Uzasadnienie
Powszechna Spółdzielnia Spożywców w C. wystąpiła przed Sądem Wojewódzkim w Warszawie na drogę procesu cywilnego przeciwko pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "Z." w C. - ostatecznie po zmianie powództwa - o wydanie przydziału na lokal handlowy położony w C. przy ul. S. nr 82 oraz o ustalenie, że powódka wpłaciła cały wkład budowlany związany z tym lokalem.
Powódka twierdziła, że jest członkiem pozwanej spółdzielni, która bezpodstawnie odmawia wydania przydziału na wymieniony wyżej lokal, zbudowany całkowicie ze środków b. Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Spożywczego w C., poprzednika prawnego dzisiaj już nie istniejącej Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców "S." w C. Powódka jest z kolei następcą prawnym tej Spółdzielni. Zarówno wspomniane Przedsiębiorstwo, jak też następnie Wojewódzka Spółdzielnia Spożywców, byli członkami pozwanej Spółdzielni. Sporny lokal handlowy został zbudowany w wykonaniu umowy z dnia 12 czerwca 1973 r. zawartej pomiędzy Przedsiębiorstwem a pozwaną. W wyniku przeprowadzonej w 1983 r. reorganizacji spółdzielczości spożywców, na podstawie uchwały nr 4 z dnia 14 kwietnia 1983 r. Zgromadzenia Przedstawicieli "S." Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców w C., doszło do powstania powodowej spółdzielni. Mocą tej uchwały przekazano powódce wynikające z bilansu składniki majątkowe, a min. wyżej wymieniony lokal użytkowy.
Pozwana nie kwestionowała członkostwa powódki, ale wnosząc o oddalenie powództwa utrzymywała, że przydział spornego lokalu nie może nastąpić, gdyż powódka nie pokryła pełnych kosztów budowy lokalu, zaś wpłacona w 1973 r. kwota stanowiła jedynie pożyczkę, która została częściowo spłacona.
Sąd Wojewódzki, wyrokiem z dnia 9 listopada 1991 r., oddalił powództwo. Wyrok ten został uchylony i sprawa przekazana do ponownego rozpoznania.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 5 maja 1992 r., nakazał pozwanej złożenie oświadczenia woli przydzielającego powodowej Spółdzielni lokal użytkowy przy ul. S. nr 82 w C. Sąd Wojewódzki ustalił, że powódka jest członkiem pozwanej Spółdzielni, wpłaciła wkład budowlany oraz posiada uprawnienia do prowadzenia działalności zgodnie z przeznaczeniem lokalu. Tym samym spełnione zostały wszystkie przesłanki do uzyskania przydziału lokalu.
Wyrok Sądu Wojewódzkiego nie został zaskarżony w zwykłej drodze. Zaskarżył go Minister Sprawiedliwości - na skutek podania pozwanej -wnosząc w dniu 8 listopada 1995 r. rewizję nadzwyczajną. Zarzucił rażące naruszenie art. 16 par. 1 i art. 17 - Prawa spółdzielczego oraz art. 238 par. 1 i par. 2 tegoż Prawa w brzmieniu przed zmianą dokonaną przepisami ustawy z dnia 17 lipca 1994 r. o zmianie ustawy - Prawo spółdzielcze oraz o zmianie niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 90 poz. 419/, oraz naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej.
Stosownie do stanowiska zajętego przez Ministra Sprawiedliwości spółdzielnia powstająca w wyniku podziału nie może przejąć wraz ze składnikami majątkowymi także członkostwa spółdzielni "matki" w innej spółdzielni. Członkostwo w spółdzielni jest bowiem prawem niezbywalnym. Powstaje ono z chwilą przyjęcia danej osoby przez spółdzielnię. Spółdzielcze prawo do lokalu może uzyskać w drodze przydziału tylko członek spółdzielni. Tymczasem w sprawie niniejszej brak jest danych o przyjęciu powódki w poczet członków pozwanej.
Naruszenie fundamentalnych zasad prawa spółdzielczego narusza także interes Rzeczypospolitej Polskiej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Członkostwo w spółdzielni powstaje w drodze przyjęcia danej osoby w poczet członków na podstawie złożonej przez tę osobę deklaracji. Takie unormowanie wprowadzają art. 16 i art. 17 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze /t.j. Dz.U. 1995 nr 54 poz. 288/. Oświadczenie spółdzielni o przyjęciu osoby w grono członków podejmuje właściwy statutowo organ spółdzielni. Jest to czynność nieodzowna. Nie można jej zastąpić innym zdarzeniem prawnym. Prawo członkostwa jest prawem niemajątkowym. Prawa członkostwa nie można przenieść na inny podmiot w drodze czynności prawnej. Nie dochodzi do jego powstania poprzez następstwo prawne. Zasady niezbywalności i nieprzenoszalności członkostwa w spółdzielni nie narusza art. 100 Prawa spółdzielczego, według którego członkowie należący w chwili połączenia do spółdzielni przejmowanej stają się członkami spółdzielni przejmującej. Nie chodzi tu bowiem o przeniesienie członkostwa z jednego podmiotu na drugi, lecz o uregulowanie statusu członków spółdzielni przejmowanej w spółdzielni, przejmującej. Podobnie - w razie podziału spółdzielni /por. art. 112 Prawa spółdzielczego/. Są to przypadki powstania członkostwa z mocy prawa /ustawy/.
