Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 8 grudnia 1989 r., I SA 1005/89

Teza

W świetle art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury i o muzeach /Dz.U. nr 10 poz. 48 ze zm./ znaczne zużycie techniczne domu nie może stanowić przeszkody do wpisania go do rejestru zabytków.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę Naczelnika Miasta i Gminy S. na decyzję Ministra Kultury i Sztuki z dnia 5 czerwca 1989 r. w przedmiocie wpisania budynku do rejestru zabytków.

Uzasadnienie

Minister Kultury i sztuki decyzją z dnia 5 czerwca 1989 r. nr DMP-Xa-676/3/S/89 utrzymał w mocy decyzję Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w B. z dnia 18 kwietnia 1989 r. l.dz. KL.WZK-5340/2/89 nr rej. 718 o wpisaniu do rejestru zabytków budynku przy ul. Ś. nr 22 w S. W uzasadnieniu decyzji Minister stwierdził, że budynek mający wartości historyczno-architektoniczne zachował się od przełomu XIX i XX wieku bez istotnych zmian i jest jednym z ostatnich obiektów wskazujących na historyczne ukształtowanie się zabudowy tej ulicy, stanowiącej oś główną, łączącą rynek z założeniem pałacowo-ogrodowym księżnej Anny Jabłonowskiej. Opinia Zespołu Ekspertów Międzyresortowej Komisji do Spraw Rewaloryzacji Miast i Zespołów Staromiejskich z dnia 15 stycznia 1988 r. l.dz. DA/19/DK, która jest zbieżna z ustaleniami Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w B., stwierdza, że dom ten jest "jednym z istotnych elementów dawnej ulicy pałacowej /obecnie Ś./, będącej ważnym wnętrzem urbanistycznym z punktu widzenia zabytkowego układu przestrzennego S. i świadkiem dawnej zabudowy, zachowanej jeszcze w obu pierzejach ulicy". Stanowisko organu I instancji, poddające ochronie budynek przy ul. Ś. nr 22 w S., jest zgodne z aktualnym planem zagospodarowania przestrzennego miasta S. z 1986 r., w którym przewidziano uporządkowanie tej ulicy między innymi poprzez trwałą adaptację budynków stosownie do wymagań konserwatorskich. Zgodnie z art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury i o muzeach /Dz.U. nr 10 poz. 48 ze zm./ ochronie podlegają budynki niezależnie od ich stanu zachowania, a ścisłość ustaleń dotyczących czasu budowy nie ma istotnego znaczenia, albowiem w myśl art. 2 tej ustawy dobrem kultury, poddawanym ochronie, może być nieruchomość nie tylko dawna, ale nawet współczesna.

Na decyzję tę wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Naczelnik Miasta i Gminy S. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, podniósł w skardze, że w toku postępowania administracyjnego w różnych dokumentach znajdujących się w aktach przyjęto różne daty wybudowania domu przy ul. Ś. nr 22 w S. W decyzji z dnia 18 kwietnia 1989 r., orzekającej wpis do rejestru zabytków omawianego budynku, Wojewódzki Konserwator Zabytków w B. podał, iż "dom drewniany, usytuowany w S. przy ul. Ś. 22, został zbudowany w okresie 4 ćw. XIX wieku - 1 ćw. XX wieku". Jeżeli Wojewódzki Konserwator Zabytków w B. podaje w kolejnych dokumentach rozbieżne daty wybudowania budynku, przy czym różnica między nimi wynosi przeszło pół wieku, wątpliwe jest uznanie takiego obiektu za zabytek. Sporny budynek wybudowano w latach trzydziestych bieżącego wieku jako budynek mieszkalny. Niczym nie różni się on od pozostałych budynków wznoszonych w tych latach w S. Z decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków nie wynika, by w budynku tym miało miejsce jakieś wydarzenie historyczne. Z tego względu trudno dopatrzyć się przesłanek, które uzasadniałyby uznanie go za zabytek. Budynek jest w znacznym stopniu zużyty technicznie, a w miejscu, gdzie się znajduje, występuje konieczność wybudowania obiektów użyteczności publicznej /biblioteki/. Nowy budynek będzie nawiązywał w swej formie do historycznego układu urbanistyczno-architektonicznego tej części miasta.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Sztuki podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wnosił o oddalenie skargi, podając, że różne daty wzniesienia spornego budynku nie mają znaczenia dla wydanych rozstrzygnięć, gdyż zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury i o muzeach dobrem kultury, poddawanym ochronie, może być także nieruchomość współczesna; tak więc ścisłe określenie "dawności" nie jest niezbędne. Poglądu skarżącego, że wpisanie do rejestru byłoby uzasadnione, gdyby w budynku tym "miało miejsce jakieś wydarzenie historyczne", nie można uznać za trafny, gdyż podstawę podjętych działań ochronnych stanowi art. 5 pkt 1, a nie art. 5 pkt 4 powołanej ustawy. Sygnalizowany przez skarżącego "wysoki stopień zużycia technicznego budynku" wskazuje jedynie na konieczność przeprowadzenia prac konserwatorsko-remontowych, nie jest natomiast - w świetle postanowień art. 5 pkt 1 - przesłanką uzasadniającą odstąpienie od objęcia budynku ochroną. Podnoszona w skardze potrzeba wybudowania nowych obiektów użyteczności publicznej po dokonaniu rozbiórki domu nie może być okolicznością uzasadniającą odstąpienie od objęcia omawianego budynku ochroną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

