Uzasadnienie
Rektor Uniwersytetu Warszawskiego przekazał Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych wniosek z dnia 16 listopada 1990 r. o zatwierdzenie uchwały Rady Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego z dnia 24 października 1990 r. o nadanie dr R. Z. stopnia naukowego doktora habilitowanego w zakresie nauki o polityce.
Z wniosku tego wynika, że uchwała, o której mowa, została podjęta większością głosów po uzyskaniu pozytywnych opinii trzech recenzentów: prof. dr R. B., prof. dr hab. W. M., doc. hab. T. Ł. i po przeprowadzeniu czynności przewodu habilitacyjnego wskazanych w art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych, zakończonych korzystnymi dla dr R. Z. uchwałami Rady Wydziału.
Centralna Komisja do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych powołała trzech recenzentów w osobach: prof. dr hab. Z. P., prof. dr hab. Cz. M., prof. dr hab. J. S. Opinie wymienionych wyżej recenzentów są pozytywne dla dr R. Z. Mimo tych opinii Centralna Komisja pismem z dnia 7 kwietnia 1992 r. powiadomiła Dziekana Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, że odmówiła zatwierdzenia uchwały Rady Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego z dnia 24 października 1990 r. o nadaniu dr R. Z. stopnia naukowego doktora habilitowanego. Stwierdzono w tym piśmie, że decyzja powyższa zapadła w wyniku tajnego głosowania Sekcji Nauk Humanistycznych i Społecznych oraz Prezydium. W ocenie członków Centralnej Komisji, mimo pozytywnych opinii recenzentów, rozprawa habilitacyjna dr R. Z. nie spełnia warunków przewidzianych w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych. Wymieniony przepis dopuszcza możliwość zastąpienia opublikowanego w całości dzieła, ale tylko przez "jednotematyczny cykl publikacji". Tymczasem część z prac przedłożonych przez dr R. Z. wykracza poza zakres wyznaczony przez tytuł, część zaś, choć odpowiada temu tytułowi, to jednak nosi zdecydowanie charakter popularnonaukowy. Nie zostały w pracach szerzej wykorzystane materiały archiwalne. Ponieważ jako podstawę przewodu przedłożono prace napisane na przestrzeni wielu lat, nie reprezentują one konkretnej orientacji politycznej. Poza tym dr R. Z. w rozprawie habilitacyjnej wykorzystał niemal cały swój dorobek naukowy uzyskany po otrzymaniu doktoratu. Pozbawiony jest wobec tego dorobku naukowego, który zgodnie z ustawą winien być przedstawiony obok rozprawy habilitacyjnej.
Z powyższym stanowiskiem Centralnej Komisji nie zgodziła się Rada Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW. Wystąpiła do Centralnej Komisji z wnioskiem o ponowne zbadanie sprawy. Ustosunkowując się do zarzutów Centralnej Komisji Rada Wydziału podniosła, że rozprawa habilitacyjna dr R. Z. pod tytułem "Zagadnienie bezpieczeństwa Polski w stosunkach międzynarodowych po II wojnie światowej" stanowi jednotematyczny cykl publikacji. Taką formę pracy habilitacyjnej dopuszcza art. 15 ust. 2 ustawy. Recenzenci wysoko ocenili jej walory naukowe. Poza pracą habilitacyjną dr R. Z. posiada znaczny dorobek naukowy. Opublikował około 20 pozycji bibliograficznych, które ukazały się przed kolokwium habilitacyjnym, dotyczących zagadnień umacniania pokoju, napięć międzynarodowych i odprężenia, zbrojeń i rozbrojeń, rywalizacji, współpracy międzynarodowej w Europie. Dr R. Z. złożył wykaz i teksty prac złożonych do druku.