Powodowa Spółdzielnia, utrzymując, że jest członkiem pozwanej Spółdzielni, nie powoływała się na przyjęcie jej w poczet członków w ustawowo uregulowanych trybie, lecz na następstwo prawne po Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców "S." w C. Nie wchodząc bliżej w kwestię członkostwa ostatnio wymienionej Spółdzielni, należy stwierdzić, że nawet przy założeniu jej członkostwa w Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "Z." w C., na skutek reorganizacji spółdzielczości spożywców polegającej na utworzeniu w miejsce wojewódzkiej spółdzielni powszechnych spółdzielni spożywców z przyczyn na-wstępie omówionych nie mogło dojść do przeniesienia na rzecz nowopowstałej Powszechnej Spółdzielni Spożywców w C. prawa członkostwa Wojewódzkiej Spółdzielni w pozwanej Spółdzielni. Przedmiotem przeniesienia mogły być tylko prawa majątkowe /obowiązki/, także te, które były związane z członkostwem. Trafnie zostało podniesione w rewizji nadzwyczajnej, że jest to sytuacja całkowicie odmienna od uregulowanej w art. 108 Prawa spółdzielczego, gdyż chodzi tu o członkostwo spółdzielni "matki" w innej spółdzielni.
Stąd też nieprawidłowe jest stanowisko Sądu Apelacyjnego, wyrażone w wyroku uchylającym wyrok Sądu I instancji oddalającym powództwo, jak również w konsekwencji stanowisko Sądu Wojewódzkiego, traktujące przymiot członkostwa powódki jako okoliczność bezsporną wobec pozytywnego w tym przedmiocie dla powódki stanowiska prezesa zarządu pozwanej. Tu trzeba zauważyć, że przedmiotem przyznania strony mogą być stosownie do art. 229 Kpc jedynie fakty. Stosunki prawne podlegają rozstrzygającej ocenie sądu, który może brać pod uwagę stanowisko strony, ale nie na tej zasadzie, że brak kontrowersyjności uwalnia sąd od obowiązku przeprowadzenia oceny stosunków prawnych łączących strony na tle stanu faktycznego i obowiązujących przepisów. Dlatego Sąd Wojewódzki nie powinien poprzestać na "przyznaniu" strony pozwanej, lecz wyjaśnić sprawę w kierunku określonym przez obowiązujące przepisy.
Stosownie do art. 238 par. 1 Prawa spółdzielczego /art. 238 par. 1 i par. 2 w brzmieniu ustalonym przed zmianą dokonaną przepisami ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zmianie ustawy - Prawo spółdzielcze oraz b zmianie niektórych innych ustaw - Dz.U. nr 90 poz. 419/ przydział lokalu użytkowego może być dokonany tylko na rzecz członka spółdzielni. Skoro dotąd powódka nie wykazała prawidłowo, że została przyjęta w poczet członków pozwanej, Sąd nie mógł zobowiązać spółdzielnię mieszkaniową do złożenia oświadczenia woli wydania powódce przydziału lokalu użytkowego.
Aczkolwiek z okoliczności sprawy wynika, że brak jest przeszkody do przyjęcia powódki w grono członków pozwanej, a nawet w tym przedmiocie istnieją pozytywne wskazania ze względu m.in. na przejęcie przez powódkę po poprzednikach prawnych uprawnień i obowiązków związaną z umową z dnia 12 czerwca 1972 r. dotyczącej budowy lokalu handlowego, to jednak zaskarżony wyrok nie może się ostać, gdyż zapadł on z rażącym naruszeniem przepisów wyszczególnionych w rewizji nadzwyczajnej.
Co mając na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 par. 2 Kpc wyrok ten uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Ze względu na stanowisko zajmowane przez stronę pozwaną przed Sądem I instancji, uznające członkostwo powódki, należy wyjaśnić, czy w minionym okresie czasu dopełnione zostały czynności wymagane do uzyskania przez powódkę członkostwa w pozwanej Spółdzielni.
Uchyleniu zaskarżonego wyroku nie stoi na przeszkodzie upływ terminu z art. 421 par. 2 Kpc, gdyż narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej jako państwa prawnego orzeczenia wydane z naruszeniem przepisów określających podstawowe zasady rządzące daną dziedziną stosunków prawnych.