W świetle materiału dokumentacyjnego sprawy nie można zaskarżonej decyzji zarzucić naruszenia prawa. Strona skarżąca potwierdza w skardze historyczny układ urbanistyczno-architektoniczny tej części miasta, w której znajduje się obiekt sporu, i wyraża gotowość spełnienia wymagań tego układu przy ewentualnej realizacji nowej budynku w miejscu spornego domu /nawiązanie formą do historycznego układu urbanistyczno-architektonicznego/.

Jak wynika z materiału dowodowego sprawy, a zwłaszcza opinii Zespołu Ekspertów do spraw Rewaloryzacji Miast z dnia 15 stycznia 1988 r., drewniany budynek przy ul. Ś. nr 22 w S. jest jednym z ważnych elementów wyżej wzmiankowanego historycznego układu urbanistyczno-architektonicznego. Według tej opinii "dom ten jest jednym z istotnych elementów obudowy dawnej ulicy pałacowej, będącej ważnym wnętrzem urbanistycznym z punktu widzenia zabytkowego układu przestrzennego S. Jest świadkiem dawnej zabudowy zachowanej jeszcze w obu pierzejach ulicy." Tak więc nie można odmówić budynkowi przy ul. Ś. nr 22 przymiotu zabytku w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury i o muzeach /Dz.U. nr 10 poz. 48 ze zm./. Stosownie bowiem do postanowienia art. 5 pkt 1 tej ustawy, przedmiotem ochrony mogą być dzieła budownictwa, urbanistyki i architektury, niezależnie od ich stanu zachowania, historyczne założenia urbanistyczne miast i osiedli, parki i ogrody dekoracyjne, cmentarze, budowle i ich wnętrza wraz z otoczeniem oraz zespoły budowlane o wartości architektonicznej, a także budowle mające znaczenie dla historii budownictwa. Znaczne zużycie techniczne tego domu nie może w świetle powyższego przepisu stanowić przeszkody w dokonaniu tego wpisu do rejestru zabytków. Budynek istnieje i może być wyremontowany.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że działanie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w B. znajduje podstawę także w aktualnie obowiązującym planie zagospodarowania przestrzennego miasta S. z 1986 r., którego wyciąg znajduje się w aktach sprawy. W myśl tego planu "ciąg przy ul. Ś. wymaga uporządkowania poprzez przeniesienie budynków drewnianych bądź ich adaptację trwałą zgodnie z zaleceniami konserwatorskimi". Niezbyt precyzyjne określenie daty wzniesienia budynku ze względu na brak dostępu do jego dokumentacji, która - jak wyjaśnił na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 8 grudnia 1989 r. Wojewódzki Konserwator Zabytków w B. - znajduje się poza granicami kraju, nie może dyskwalifikować tego obiektu jako zabytku, tym bardziej, że - jak wynika z akt - był on integralną częścią historycznego układu urbanistyczno-architektonicznego. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę za nieuzasadnioną i na zasadzie art. 207 par. 5 Kpa oddalił ją.