Centralna Komisja do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych w toku ponownego badania sprawy powołała dwóch nowych recenzentów w osobach: prof. dr hab. L. P. i prof. dr hab. R. W. Prof. L. P. stwierdził w swojej opinii, że rozprawa habilitacyjna dr R. Z. nie jest monografią. Jest zestawem 13 artykułów, związanych z bezpieczeństwem Polski w różnych latach po drugiej wojnie światowej. Tylko jeden z nich pt. "Udział Polski w przygotowaniu paryskich traktatów pokojowych w 1947 r." pokrywa się tematycznie z rozprawą doktorską. Za twórcze ocenił takie rozprawy, jak "Nowy regionalizm w Europie", prawne kształtowanie międzynarodowego ładu pokojowego w systemie międzynarodowym. Wyjaśnił, że dr R. Z. otrzymał liczne nagrody i wyróżnienia w dziedzinie badań naukowych oraz pracy dydaktycznej i organizacyjnej. Słabością niektórych publikacji dr R. Z. jest publicystyczny i popularnonaukowy charakter. Recenzent wysoko ocenił tę część rozprawy habilitacyjnej i dorobku naukowego dr R. Z., która dotyczy teoretycznych zagadnień stosunków międzynarodowych jako dyscypliny naukowej. We wnioskach końcowych prof. R. Z. stwierdził, że dr R. Z. swoim dorobkiem wniósł twórczy wkład w rozwój nauki o stosunkach międzynarodowych. Dorobek ten można ocenić w całości w przedziale między dostatecznym a dobrym.
Prof. R. W. krytycznie ocenił dorobek naukowy dr R. Z. Recenzent nie dostrzegł istotnego wkładu dr R. Z. w "cyklu monotematycznym" w poznanie "Zagadnienia bezpieczeństwa Polski w stosunkach międzynarodowych". Tylko czasami, zdaniem recenzenta, dr R. Z. wychodzi poza sądy obiegowe. Profesor nie widzi w szeregu artykułów dr R. Z. nowych ustaleń od tych, które między innymi poczynili W. Kowalski, dr Orzechowski i B. Pasierb. Reasumując, recenzent nie przychylił się do uchwały Rady Wydziału. Sekcja Nauk Humanistycznych i Społecznych w uchwale podjętej 13 stycznia 1992 r. odmówiła poparcia wniosku o zatwierdzenie uchwały Rady Wydziału /14 głosów było za poparciem, 14 przeciwko poparciu, a 9 wstrzymało się od głosu/.
Po rozważeniu powyższego materiału Centralna Komisja do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych podjęła w dniu 29 marca 1993 r. uchwałę ponownie odmawiającą zatwierdzenia uchwały Rady Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW z dnia 24 października 1990 r. o nadaniu dr R. Z. stopnia naukowego doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie nauki o polityce.
Na powyższą uchwałę dr R. Z. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie. W ocenie skarżącego zadanie Centralnej Komisji winno polegać na formalnym sprawdzeniu spełnienia przez niego warunków wskazanych w art. 14 i art. 15 ustawy o tytule naukowym i stopniach naukowych. Centralna Komisja działała zupełnie dowolnie, nie licząc się z uchwałami Rady Wydziału i pozytywnymi opiniami recenzentów. Skarżący podniósł, że recenzent prof. R. W. jest historykiem, nie jest zaś specjalistą nauki o polityce. Na jego negatywnej opinii Centralnej Komisja nie powinna w świetle art. 34 ust. 3 ustawy zakończyć postępowania. Stosownie do tego przepisu Centralna Komisja zobowiązana była powołać jeszcze jednego recenzenta spoza składu Centralnej Komisji. Zarzucił nadto skarżący Centralnej Komisji, że nie udostępniła mu statutu oraz protokołów z rozpraw Komisji, uniemożliwiła zapoznanie się z całymi aktami.
Odpowiadając na skargę Centralna Komisja do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych wnosiła o oddalenie skargi. Zaprzeczyła twierdzeniu skarżącego o uniemożliwieniu mu zapoznania się ze statutem komisji oraz aktami sprawy. Wyjaśniła, że wszyscy recenzenci byli powołani spoza składu Centralnej Komisji. W posiedzeniu Sekcji Nauk Humanistycznych i Społecznych w dniu 13 stycznia 1993 r. brali udział recenzenci Centralnej Komisji oraz recenzenci Rady Wydziału. Po dyskusji sekcja podjęła uchwałę przeciwko wnioskowi o zatwierdzenie uchwały Rady Wydziału nadającej skarżącemu stopień naukowy doktora habilitowanego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W postępowaniu dotyczącym nadania stopnia naukowego albo tytułu naukowego przepis art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych /Dz.U. nr 65 poz. 386/ nakazuje stosować, w zakresie nie uregulowanym w ustawie, odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 powołanej ustawy o zatwierdzeniu bądź odmowie zatwierdzenia uchwały rady wydziału co do nadania stopnia naukowego doktora habilitowanego podejmuje uchwałę Centralna Komisja do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych, która działa w powyższym zakresie, stosownie do statutu, poprzez swoje prezydium.
