Uzasadnienie
Decyzją z dnia 29 czerwca 1985 r. Nr RG.7423-3/1/84/85, wydaną na podstawie art. 8 ust. 1 oraz art. 9 i 11 dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości /Dz.U. nr 53 poz. 298 ze zm./ Naczelnik Gminy w B. orzekł o zatwierdzeniu granic określonych i utrwalonych na gruncie między nieruchomościami położonymi we wsi G.N., oznaczonymi w ewidencji gruntów jako działki nr 2, 6, 10, 17 i 1, 5, 9, 16 zgodnie ze stanem faktycznym wykazanym w protokole granicznym, sporządzonym w dniu 30 maja 1985 r. przez geodetę i podpisanym przez właścicieli rozgraniczonych nieruchomości, to jest: Józefa i Zofię małżonków P. oraz Stefana P. i Grzegorza D. Decyzją z 16 sierpnia 1985 r. nr na. 8414/16/85 wydaną w wyniku rozpoznania odwołania Grzegorza D. Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w Ciechanowie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podając w uzasadnieniu, że w latach 1959-1960, podczas wykonywania pomiarów dla celów ewidencji gruntów, "zamierzono, lecz nie wykazano na mapie ewidencyjnej części podwórka /ogrodu/", która jest i była w posiadaniu Józefa P. i należała do działki nr 17, będącej jego własnością. Ta okoliczność łącznie z faktem, że zainteresowani nie zgłaszali w protokole granicznym z dnia 30 maja 1985 r. zastrzeżeń do ustalonej granicy, uzasadnia utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję ostateczną Grzegorz D. stwierdza, że z mapy ewidencyjnej, sporządzonej przez geodetę w grudniu 1983 r., wynika, że obszar jego nieruchomości wynosi 8,14 ha, a granica biegnie w linii prostej. Tymczasem obecnie ustalona granica została wykrzywiona i biegnie w odległości 3 m od jego budynku. Skarżący nie został przez biegłych poinformowany o przebiegu granicy, a do podpisania protokołu został zmuszony groźbą kar pieniężnych, a nawet więzienia. W wyniku rozgraniczenia został pozbawiony 6 arów ziemi. Stwierdza nadto, że granica powinna przebiegać prosto.
W odpowiedzi na skargę podtrzymano stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Materialnoprawną podstawę rozgraniczenia nieruchomości gruntowych stanowi art. 153 Kc, który przewiduje następujące kryteria rozstrzygnięcia: stan prawny, ostatni stan spokojnego posiadania albo uwzględnienie wszelkich okoliczności. Dekret z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości /Dz.U. nr 53 poz. 298 ze zm./ natomiast zawiera przepisy dotyczące trybu postępowania, określające właściwość organów, stadia postępowania w sprawach o rozgraniczenie, a więc przepisy nie mające z natury rzeczy charakteru norm prawa materialnego. Ma to znaczenie z tego powodu, że w przypadku sporu o granicę rozstrzygnięcie musi uwzględniać art. 153 Kc, co z kolei wpływa na właściwość postępowania. Dekret o rozgraniczeniu nieruchomości przewiduje trzy sposoby zakończenia sprawy o rozgraniczenie: w razie braku sporu - w drodze odpowiedniej decyzji organu administracji wydanej na podstawie art. 8 ust. 1; w razie sporu - albo w drodze zawarcia ugody /art. 7 ust. 1 i 2/, albo w razie jej niezawarcia - przekazanie sprawy sądowi /art. 7 ust. 3/.
Rozgraniczenie jest przede wszystkim potrzebne wówczas, gdy jest wątpliwość lub spór co do przebiegu granicy. Z tego względu regułą powinno być /i jest w praktyce/ zakończenie sprawy o rozgraniczeniu w drodze ugody zawartej przed organem administracji albo też w drodze orzeczenia sądu. Konsekwencją tego jest zasada przyjęta w orzecznictwie sądowym /por. orzeczenie SN z dnia 21 grudnia 1965 r. III CR 314/65 - OSPiKA 1967 nr 2 poz. 34/, że sąd nie może odrzucić wniosku o rozgraniczenie tylko z tego powodu, że art. 8 ust. 1 omawianego dekretu uzasadniał w toku postępowania administracyjnego jurysdykcję tego organu w sprawie o rozgraniczenie.
Zakończenie sprawy o rozgraniczenie przez wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 8 ust. 1 cytowanego dekretu jest trybem wyjątkowym i wobec tego może być zastosowane tylko w wypadkach określonych w art. 6 ust. 1 i 2 tego dekretu. Wiąże się to z faktem, że z rozgraniczeniem łączą się z reguły kwestie o charakterze cywilnoprawnym, których rozstrzygnięcie nie należy do organu administracji. Przesądza to o braku podstaw do wydania decyzji administracyjnej o rozgraniczeniu w trybie określonym w art. 8 ust. 1 dekretu w razie powstania sporu granicznego. Wówczas bowiem, stosownie do regulacji zawartej w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu, powinna być zawarta ugoda lub sprawa przekazania sądowi. Tryb określony w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu powinien być zastosowany niezależnie od tego, w jakim stadium postępowania administracyjnego powstał spór: w postępowaniu przed organem I instancji czy w toku postępowania odwoławczego. Przepisy dekretu o rozgraniczeniu nieruchomości nie wprowadzają w tym zakresie rozróżnienia.
Przy braku przesłanek wymienionych w art. 6 ust. 1 omawianego dekretu, a więc wówczas, gdy nie ma znaków, śladów granicznych planów i dokumentów oraz punktów powiązania albo gdy są one niewystarczające lub sprzeczne, nie powinna zostać wydana decyzja administracyjna z powołaniem się na jego art. 8 ust.
1. Wtedy można jedynie ustalić granicę na podstawie zgodnego oświadczenia stron /a nie dokumentów/, albo nawet oświadczenia tylko jednej strony, gdy druga strona - mimo możliwości - oświadczenia nie złoży /art. 6 ust. 2/.
Biorąc pod uwagę powyższe zasady, należało dojść do wniosku, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do wydania decyzji na podstawie art. 8 ust. 1 omawianego dekretu. Przede wszystkim bowiem sprzeczne były dokumenty, na podstawie których /a nie według zgodnego oświadczenia stron/ przeprowadzono rozgraniczenie, co wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i oświadczenia przedstawiciela organu złożonego na rozprawie sądowej /sprzeczność między dokumentacją pomiarową a sporządzoną mapą/. Inny jest także obszar nieruchomości, wynikający z treści księgi wieczystej, niż obszar nieruchomości pozostałej wskutek rozgraniczenia.
Ponadto treść odwołania Grzegorza D. od decyzji organu I instancji wskazuje na spór graniczny, ponieważ przedstawił on zarzuty kwestionujące przebieg ustalonej granicy. W takiej sytuacji w postępowaniu administracyjnym powinno nastąpić albo zawarcie ugody, albo przekazanie sprawy sądowi /art. 7 ust. 1 i 2 dekretu/. Dlatego należało - na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa - uchylić wydane w tej sprawie decyzje, orzekając o zwrocie kosztów w myśl art. 208 Kpa.