Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją (...) z dnia 12 kwietnia 1999 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek stron, utrzymało w mocy swą poprzednią decyzję z dnia 3 lutego 1999 r., w której nie stwierdziło nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia 15 stycznia 1951 r. (...), odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej, położonej przy ul. Ch. 34 nr hip 895.
W decyzji z dnia 3.02.1999 r. organ powołał się na przepis art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/, które to uregulowanie jako jedyną materialną podstawę do nieuwzględnienia wniosku złożonego w dekretowym terminie wymienia niezgodność korzystania przez dotychczasowego właściciela z gruntu z jego przeznaczeniem określonym w planie zabudowania.
Orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w Warszawie z dnia 15 stycznia 1951 r. wydane zostało na podstawie art. 1, art. 5, art. 7 i art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r.
Odmowę ustanowienia własności czasowej uzasadniono przeznaczeniem nieruchomości zgodnie z prawomocnym planem zagospodarowania przestrzennego pod użyteczność publiczną /cele komunikacyjne/, a w związku z tym korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela nie dało się pogodzić z jej przeznaczeniem w tym planie.
Obecnie nieruchomość przy ul. Ch. 34 w W. na podstawie decyzji Wojewody W. (...) z dnia 20.02.1992 r. stanowi własność Gminy W.-C.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Elżbieta P. stwierdziła, iż plan na którym oparto decyzję był fikcją. Przewidywał on w miejscu przedmiotowej nieruchomości ulicę równoległą do istniejącej wcześniej ulicy Ż. i W. Jej zdaniem szlaki komunikacyjne tworzono /projektowano/ fikcyjnie w celu odmowy zwrotu nieruchomości właścicielom.
W uzasadnieniu ostatecznej decyzji Kolegium powołuje się na przesłany przez Archiwum Państwowe m.st. Warszawy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego m.st. Warszawy nr 75 sporządzony dla przedmiotowego terenu, a zatwierdzony przez Naczelną Radę Odbudowy m.st. Warszawy w 1949 r.
Zgodnie z tym planem nieruchomość powyższa przeznaczona została na drogi wraz z urządzeniami pomocniczymi, których realizacja miała rozpocząć się w 1952 r.
Późniejsza zmiana przeznaczenia tego terenu i niezrealizowanie zamierzenia zgodnie z obowiązującym wówczas planem nie może mieć wpływu na negatywną ocenę prawną orzeczenia wydanego 15.01.1951 r., a więc w dacie obowiązywania wymienionego planu.
Zdaniem organu przedmiotem postępowania w tej sprawie jest ustalenie, czy dana decyzja dotknięta jest wadą określoną w art. 156 par. 1 Kpa.
Stąd organ musi się ograniczyć do zbadania prawidłowości decyzji w zestawieniu z obowiązującymi przepisami prawa materialnego. Instytucja stwierdzania nieważności, stosowana tylko do decyzji ostatecznych, stanowi wyjątek od generalnej zasady trwałości decyzji i dlatego nie można wychodzić poza ramy określone przez ustawodawcę w Kpa. Stanowisko takie prezentuje orzecznictwo NSA, który m.in. w wyroku z dnia 28 maja 1985 r. I SA 89/85 /ONSA 1985 Nr 1 poz. 30, GAP 1987 nr 23 poz. 44/ stwierdził: "w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności decyzji organ ma obowiązek rozpatrywać w granicach określonych w art. 156 par. 1 Kpa, to znaczy nie może rozpatrywać sprawy co do jej istoty, jak w postępowaniu odwoławczym.
Jeżeli nieruchomość warszawska, objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. znajdowała się w posiadaniu wnioskodawców, wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu został złożony w odpowiednim terminie, a korzystanie z nieruchomości przez byłego właściciela dało się pogodzić z obowiązującym planem zabudowania to organ gminy miał obowiązek uwzględnić wniosek. Jeżeli te trzy warunki zostały spełnione to byłym właścicielom przysługiwało roszczenie o wydanie decyzji przyznającej własność czasową, a następnie prawo do odpowiedniego wpisu.
Z akt sprawy wynika, iż byli właściciele spełniali dwa warunki; posiadali nieruchomość w dniu wejścia w życie dekretu i złożyli wniosek o przyznanie własności czasowej w określonym w dekrecie terminie.
