Uzasadnienie
I SA 12/03
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] maja 2000 r. Dyrektor Oddziału Terenowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w K. stwierdził, że M. P., wdowa po Z.P., nabyła uprawnienia do kwatery stałej na czas określony – do dnia [...] marca 2016 r.
W dniu [...] czerwca 2001 r. M. P. złożyła wniosek o przyznanie ekwiwalentu w zamian za rezygnację z kwatery oświadczając, że wraz z rodzicami zajmuje spółdzielczy lokal mieszkalny w K. przy ul. [...] m [...] o pow. [...] m², nie korzystała z pomocy na budownictwo mieszkaniowe, a o ekwiwalent ubiega się "na inny cel" z tytułu "posiadania mieszkania nabytego bez pomocy finansowej wojska". Zgodnie z umową z dnia [...] listopada 2001 r., zawartą na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 86, poz. 433 ze zm.) M. P. otrzymała ekwiwalent za brak kwatery stałej.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r. Dyrektor Oddziału Rejonowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w S. stwierdził z urzędu nieważność decyzji z [...] maja 2000 r. Dyrektora Oddziału Terenowego WAM w K. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że przyznanie renty rodzinnej dla dzieci i M. P. nie jest równoznaczne z nabyciem prawa do osobnej kwatery stałej. Wynika to z art. 23 ust. 2 ustawy. M. P. i jej dzieci nie spełniali warunków do nabycia kwatery, gdyż nie zamieszkiwali wspólnie w kwaterze stałej w chwili śmierci żołnierza.
W dniu [...] lipca 2002 r. M. P. wystąpiła z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego powyższą decyzją na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. podnosząc, że nie brała udziału w postępowaniu. Pismo z dnia [...] lipca 2002 r. skierowane przez nią do Wydziału Skarg MON powinno być potraktowane jako odwołanie. Nie ma podstaw do stanowiska, że nastąpiło bezpodstawne wzbogacenie, gdyż działała w dobrej wierze, a nie w celu wyłudzenia ekwiwalentu. Zamierzała skorzystać z przysługującego jej prawa, o którym została poinformowana przez WAM. Najpierw poinformowano o prawie do ekwiwalentu, a później stwierdzono brak uprawnień do otrzymania wypłaconej już kwoty.
Dyrektor Oddziału Rejonowego WAM w S. postanowieniem z dnia [...] września 2002 r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z [...] czerwca 2002 r. i decyzją z dnia [...] października 2002 r., [...], odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] czerwca 2002 r. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 2000 r. o nabyciu uprawnień do kwatery stałej. Organ przyjął, że twierdzenie M. P., że nie brała udziału w postępowaniu nie znajduje uzasadnienia w świetle przedstawionych faktów. Decyzja o stwierdzeniu nieważności z dnia [...] czerwca 2002 r. została doręczona M. P. w dniu [...] lipca 2002 r. Skarżącej wyjaśniono konieczność stwierdzenia nieważności decyzji z [...] maja 2000 r. i zaproponowano warunki ugody przed wszczęciem postępowania o stwierdzenie nieważności. Postępowanie to zostało wszczęte w dniu [...] czerwca 2002 r., o czym powiadomiono zainteresowaną [...] czerwca 2002 r. Pismo skarżącej z [...] lipca 2002 r. do Wydziału Skarg MON nie mogło być uznane za odwołanie od decyzji z [...] czerwca 2002 r., gdyż zostało wniesione przed doręczeniem tej decyzji, które nastąpiło [...] lipca 2002 r. Artykuł 145 § 1 k.p.a. jednoznacznie wskazują, kiedy i w jakich okolicznościach może być wznowione postępowanie. Przesłanki określone w tym przepisie w świetle przedstawionych faktów w sprawie nie występują. Zgodnie z art. 23 ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP prawo do kwatery nabywają wspólnie zamieszkali z emerytem lub rencistą w kwaterze członkowie rodziny. Nabycie uprawnień do kwatery uzależnione jest od spełnienia 2 warunków - zamieszkiwania w dniu śmierci żołnierza w kwaterze stałej i posiadania prawa do renty rodzinnej. Samo nabycie prawa do renty rodzinnej nie wystarcza do uznania, że przysługuje prawo do kwatery. Wobec tego brak jest podstaw do uchylenia decyzji dotychczasowej.
Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej decyzją z dnia [...] listopada 2002 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję z [...] października 2002 r. W uzasadnieniu opisano przebieg dotychczasowego postępowania i stwierdzono, że ekwiwalent pieniężny za rezygnację z kwatery stałej jest świadczeniem wypłacanym na podstawie umowy. Świadczenie to ma charakter cywilnoprawny, roszczenia z tytułu wypłaty ekwiwalentu rozpatruje sąd powszechny, o czym M. P. została poinformowana w § 8 podpisanej umowy. Przyjęte przez organy WAM rozstrzygnięcie sprawy na niekorzyść M. P. ma uzasadnienie w przepisach ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 368 ze zm.). Zgodnie z art. 23 ust. 2 tej ustawy w razie śmierci emeryta lub rencisty prawo do kwatery nabywają wspólnie zamieszkali z emerytem lub rencistą, w dniu jego śmierci, członkowie rodziny uprawnieni do wojskowej renty rodzinnej. Pomimo uprawnień do wojskowej renty rodzinnej, M. P. nie spełniła drugiej koniecznej przesłanki, zamieszkiwania w dniu śmierci męża w kwaterze.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. P. podnosi, że całą kwotę przeznaczyła na remont mieszkania przy ul. [...] m [...] w K. Dopiero po 2 latach otrzymała decyzję, że ekwiwalent się nie należy.
Odpowiadając na skargę Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej wniósł o jej oddalenie. Niniejsze postępowanie dotyczy wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r. Jako podstawę wznowienia skarżąca wskazała art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., jednak okoliczność ta nie została wykazana przez skarżącą, bowiem została powiadomiona o wszczęciu postępowania oraz uczestniczyła w rozmowach w Oddziale Terenowym WAM dotyczących tej sprawy. Same decyzje znajdują uzasadnienie w art. 23 ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269).
Skarga podlegała uwzględnieniu, choć z innych przyczyn niż w niej podane.
Postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Postanowienie Dyrektora Oddziału Rejonowego WAM w K. z dnia [...] września 2002 r. o wznowieniu postępowania jest wadliwe dlatego, że zawiera treści, które wykraczają poza określone w art. 149 § 1 k.p.a. wskazując w uzasadnieniu przyczyny wznowienia postępowania, które zresztą nie mieszczą się we wskazanej w sentencji podstawie wznowienia. Przyczyny wznowienia podlegają ocenie dopiero we wznowionym postępowaniu. Wynika to z art. 149 § 2 k.p.a., według którego postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania jest obowiązkiem organu, jeżeli zaistnieją podstawy wznowieniowe określone w art. 145 § 1 k.p.a.. Wyłączona jest tu jakakolwiek uznaniowość organu. Na tym wstępnym etapie postępowania organ winien ograniczyć się do badania jedynie formalnych podstaw wznowienia. Dlatego też na tym etapie zbadaniu podlega tylko to, czy z żądaniem wystąpiła strona, czy zachowała termin oraz czy powołuje ustawowe przesłanki wznowienia. Ponadto postanowienie to zawiera pouczenie, które nie znajduje oparcia w przepisach k.p.a. Według art. 141 § 1 k.p.a. zażalenie przysługuje na postanowienie, gdy kodeks tak stanowi. Przepis art. 149 § 1 k.p.a. nie przewiduje zażalenia na postanowienie o wznowieniu postępowania.
Równocześnie w aktach sprawy brak informacji, aby skarżąca została pouczona o przysługującym jej prawie czynnego udziału w postępowaniu i prawie zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Obowiązek taki nakłada na organ art. 10 k.p.a.
W zaskarżonych decyzjach organy przyjęły, że skarżąca brała udział w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji. Sąd zauważa jednak, że postępowanie to nie było pozbawione wad, które mogą wskazywać na zasadność zarzutu o niebraniu udziału w postępowaniu. Przede wszystkim należy zauważyć, że wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności nastąpiło w dniu [...] czerwca 2002 r., o czym skarżąca została zawiadomiona w dniu [...] czerwca 2002 r., a już następnego dnia Dyrektor WAM Oddział Rejonowy w S. wydał decyzję o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] maja 2000 r.
W decyzji z [...] października 2002 r. organ stwierdza, bez bliższego uzasadnienia, że przesłanki z art. 145 § 1 k.p.a. nie występują i wobec tego brak podstaw do uchylenia decyzji dotychczasowej. Decyzja odwoławcza nie odnosi się w ogóle do tej kwestii. Z powyższych względów Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).