Uzasadnienie
Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy decyzją z dnia 14 listopada 1988 r. nr 261 /znak G.3.1.8225/22/88/ utrzymał w mocy decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego Warszawa-Żoliborz z dnia 20 sierpnia 1988 r. nr WG/T/1635/88/TG, którą tenże odmówił Wandzie Franciszce G. zamieszkałej w O. sprzedaży domu jednorodzinnego położonego w Warszawie przy ul. D. 54, z jednoczesnym oddaniem w użytkowanie wieczyste działki gruntu, na której ten budynek się znajduje i zaliczeniem na poczet ceny sprzedaży wartości mienia nieruchomego pozostawionego w ZSRR.
W uzasadnieniu decyzji organ stopnia wojewódzkiego podał, że budynek przy ul. D. 54 został przejęty na własność Państwa w czerwcu 1987 r. w związku z koniecznością jego odbudowy po częściowym spaleniu w 1986 r. Osoby zamieszkujące w budynku w charakterze najemców lokali /3 rodziny/ zostały po pożarze czasowo przekwaterowane do lokali zastępczych, nie tracąc swoich uprawnień do użytkowania lokali, po odbudowie budynku. Zarządzeniem nr 22 Naczelnika Dzielnicy Warszawa-Żoliborz z dnia 6 września 1987 r. został ustalony wykaz domów jednorodzinnych i małych domów mieszkalnych, przeznaczonych do sprzedaży na rzecz osób fizycznych, w którym został także zamieszczony budynek przy ul. D.
- Zarządzenie zostało podane do publicznej wiadomości na okres od 6 września do 18 listopada 1987 r. w drodze wywieszenia na tablicy ogłoszeń w siedzibie Urzędu Dzielnicowego Warszawa-Żoliborz. Na posiedzeniu w dniu 9 listopada 1987 r. działająca przy Naczelniku Dzielnicy Żoliborz Komisja Społeczna ds. sprzedaży budynków mieszkalnych i lokali w małych domach mieszkalnych oraz przydziału działek budowlanych na rzecz osób fizycznych rozpatrzyła wszystkie złożone wnioski o nabycie przedmiotowej nieruchomości, pozytywnie opiniując wniosek Jana i Czesławy małż. W. Komisja przy opiniowaniu brała pod uwagę warunki mieszkaniowe, rodzinne, miejsce pracy oraz możliwość dostarczenia lokali zamiennych dla dotychczasowych najemców lokali w budynku. Wykaz osób ubiegających się o nabycie i osoby zakwalifikowane do nabycia omawianej nieruchomości ze szczególnym podaniem informacji dot. obecnych warunków mieszkaniowych /z zaznaczeniem czy zajmowany lokal zostanie zwolniony/, ilości osób w rodzinie, miejsce pracy, opinii z zakładu pracy, został podany do publicznej wiadomości w drodze wywieszenia w budynku Urzędu w okresie od 11 grudnia do 25 grudnia 1988 r. W związku z uchyleniem przez organ odwoławczy decyzji o sprzedaży nieruchomości z dnia 15 stycznia 1988 r. na rzecz małż. W. - organ I instancji ponownie rozpatrzył sprawę sprzedaży tej nieruchomości. Organ ten przeprowadził, zgodnie z zaleceniami organu odwoławczego postępowanie wyjaśniające, ustalając, iż dotychczasowi najemcy lokali w budynku, którym przysługuje ustawowe pierwszeństwo w nabyciu, nie reflektują na jego nabycie. Ponadto, organ I instancji ustosunkował się do dodatkowo złożonego /w terminie późniejszym niż inne wnioski/ przez Wandę Franciszkę G. wniosku o nabycie nieruchomości, zasięgając w tym zakresie opinii komisji społecznej.
Organ I instancji ponownie uznał, iż małż. W., spośród ubiegających się osób, najbardziej kwalifikują się do nabycia nieruchomości. Osoby te odpowiadają kryterium przyjętym przy kwalifikowaniu kandydatów do nabycia nieruchomości państwowej; zobowiązali się dostarczyć trzy lokale zamienne dla przekwaterowania najemców oraz wykonania remontu /odbudowy/ budynku w ciągu maksimum 5 lat, zaś remontowych prac zabezpieczających, niezwłocznie, po podpisaniu aktu notarialnego. Odmawiając sprzedaży nieruchomości Wandzie Franciszce G. organ I instancji wziął w szczególności pod uwagę fakt, iż zainteresowana zamieszkuje poza granicami Warszawy, w O., w związku z czym nie dysponuje trzema lokalami zamiennymi na terenie Warszawy dla przekwaterowania najemców /realna jest tylko propozycja zgłoszenia na cele zamienne lokalu córki Alicji P. zamieszkałej w dzielnicy Żoliborz/. Organ odwoławczy, biorąc pod uwagę szczególnie trudną sytuację mieszkaniową w Warszawie, fakt, iż w Urzędzie Dzielnicowym Żoliborz znajdują się od wielu lat nierozpatrzone wnioski osób /mieszkańców Warszawy i tej dzielnicy/, ubiegających się o nabycie nieruchomości państwowej, chcących w ten sposób poprawić swoją sytuację mieszkaniową - uznał, iż uzasadniona jest odmowa sprzedaży nieruchomości osobie zamieszkującej poza terenem Warszawy.