Jednakże uregulowanie zamieszczone w art. 7 ust. 2 dekretu, które jako jedyną materialną podstawę do nieuwzględnienia wniosku wymienia niezgodność korzystania przez dotychczasowego właściciela z gruntu z jego przeznaczeniem określonym w planie zabudowania, wyłączyło możliwość pozytywnego załatwienia tego wniosku.
Rozważając możliwość wydania decyzji pozytywnej organ ocenił, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, ani też wydanie decyzji bez podstawy prawnej.
Skargę na powyższą decyzję wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Elżbieta P. zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego.
Zdaniem skarżącej błędne było uznanie przez Kolegium za miarodajny planu zagospodarowania z 1949 r., przewidującego dla tej nieruchomości inne przeznaczenie niż zabudowa mieszkalna. Tymczasem problem ten należało rozpatrzeć w aspekcie planu zagospodarowania jaki obowiązywał w dacie przejęcia własności gruntu przez Gminę m.st. Warszawy tj. w dniu 12 listopada 1945 r. w tym czasie plan nie przewidywał tam żadnej zabudowy komunikacyjnej, lecz mieszkalną, co należało sprawdzić z urzędu a czego Kolegium zaniedbało.
Dodać należy, że plan z 1949 r. nie odpowiada aktualnym ustaleniom, a zatem nawet z pragmatycznego punktu widzenia, oparcie się na tym planie jest błędne.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie mogła zostać uwzględniona gdyż zaskarżona decyzja ostateczna Samorządowego Kolegium Odwoławczego i utrzymana przez nią w mocy decyzja z dnia 3 lutego 1999 r. są zgodne z prawem. Sąd administracyjny sprawujący na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 1 i art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ kontrolę legalności decyzji uchyla ją, stwierdza jej nieważność lub niezgodność z prawem tylko wówczas gdy narusza obowiązujące prawo.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze przeprowadziło postępowanie wyjaśniające i prawidłowo oceniło brak przesłanek do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 15 stycznia 1951 r. oraz dało temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Zamieszczoną w tymże uzasadnieniu ocenę braku rażącego naruszenia prawa w orzeczeniu z 15.01.1951 r. podziela sąd, stwierdzając, że zarówno rozstrzygnięcie jak i uzasadnienie odpowiada w pełni wymaganiom zawartym w art. 107 Kpa, oraz zgodne jest z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.
Zgodnie z art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/ gmina uwzględniała wniosek o ustanowienie własności czasowej tylko wówczas jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela dało się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania.
Zasadnie w postępowaniu nadzorczym organy oceniły, iż decydującym o pozytywnym załatwieniu wniosku był plan obowiązujący w dacie wydania orzeczenia na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu.
Przesłanki nieważności przewidziane w art. 156 par. 1 Kpa oceniane są bowiem według stanu istniejącego i przepisów obowiązujących w dniu wydania decyzji podlegającej weryfikacji w postępowaniu nadzorczym.
Nie jest zatem trafny pogląd wyrażony w skardze, iż przeznaczenie nieruchomości przy ul. Ch. 34 należało oceniać według planu obowiązującego w dacie przejęcia własności gruntu przez Gminę, a więc przyjąć w postępowaniu nadzorczym, że nieruchomość ta przeznaczona była na cele mieszkalne.
Interpretacja przepisów prawa materialnego i procesowego przyjęta w zaskarżonej decyzji jest prawidłowa, a poglądy zaprezentowane w skardze nie znajdują oparcia w przepisach prawa materialnego, jak również ustaleniach faktycznych sprawy.
Znajdujący się w aktach, przesłany przez Archiwum Państwowe m.st. Warszawy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego sporządzony dla terenów, na których znajdowała się sporna nieruchomość w 1949 r. przeznaczał ten teren na drogi wraz z urządzeniami pomocniczymi, których realizacja miała rozpocząć się w 1952 r.
Wydane w tej sytuacji orzeczenie z dnia 15 stycznia 1951 r., odmawiające dotychczasowemu właścicielowi prawa własności czasowej było zgodne z obowiązującym prawem i planem zabudowy, zatwierdzonym przez Naczelną Radę Odbudowy m.st. Warszawy. Późniejsza zmiana planu zagospodarowania przestrzennego i niezrealizowanie przewidywanej trasy komunikacyjnej nie ma wpływu na ocenę legalności orzeczenia z 1951 r., gdyż okoliczności te zaistniały w późniejszym czasie i nie mogą decydować o wadzie materialnoprawnej decyzji.
Z uwagi na to, że odmowa stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia 15 stycznia 1951 r. jest zgodna z prawem - skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.