Uzasadnienie
Skład orzekający NSA postanowieniem z dnia 9 grudnia 1998 r. I SA/Lu 1125/97, na podstawie art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ wystąpił o wyjaśnienie przez skład siedmiu sędziów następującej wątpliwości prawnej:
Czy w oparciu o art. 14 ust. 1 pkt 38 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ wolny od cła jest towar utracony na skutek kradzieży przed podjęciem go do obrotu na polskim obszarze celnym".
Zagadnienie to wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego:
Skarżący Tadeusz B. zakupił w Niemczech w dniu 30 maja 1997 r. samochód osobowy marki Audi 80 rok produkcji 1987. Postanowieniem z dnia 2 czerwca 1997 r. Dyrektor Urzędu Celnego w R. przekazał sprawę odprawy celnej ostatecznej Dyrektorowi Urzędu Celnego w T. - Posterunek Celny w Chełmie, zobowiązując jednocześnie Tadeusza Bąka do dostarczenia przedmiotowego samochodu, celem dokonania tej odprawy, do odbiorczego urzędu celnego - w terminie 7 dni, a więc do dnia 9 czerwca 1997 r. Tadeusz B. nie wykonał powyższego obowiązku a w dniu 13 czerwca 1997 r. samochód pozostawiony przezeń na parkingu, przed sklepem, został skradziony. Samochodu nie odnaleziono, zaś postanowieniem z dnia 1 sierpnia 1997 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej w Ch. umorzył dochodzenie wobec niewykrycia sprawców kradzieży.
Dyrektor Urzędu Celnego w T. decyzją z dnia 21 sierpnia 1997 r. dopuścił przedmiotowy samochód do obrotu na polskim obszarze celnym oraz wymierzył należności celne, kierując się zasadą powszechności cła i uznając, że art. 14 ust. 1 pkt 38 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./, nie znajduje w sprawie zastosowania.
W powołaniu na wyrok NSA I SA/Lu 286/96, organ orzekający wyraził pogląd, że ww. przepis przewidujący w szczególności zwolnienie od cła towaru, który przed podjęciem do obrotu na polskim obszarze celnym uległ zniszczeniu nie podlega wykładni rozszerzającej, a w konsekwencji nie można uznać by pojęcie "zniszczenie" było równoznaczne z kradzieżą. Po rozpatrzeniu odwołania Tadeusza B., Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 30 września 1997 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji powołując w podstawie prawnej art. 4 ust. 1, art. 23 ust. 2, art. 40 i art. 70 ust. 2 pkt 3 ustawy Prawo celne i wywodząc, że kradzież dokonana przed dostarczeniem towaru do urzędu celnego przeznaczenia nie stanowi okoliczności zwalniającej od cła.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Tadeusz B. zarzucił naruszenie art. 14 ust. 1 pkt 38 ustawy Prawo celne i w powołaniu na wydawnictwo "Prawo celne z komentarzem" F.Prusak, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1994 r., wywiódł, że skoro wolny od cła jest towar, który przed podjęciem do obrotu uległ zniszczeniu, to wolny od cła jest również towar utracony na skutek kradzieży, gdyż szkoda spowodowana kradzieżą jest co najmniej tożsama ze zniszczeniem, obejmuje bowiem całkowitą utratę towaru. W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu wystąpienia Skład orzekający wskazał na zasadnicze różnice w interpretacji i stosowaniu art. 14 ust. 1 pkt 38 prawa celnego. Zaskarżona decyzja jest bowiem zbieżna z zapatrywaniem wyrażonym w wyroku NSA powołanym w decyzji I instancji, podczas gdy argumentacja skargi jest w gruncie rzeczy zgodna z poglądem prezentowanym w następujących orzeczeniach NSA: III SA 924/91, SA/Wr 81/93, SA/Ka 1369/94, V SA 1295/95.
Skład orzekający wskazując na podobieństwo cech i funkcji ceł i podatków wywodzi, iż zarówno Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 217, ustawodawstwo zwykłe dotyczące podatków, jak i znajdujące w niniejszej sprawie zastosowanie przepisy ustawy Prawo celne a także przepisy Kodeksu celnego /Dz.U. 1997 nr 23 poz. 117 ze zm./ realizują zasadę wyłączności ustawy w określaniu obowiązku w zakresie danin publicznych.
Skład orzekający wyraził pogląd, że w tej sytuacji nie jest błędem stosowanie w postępowaniu celnym zasad odnoszących się do postępowania podatkowego. W postanowieniu wskazano, że art. 14 ust. 1 pkt 38 ustawy Prawo celne stanowi, że wolny od cła jest towar celny, który przed podjęciem do obrotu na polskim obszarze celnym uległ zniszczeniu lub przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa z zaznaczeniem, że analogicznej treści wyjątek jest zawarty w art. 190 par. 1 pkt 33 Kodeksu celnego.
Skład orzekający podkreślił, że ustawa Prawo celne, podobnie jak Międzynarodowa Konwencja dotycząca uproszczenia i harmonizacji postępowania celnego z Kyoto z dnia 18 maja 1973 r. /Dz.U. 1989 nr 39 poz. 214, pkt 6/, używają określenia "zniszczony" w różnych kontekstach, nie zawierają natomiast pojęcia "kradzież" oraz, że brak jest prawnej definicji tych określeń, co jednak nie oznacza, że można postawić między obydwoma pojęciami znak równości, jeśli zważyć że ich znaczenie według słownika języka polskiego jest różne.