Wprawdzie Wandzie Franciszce G. przysługuje, jako repatriantce, pierwszeństwo /w dalszej kolejności, po najemcach/ do nabycia nieruchomości państwowej, ale pierwszeństwo to uprawnia do czynienia starań o ekwiwalent na terenie całego kraju.
Roszczenia repatriantów realizowane były od wielu lat na terenie całego kraju, w szczególności na Ziemiach Zachodnich i Północnych, gdzie przyznano, jako ekwiwalent za mienie nieruchome, pozostawione poza granicami kraju wiele nieruchomości, stanowiących własność Państwa. Wanda Franciszka G. zamieszkuje w O., winna więc czynić starania o uzyskanie ekwiwalentu za pozostawione za granicą mienie na tamtym terenie, gdzie były większe możliwości, aniżeli w Warszawie. Dokonując wyboru spośród osób ubiegających się o nabycie omawianej nieruchomości organ I instancji działał w ramach przysługujących mu uprawnień i działanie to, biorąc pod uwagą szczególne okoliczności przedmiotowej sprawy - mieści się w granicach swobodnego uznania. Omówioną wyżej decyzję Wanda Franciszka G. zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie, jak również utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, i zarzucając, że decyzje te zostały wydane z pogwałceniem par. 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. /Dz.U. nr 47 poz. 239/. Skarżąca podniosła, że o realizację uprawnień do ekwiwalentu za mienie pozostawione poza granicami kraju ubiega się na terenie Warszawy dlatego, że tu mieszka jej córka z mężem i dwojgiem małoletnich dzieci, a tylko ona może zabezpieczyć jej opiekę na starość. Córka nie może zaś uzyskać mieszkania spółdzielczego w najbliższych latach, w którym znalazłoby się miejsce również dla skarżącej. Małż. W. wskazali tylko jeden lokal zamienny, a obowiązek dostarczenia przez nich trzech lokali zamiennych nie został zagwarantowany w treści decyzji. Powołany par. 5 rozporządzenia Rady Ministrów wbrew stanowisku organu nie daje mu możliwości wyboru ani swobodnego uznania w rozstrzyganiu sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ administracji państwowej wniósł o jej oddalenie, wywodząc podobnie jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do przepisu par. 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu oddawania w użytkowanie wieczyste gruntów i sprzedaży nieruchomości państwowych, kosztów i rozliczeń z tym związanych oraz zarządzania sprzedanymi nieruchomościami /Dz.U. nr 47 poz. 239/ pierwszeństwo nabycia domu jednorodzinnego - w razie rezygnacji z nabycia tego domu osoby zamieszkałej w nim w charakterze najemcy - przysługuje repatriantom uprawnionym do ekwiwalentu za mienie nieruchome pozostawione za granicą. Organ administracji państwowej jest związany tym przepisem i w razie ubiegania się o sprzedaż domu jednorodzinnego dwu osób, z których jedna korzysta z podanego wyżej pierwszeństwa /o ile nie występuje pierwszeństwo wymienione w par. 5 ust. 1 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów/, ma obowiązek sprzedać dom osobie korzystającej z pierwszeństwa w nabyciu domu. W takiej sytuacji organ nie działa według uznania administracyjnego i nie korzysta z prawa wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Dlatego też na rozstrzygnięcie nie może mieć wpływu ani opinia komisji społecznej, ani fakt, że ubiegający się o nabycie domu jednorodzinnego mieszka w innej miejscowości, ani wreszcie możliwość dostarczenia lokali zamiennych dla najemców lokali w danym domu, jako że przepisy prawne nie wiążą z tymi okolicznościami żadnego następstwa prawnego. W dodatku kwestia możliwości dostarczenia przez nabywcę domu lokali zamiennych dla najemców lokali w tym domu jest rzeczą wtórną i interesującą w zasadzie tylko nabywcę, gdyż zależnie od możliwości dostarczenia lokali zamiennych będzie bądź nie będzie w stanie wyprowadzić najemców z domu stanowiącego jego własność.
Skoro zatem Wanda Franciszka G. była repatriantką i miała uprawnienia do ekwiwalentu za mienie nieruchome pozostawione za granicą to w danej sytuacji /przy rezygnacji z nabycia domu osób zamieszkałych w nim w charakterze najemców/ miała pierwszeństwo do nabycia domu jednorodzinnego i jej powinien być on sprzedany z jednoczesnym oddaniem w użytkowanie wieczyste działki gruntu, na której ten budynek się znajduje. Na rozstrzygnięcie sprawy przez organ nie mogła mieć wpływu okoliczność, że Wanda Franciszka G. złożyła w terminie późniejszym niż inni wniosek o nabycie spornej nieruchomości, bowiem o nabycie tej nieruchomości wcześniej ubiegała się córka wyżej wymienionej, a ponieważ organ uznał, że nie będzie mogła ona skorzystać z uprawnień do ekwiwalentu za mienie nieruchome pozostawione za granicą /przekazane jej przez matkę/, w miejsce córki wstąpiła matka. Ponieważ organy administracji państwowej rozstrzygnęły sprawę wbrew wyraźnemu i nie budzącemu wątpliwości przepisowi prawa materialnego, to rażąco naruszyły prawo i dlatego na podstawie art. 207 par. 1 i 3 w zw. z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa należało orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono po myśli art. 208 Kpa.