Uzasadnienie
Skarga Stanisława K. dotyczy decyzji Głównego Geodety Województwa Łódzkiego z dnia 21 maja 1985 r., znak G.III-8221-2/102/84, orzekającej o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. W. nr 1 /działka nr 291/ o powierzchni 667 m2.
W I instancji w sprawie tej orzekał kierownik Wydziału Wywłaszczeń Urzędu Dzielnicowego w Łodzi na wniosek Dyrekcji Inwestycji Miejskich I w Łodzi. Właścicielami nieruchomości byli Stanisław i Halina małżonkowie K. W dniu 18 września 1984 r., decyzją nr IV-W-VII-N/8221/24/84, organ I instancji orzekł o wywłaszczeniu powyższej nieruchomości za odszkodowaniem w postaci nie zabudowanej nieruchomości zamiennej o powierzchni 498 m2, oznaczonej nr 662, położonej w Ł. przy ul. P. /bez numeru/, o wartości ustalonej na 165 tys. zł, z obowiązkiem zabudowy w okresie 4 lat. Wartość nieruchomości wywłaszczonej określono w decyzji na 1.380.407 zł /za grunt, naniesienia budowlane i roślinne/, co - po odliczeniu wartości nieruchomości zamiennej - stanowiło podstawę do ustalenia odszkodowania pieniężnego w wysokości 1.215.407 zł, płatnego jednorazowo. Uzasadnienie decyzji wyjaśniało ogólne zasady obliczenia odszkodowania.
Od decyzji tej Stanisław K. odwołał się, kwestionując wycenę naniesień budowlanych. W wyniku tego odwołania organ II instancji zlecił biegłym dokonanie ponownego szacunku /szczegółowe wyliczenia w aktach sprawy administracyjnej/ i na tej podstawie wydał zaskarżoną decyzję, w której orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji w części dotyczącej wywłaszczenia, w pozostałej części zaś decyzję tę uchylił i orzekł o nadaniu małżonkom K. - na ich wniosek - w użytkowanie wieczyste nieruchomości zamiennej nie zabudowanej o powierzchni 487 m2, położonej w Ł. przy ul. G. nr 1, oznaczonej jako działka 314/2, o wartości 234.250 zł. Wartość nieruchomości wywłaszczonej ustalono w wysokości 2.014.677 zł, w związku z czym odszkodowanie pieniężne do wypłaty określono w wysokości 1.780.427 zł, płatne jednorazowo. W uzasadnieniu decyzji szczegółowo podano zasady obliczenia odszkodowania.
W skardze na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego Stanisław K. wniósł o jej uchylenie ze względu na zaniżenie wartości składników odszkodowania. W szczególności uznał za zaniżone oszacowanie wartości 34 drzew owocowych i 26 krzewów owocowych, a także wycenę naniesień budowlanych. Uważał, że odszkodowanie za dom mieszkalny w wysokości 1.316 tys. zł jest niewspółmiernie niskie w porównaniu z obecnym kosztem jednorodzinnego domu w stanie surowym, wynoszącym w spółdzielni "Lokum" 6 mln zł. Oprócz tego zakwestionował wycenę nieruchomości jako terenu nie uzbrojonego, ponieważ wywłaszczona działka znajdowała się w zasięgu wodociągu i głównego kanału ściekowego.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, uznając, że odszkodowanie zostało ustalone zgodnie z art. 8 ust. 5, 8, 10 i 12 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./. W szczególności wskazano, że ponowne ustalenia biegłego wykazały, iż działka nie znajduje się na terenie uzbrojonym, ponieważ kanalizacja przebiega nie w ul. W., lecz w ulicy sąsiedniej i jest oddalona o ok. 50 m od działki. Podkreślono, że odszkodowanie za naniesienia budowlane wzrosło o ponad pół miliona złotych w wyniku ponownego oszacowania, którego dokonano zgodnie z par. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 września 1974 r. w sprawie zasad ustalania odszkodowań za budynki i grunty w mieście, ograniczenie prawa własności oraz za odjęcie lub ograniczenie innego prawa rzeczowego na nieruchomość /Dz.U. nr 36 poz. 212 ze zm./.
