeniu niejawnym, ma zagwarantować, iż żądanie wszczęcia postępowania
2. Rada Gminy Kleszczów kwestionuje konstytucyjność § 33 ww rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, określającego sposób obliczenia opłaty przesyłowej dla danego poziomu napięć znamionowych, z powodu jego niezgodności z szeregiem zasad konstytucyjnych wynikających z art. 2 i 32 Konstytucji. Jak wskazuje wnioskodawca, regulacja wynikająca z § 33 kwestionowanego rozporządzenia narusza zasadę ochrony zaufania obywateli do organów państwa oraz zasadę pewności prawa i wynikającą z niej zasadę ochrony praw słusznie nabytych i interesów w toku. Jest także sprzeczna z zasadą proporcjonalności, sprawiedliwości społecznej, a także zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji. Odnosząc się do tak określonych zarzutów wnioskodawcy Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę, że do zakresu działania jednostki samorządu terytorialnego w rozumieniu art. 191 ust. 2 Konstytucji nie należy ochrona praw obywateli. Niedopuszczalne jest kwestionowanie przez organ jednostki samorządu terytorialnego aktu normatywnego z punktu widzenia jego niezgodności z prawami obywatelskimi wyrażonymi w Konstytucji. Należy zatem uznać, że zarzut naruszenia przez zaskarżone rozporządzenie zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa, wyrażonej w art. 2 Konstytucji – jak to zostało sformułowane we wniosku - leży poza zakresem działania Rady Gminy Kleszczów, co stanowi samoistną przesłankę odmowy nadania wnioskowi dalszego biegu (por. postanowienie z 13 kwietnia 2005 r., Tw 34/04, OTK ZU nr 2/B/2005, poz. 57).
3. Trybunał Konstytucyjny pragnie odnieść się także do zaprezentowanego we wniosku rozumienia zasady pewności prawa, wywodzonej z art. 2 Konstytucji. Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie Trybunału, klauzula demokratycznego państwa prawnego oraz wynikająca z niej zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przezeń prawa, nakładają na ustawodawcę obowiązek takiego formułowania przepisów, aby nie dochodziło do naruszenia tzw. interesów w toku, czyli takich przedsięwzięć gospodarczych i finansowych, które rozpoczęto pod rządami poprzednich regulacji. Obowiązkowi temu należy jednak przypisać kategoryczny charakter w tych sytuacjach, kiedy w przepisie zapewniono obywatela, że przez pewien czas obowiązywać go będą pewne reguły, a obywatel – kierując się tym zapewnieniem – rozpoczął konkretne działania. Takich reguł – co do zasady – nie można wówczas zmieniać na niekorzyść obywatela. Zawsze muszą być jednak równocześnie spełnione trzy przesłanki: 1) przepisy prawa muszą wyznaczać pewien horyzont czasowy dla realizowania określonych przedsięwzięć, 2) przedsięwzięcie to – ze swej natury – musi mieć charakter rozłożony w czasie i nie może się zrealizować w wyniku jednorazowego znaczenia gospodarczego, 3) obywatel musi faktycznie rozpocząć określone przedsięwzięcie w okresie obowiązywania owych przepisów (por. m.in. wyroki z: 25 listopada 1997 r., K 26/97, OTK ZU nr 5-6/1997, poz. 64 oraz 22 czerwca 1999 r., K 5/99, OTK ZU nr 5/1999, poz. 100). Biorąc pod uwagę rozumienie zasady pewności prawa, wynikające z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, należy zauważyć, iż obowiązujący poprzednio § 36 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 14 grudnia 2000 r.
4. Trybunał Konstytucyjny pragnie stwierdzić także, iż kwestionowany przez wnioskodawcę przepis § 33 rozporządzenia, określający sposób obliczenia opłaty przesyłowej, ma zastosowanie wyłącznie do określonych podmiotów, zajmujących się obrotem energią elektryczną. Ocena tego, czy wprowadzenie tej regulacji nastąpiło z naruszeniem konstytucyjnych zasad proporcjonalności i równości, może mieć miejsce, jedynie z perspektywy tych podmiotów, które prowadząc działalność w określonej sferze, zobowiązane są do terminowego uiszczania danego rodzaju opłat. Podmioty te mogą, w drodze skargi konstytucyjnej, kwestionować zasadność zmiany sposobu obliczenia takich opłat, powołując się na przysługujące im konstytucyjne wolności lub prawa. Należy podkreślić, iż gmina, jako podmiot działający w określonej sferze publicznoprawnej i korzystając z przysługującego jej uprawnienia do inicjowania postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, może powoływać się we wniosku na naruszenie zasad proporcjonalności i równości jedynie wówczas, jeżeli wprowadzenie określonych regulacji prowadzi do nieuzasadnionego zróżnicowania jej sytuacji prawnej względem innej jednostki samorządu terytorialnego. Kwestionowanie określonej regulacji, z punktu widzenia naruszenia wskazanych powyżej zasad konstytucyjnych w stosunkach pomiędzy dwoma obywatelami, bądź podmiotami prowadzącymi działalność w danej sferze gospodarczej, nie dotyczy spraw objętych zakresem działania gminy w rozumieniu art. 191 ust. 2 Konstytucji. Przeprowadzenie przez Trybunał Konstytucyjny kontroli § 33 kwestionowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z punktu widzenia naruszenia zasad proporcjonalności i równości, w zakresie wskazanym we wniosku Rady Gminy Kleszczów, należy zatem uznać za niedopuszczalne. Mając na uwadze powyższe, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.

97/3B/2005

r.

Teresa Dębowska-Romanowska, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Rady Gminy Kleszczów o zbadanie zgodności:

§ 33 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 kwietnia 2004 r.