W postanowieniu wyrażono pogląd, że uregulowań dotyczących stosunków celno-prawnych należy poszukiwać w ustawie celnej oraz, że zwolnienia są wyjątkiem od zasady powszechności cła i nie podlegają wykładni rozszerzającej, w tym wykładni logicznej w drodze wnioskowania a minori ad maius, przy czym stosowanie tego ostatniego rodzaju wykładni uznano za wątpliwe prawnie. Gdyby ustawodawca chciał objąć zwolnieniem od cła z art. 14 ust. 1 pkt 38 prawa celnego także przypadki kradzieży to wypowiedziałby się w tym przedmiocie w sposób jednoznaczny i wyraźny. Na poparcie powyższego poglądu skład orzekający powołał orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 1986 r., U 5/86, Sądu Najwyższego z dnia 22 października 1992 r., III ARN 50/92 oraz wskazał na orzecznictwo Naczelnego Sadu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie wymaga rozważenia kwestia dopuszczalności wystąpienia o wyjaśnienie przedstawionych wątpliwości prawnych. Według postanowień art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ możliwość takiego wystąpienia istnieje jedynie z przyczyn określonych w ust. 1 tego przepisu, a więc z uwagi na występujące w sprawie istotne wątpliwości prawne.
Z powyższego unormowania wynika, ze wątpliwości prawne muszą wystąpić "w sprawie", zatem w związku z rozpoznawaniem skargi przez Sąd i winny dotyczyć przepisów prawnych znajdujących w tej sprawie zastosowanie.
Wątpliwości prawne winny nadto być "istotne" a więc na tyle poważne, by bez ich wyjaśnienia nie było możliwe rozstrzygnięcie sprawy.
W ocenie składu siedmiu sędziów przedstawiona wątpliwość prawna zaistniała "w sprawie" w rozumieniu powołanych przepisów. Należy zatem zbadać czy wątpliwość ta dotyczy przepisu prawnego znajdującego w sprawie zastosowanie.
Przepis art. 14 ust. 1 pkt 38 ustawy Prawo celne stanowi, że wolny od cła i wymaganego pozwolenia /art. 7 cyt. ustawy/, jest przywóz towarów celnych, które przed podjęciem do obrotu na polskim obszarze celnym uległy zniszczeniu lub przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa.
Zgłoszona przez skład zwykły NSA wątpliwość prawna dotyczy wyjaśnienia kwestii czy "wolny od cła jest towar utracony na skutek kradzieży przed podjęciem go do obrotu na polskim obszarze celnym", a więc chodzi w istocie o to czy w ramach wymienionego przepisu można uznać zaistniałą przed podjęciem do obrotu kradzież towaru za równoznaczną z jego zniszczeniem.
Nie ulega wątpliwości, że powołany przepis stanowiący wyjątek od unormowanej w art. 4 ustawy Prawo celne zasady powszechności cła, dotyczy jedynie towarów, które nie zostały podjęte do obrotu na polskim obszarze celnym /przed podjęciem do obrotu na polskim obszarze celnym uległy zniszczeniu (...)/. Oznacza to, że zniszczenie lub przepadek na rzecz Skarbu Państwa towarów, po podjęciu ich do obrotu na polskim obszarze celnym nie stanowi określonej w art. 14 ust. 1 pkt 38 cyt. ustawy podstawy do zwolnienia od cła.
Powstaje pytanie co oznacza sformułowanie "podjęcie do obrotu na polskim obszarze celnym", którego ustawa nie definiuje. Mimo podobnego brzmienia nie jest ono tożsame z "dopuszczeniem do obrotu na polskim obszarze celnym", stanowiącym element decyzji o odprawie celnej towaru /art. 2 pkt 12 ustawy Prawo celne/, bo gdyby tak było to ustawa używałaby tylko jednego z nich. Niewątpliwie każde z tych określeń ma inne znaczenie jeśli zważyć na treść art. 24 prawa celnego stanowiącego, że towar może być podjęty do obrotu na polskim obszarze celnym lub do wywozu za granicę tylko po dokonaniu odprawy celnej a więc zakazującego podjęcie do obrotu towaru, który do obrotu nie został dopuszczony /w przeciwnym wypadku przepis zawierałby tautologię z językowego punktu widzenia/.
Zresztą gdyby ustawodawca pragnął zwolnić od cła towary, które uległy zniszczeniu lub przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa przed dokonaniem odprawy celnej to użyłby tego sformułowania w art. 14 ust. 1 pkt 38 ustawy Prawo celne, tak jak to uczynił w art. 190 par. 1 pkt 33 Kodeksu celnego /Dz.U. 1997 nr 23 poz. 117 ze zm./.
Powyższe skłania do przekonania, że "podjęcie do obrotu towaru na polskim obszarze celnym" w rozumieniu ustawy Prawo celne /art. 14 ust. 1 pkt 38, art. 24/ oznacza czynność faktyczną podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą /osoby uznawanej za taki podmiot/ związaną z dysponowaniem /korzystaniem/ towarem. Jak wynika z akt sprawy skarżący nie dopełnił obowiązku dostarczenia towaru do odprawy celnej z wyznaczonym w postanowieniu o przekazaniu sprawy terminie, lecz podjął towar do obrotu, gdyż po upływie tego terminu udał się w dniu 13 czerwca 1997 r. przedmiotowym samochodem do Ch., gdzie samochód skradziono z parkingu przed sklepem, w którym Tadeusz B. dokonywał zakupów. Samochód zatem został skradziony po jego podjęciu do obrotu na polskim obszarze celnym. Oznacza to, że przepis art. 14 ust. 1 pkt 38 ustawy Prawo celne, dotyczący towarów przed podjęciem ich do obrotu na polskim obszarze celnym, nie znajduje w sprawie zastosowania.
Prowadzi to do wniosku, że wyjaśnienie przedstawionej wątpliwości prawnej nie jest konieczne dla rozstrzygnięcia skargi Tadeusza B..
W tym stanie rzeczy proponuję odmówić wyjaśnienia przedstawionej wątpliwości prawnej.