W piśmie procesowym z dnia 28 października 1985 r. Stanisław K. przekazał sądowi zaświadczenie Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Okręgu Łódzkiego z dnia 18 września 1985 r., z którego wynika, że ul. W. na odcinku od ul. P. do ul. O. oraz ul. P. od ul. Rz. do ul. T. są wyposażone w wodociąg rozdzielczy, a po północnej stronie ul. P., przed stawami przebiega kolektor sanitarny i na odcinku do ul. Rz. do ul. M. - kanał deszczowy. Z okazanego przez skarżącego na rozprawie przed sądem planu sytuacyjnego wywłaszczonej nieruchomości wynika, że jest ona usytuowana na narożniku ulic W. i P., przy czym z porównania tego planu z treścią powyższego zaświadczenia wynika, że z całą pewnością znajduje się ona w bezpośrednim sąsiedztwie co najmniej wodociągu rozdzielczego, usytuowanego w ul. W.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ materiał dowodowy sprawy wykazuje, że w postępowaniu administracyjnym pominięty został istotny element ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie, a mianowicie czynnik uzbrojenia terenu, na którym znajduje się wywłaszczona nieruchomość. Czynnik ten powinien być uwzględniony przez organy administracji z urzędu, gdy tymczasem z odpowiedzi na skargę wynika, że został on pominięty w wyniku opinii biegłego. Dowód przeciwny, okazany sądowi przez skarżącego, wskazuje, że postępowanie wyjaśniające w tym zakresie było prowadzone z naruszeniem art. 75, art. 77 par. 1, art. 80 i art. 81 Kpa, przy czym nie znane są podstawy, na jakich biegły uznał, że sporna działka znajduje się na terenie nie uzbrojonym.
Przy stanie prawnym obowiązującym w czasie wydawania decyzji przez organ odwoławczy przy kwalifikowaniu terenu, jako uzbrojonego lub nie uzbrojonego należało kierować się takimi samymi kryteriami, jakie stosowano przy ustalaniu opłat przewidzianych w art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach /Dz.U. 1969 nr 22 poz. 159 ze zm./. Jeżeli zatem właściciel nieruchomości podlegał obowiązkowi pokrywania części kosztów budowy urządzeń komunalnych w rozumieniu tego przepisu ustawy, jego nieruchomość przy wywłaszczaniu powinna być traktowana, jako leżąca na terenie uzbrojonym w rozumieniu par. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 września 1974 r. w sprawie zasad ustalania odszkodowań za budynki i grunty w mieście, ograniczenie prawa własności oraz za odjęcie lub ograniczenie innego prawa rzeczowego na nieruchomości /Dz.U. nr 36 poz. 212 ze zm./. Odpowiedź na skargę wykazuje, że takiego trybu w sprawie nie zastosowano, chociaż w czasie orzekania przez organ II instancji omawiane przepisy jeszcze obowiązywały. Powyższa wada postępowania odszkodowawczego, oceniana przez sąd jako naruszenie prawa procesowego mające wpływ na wynik sprawy, uzasadniała uchylenie przez sąd decyzji organu odwoławczego na zasadzie art. 207 par. 2 pkt 1 i 3 Kpa w części dotyczącej ustalenia odszkodowania.
W ponownie prowadzonym postępowaniu odwoławczym organ ten powinien ustalić na podstawie wiarygodnych dowodów stopień uzbrojenia terenu, na którym znajdowała się wywłaszczona nieruchomość, według stanu z dnia wywłaszczenia i stosownie do tego ustalić odszkodowanie za grunt. Powinien także ustosunkować się do innych zarzutów skargi w zakresie wysokości odszkodowania, a także do zarzutu, że działka zamienna, przyznana skarżącemu, została wyceniona według stawek przewidzianych dla gruntów uzbrojonych, podczas gdy - zdaniem skarżącego - tereny, na których działka zamienna jest położona, nie są wyposażone w urządzenia komunalne.
Sąd uważa za konieczne wskazać, że w świetle art. 96 ust. 1 w związku z art. 100 i art. 101 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/ w ponownym postępowaniu odwoławczym w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, prowadzonym przez organy administracji po dniu 1 sierpnia 1985 r. w wyniku uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny decyzji ostatecznej wydanej przed tą datą, zastosowanie mają przepisy tej ustawy, sprawa ta bowiem - w wyniku wyroku sądu - nie została zakończona decyzją ostateczną w rozumieniu cytowanego art. 96 ust. 1.
O kosztach orzeczono zgodnie z art. 208 Kpa.