Uzasadnienie
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją (...) z dnia 30 maja 1997 r., po rozpatrzeniu odwołania Jadwigi L. od decyzji Wojewody (...) z dnia 20 sierpnia 1996 r. odmawiającej przyznania rekompensaty pieniężnej na uzupełnienie wydatków mieszkaniowych, utrzymał zaskarżoną odwołaniem decyzję w mocy. Organy obu instancji uzasadniły odmowę przyznania rekompensaty tym, że Jadwiga L. nie spełnia warunku wymienionego w art. 7 ustawy z dnia 4 października 1991 r. o zmianie niektórych warunków przygotowania inwestycji budownictwa mieszkaniowego w latach 1991-1995 oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 103 poz. 446 ze zm./, ponieważ posiadała lokal o powierzchni mieszkalnej 10 m2, w którym była zameldowana jedna osoba, a zatem na osobę przypadało więcej niż 5 m2. Organ centralny, rozpatrując odwołanie, uwzględnił okoliczność, iż Jadwiga L. była zarejestrowaną kandydatką do spółdzielni mieszkaniowej mającą zgromadzony wkład mieszkaniowy na dzień 27 sierpnia 1984 r. W dniu 16 czerwca 1977 r. otrzymała mieszkanie zakładowe nr 4 przy ul. A.R. nr 8 na podstawie umowy najmu zawartej z Zespołem Szkół Medycznych w O., w którym była nauczycielką.
Pismem z dnia 17 września 1990 r. zobowiązano Jadwigę L. do opuszczenia lokalu w ciągu 3 miesięcy od rozwiązania stosunku pracy. Od 1 września 1990 r. do chwili opuszczenia lokalu, to jest do 6 czerwca 1994 r., strona opłacała czynsz podwyższony o 300 proc. Powierzchnia przydzielonego lokalu wynosiła 10 m2, a wnioskodawczyni była w nim zameldowana sama, a zatem na jedną osobę przypadało więcej niż 5 m2. Fakt posiadania w dniu wejścia w życie ustawy samodzielnego mieszkania o powierzchni mieszkalnej 10 m2 wyłącza możliwość przyznania rekompensaty pieniężnej, gdyż wnioskodawczyni nie spełnia jednego z warunków art. 7 ust. 1 powołanej ustawy (...).
Skargę na powyższą decyzję wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Jadwiga L., zarzucając organom błędną interpretację art. 7 ust. 1 cytowanej ustawy. Wnosiła o uchylenie decyzji. Zdaniem skarżącej, organy pominęły okoliczność, iż lokal o powierzchni 10 m2 zajmowała nielegalnie, gdyż od 1 września 1990 r. utraciła tytuł prawny do niego i opłacała czynsz podwyższony o 300 proc. Świadczy to, że nie miała samodzielnego lokalu mieszkalnego, a w zajmowanym lokalu przebywała jedynie "z łaski dysponenta lokalu, całkowicie nielegalnie". Uważa, że dobrodziejstwem art. 7 ustawy są objęte osoby, które po spełnieniu innych warunków nie mają samodzielnego lokalu, ale mają tytuł prawny do zamieszkiwania, lub takie osoby, które nie mają samodzielnego mieszkania, ale mają tytuł prawny do zamieszkiwania w lokalu wspólnie z innymi osobami, lecz na jedną osobę przypada nie więcej niż 5 m2 na osobę.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Stwierdził, że wnioskodawczyni miała w dniu wejścia w życie cytowanej ustawy, tj. 29 listopada 1991 r., zaspokojone potrzeby mieszkaniowe w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy, co legło u podstaw odmowy przyznania świadczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga Jadwigi L. zasługiwała na uwzględnienie.
Przepis art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 4 października 1991 r. o zamianie niektórych warunków przygotowania inwestycji budownictwa mieszkaniowego w latach 1991-1995 oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 103 poz. 446 ze zm./ przewiduje rekompensaty pieniężne dla kandydatów do spółdzielni mieszkaniowych objętych listami prowadzonymi przez wojewodów lub zarejestrowanych w spółdzielniach mieszkaniowych, którzy do końca 1990 r. zgromadzili wymagane wkłady mieszkaniowe, są pełnoletni i nie posiadają samodzielnych mieszkań bądź mieszkają w lokalach, w których na osobę przypada mniej niż 5 m2 powierzchni mieszkalnej.
Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż Jadwiga L. zajmowała na podstawie umowy najmu mieszkanie zakładowe stanowiące jeden pokój o powierzchni 10 m2, przydzielone jej na czas zatrudnienia. Prawo do tego lokalu utraciła w związku z rozwiązaniem stosunku pracy, a pismem dyrektora Liceum Medycznego (...) w O. z dnia 17 września 1990 r. został wezwana do opuszczenia lokalu i opłacania podwyższonych świadczeń, przewidzianych w art. 17 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. 1987 nr 30 poz. 165 ze zm./ i w par. 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1987 r. w sprawie czynszów najmu za lokale mieszkalne i użytkowe /Dz.U. nr 40 poz. 230 ze zm./. Świadczenia te uiszczała aż do czasu opuszczenia lokalu i przeprowadzenia się do zakupionego mieszkania w czerwcu 1994 r.
Powyższy stan faktyczny organy zakwalifikowały jako stan posiadania samodzielnego mieszkania w rozumieniu art. 7 ust. 1 powołanej ustawy, wyłączający prawo do otrzymania rekompensaty. Dokonana przez organy orzekające w sprawie wykładnia art. 7 ust. 1 ustawy w tym zakresie nie jest trafna. Należy zważyć, iż Jadwiga L. posiadała na podstawie umowy zawartej z dyrektorem Liceum Medycznego (...) w O. mieszkanie zakładowe, lecz wskutek rozwiązania stosunku pracy jeszcze przed wejściem w życie ustawy z dnia 4 października 1991 r. utraciła tytuł prawny do lokalu. Wyrazem tego był nakaz opuszczenia lokalu i nałożony obowiązek zapłaty wynagrodzenia, co stanowi dla osoby zajmującej lokal zakładowy bez tytułu prawnego swoistą sankcję.
Osobie zobowiązanej do opróżnienia mieszkania zakładowego przysługiwało pomieszczenie zastępcze lub - w sytuacji przewidzianej w art. 57 ust. 3 prawa lokalowego obowiązującego w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 4 października 1991 r. - lokal zamienny, których skarżącej nie przydzielono, co dodatkowo wskazuje, iż potrzeby mieszkaniowe skarżącej nie zostały zaspokojone. Po uchyleniu prawa lokalowego sytuacje prawną takich osób uregulował przepis art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych /Dz.U. nr 105 poz. 509 ze zm./.
Prowadzi to do wniosku, iż zamieszkiwanie przez byłego pracownika bez tytułu prawnego w lokalu będącym w dyspozycji zakładu pracy nie pozbawia go prawa do uzyskania rekompensaty na uzupełnienie wydatków mieszkaniowych, jeżeli spełnia on pozostałe warunki określone w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 4 października 1991 r.
Skoro tak, to nie można było uznać, iż Jadwiga L. posiadała samodzielne mieszkanie i jako osoba mająca zaspokojone potrzeby mieszkaniowe w rozumieniu art. 7 ust. 1 została wyłączona z kręgu osób uprawnionych do otrzymania rekompensaty. Taka wykładnia narusza prawo i jest sprzeczna z celem ustawy przyznającej świadczenie osobom nie posiadającym samodzielnych mieszkań, które podjęły się budowy, remontu lub zakupu mieszkań za własne środki pieniężne.
Jeżeli więc skarżąca, która utraciła tytuł prawny do zajmowanego wcześniej lokalu, na skutek własnych działań uzyskała mieszkanie i złożyła w ustawowym terminie wniosek o wypłacenie rekompensaty, to organy nie mogły wydać decyzji odmownej, uchylając się od zbadania, czy spełnia pozostałe przesłanki przewidziane w art. 7 ust. 1 omawianej ustawy.
Z powyższych względów Sąd uchylił obie decyzje na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, orzekając o kosztach w myśl art. 55 ust. 1 tej ustawy.