Uchwała, o której mowa, ma moc decyzji administracyjnej, a Centralna Komisja w zakresie wydanych przez siebie decyzji pełni funkcję centralnego organu administracji państwowej /art. 32 ust. 1 ustawy/. Centralna Komisja zobowiązana jest przepisami ustawy o tytule naukowym i stopniach naukowych rozstrzygać merytorycznie wniosek o nadanie stopnia naukowego doktora habilitowanego, o czym świadczy chociażby obowiązek powołania w postępowaniu przed Centralną Komisją dodatkowego recenzenta w przypadku jednej opinii negatywnej /art. 34 ust. 3 ustawy/. Nie jest więc trafny pogląd skarżącego, że rola Centralnej Komisji sprowadza się do badania tylko od strony formalnej wniosku rady wydziału o nadanie stopnia naukowego. Uchwała, o której wyżej mowa - skoro ma moc decyzji administracyjnej - podlega rygorom przepisu art. 107 par. 1 i par. 3 Kpa, wobec braku odmiennych w tym zakresie uregulowań w ustawie o tytule naukowym i stopniach naukowych. Przepis art. 107 par. 1 i par. 3 Kpa wskazuje podstawowe wymagania, jakim powinna odpowiadać decyzja. Należą do nich: oznaczenie organu, który ją wydał, datę jej wydania, podanie imienia i nazwiska, stanowiska służbowego i podpis osoby wydającej decyzję, a nadto uzasadnienie, z którego można dowiedzieć się, które fakty organ uznał za udowodnione, na jakich oparł się dowodach, którym dowodom i z jakich przyczyn odmówił wiarygodności.
Powyższe wymagania odnoszą się nie tylko do decyzji podejmowanych przez organ jednoosobowo, ale także do decyzji podejmowanych kolegialnie. Podpisy członków winny być złożone pod uzasadnieniem uchwały. Do takich decyzji wydawanych kolegialnie należą uchwały o zatwierdzeniu bądź odmowie zatwierdzenia uchwały rady wydziału w przedmiocie nadania stopnia naukowego doktora habilitowanego. Utrwalony jest pogląd w orzecznictwie sądu administracyjnego i Sądu Najwyższego, że decyzję mającą formę uchwały winni podpisać zgodnie z wymogami art. 107 par. 1 Kpa wszyscy członkowie zespołu orzekającego w danej sprawie /taki pogląd wyrażony jest w wyroku NSA z dnia 31 stycznia 1991 r. SA/Kr 130/90 - ONSA 1991 Nr 1 poz. 18 oraz w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1992 r. III AZP 17/92/. Niepodpisanie decyzji przez wszystkich członków składu orzekającego stanowi rażące naruszenie prawa i z mocy art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa decyzja taka jest nieważna.
Uchwała Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych podjęta w sprawie dr R. Z. w dniu 27 kwietnia 1992 r. oraz podjęta w trybie odwoławczym w dniu 29 marca 1993 r. nie zawiera podpisów wszystkich członków składu orzekającego. Uchwała z dnia 27 kwietnia 1992 r. nie jest podpisana przez prof. M. Sz., zaś uchwała z dnia 29 marca 1993 r. nie jest podpisana przez prof. M. T., prof. J. K. i prof. Z. M., chociaż wymienione osoby, jak wynika z protokołu posiedzenia Prezydium Centralnej Komisji, uczestniczyły w wydaniu powołanych uchwał. Już tylko z tego powodu obie wyżej omawiane uchwały dotknięte są wadą nieważności.
Należy stwierdzić, że zaskarżone uchwały wbrew wymogom art. 107 par. 3 Kpa nie zawierają uzasadnienia.
Zarówno w postępowaniu habilitacyjnym przed Radą Wydziału, jak i przed Centralną Komisją były składane opinie przez recenzentów. Wprawdzie recenzenci biorą udział w postępowaniu przed Centralną Komisją na prawach strony /art. 17 ust. 2 ustawy/, nie oznacza to jednak, że złożone przez nich opinie nie mają waloru dowodu w rozumieniu art. 75 par. 2 Kpa, tym bardziej że art. 86 Kpa nadaje zeznaniom stron także moc dowodu. Opinia recenzenta jest szczególnym dowodem, bez którego organ nie może rozstrzygnąć wniosku o nadanie stopnia naukowego. Należy zauważyć, że Centralna Komisja, mając sześć pozytywnych dla skarżącego recenzji, powołała siódmego recenzenta w osobie prof. R. W. wiedząc wcześniej, że negatywnie ocenia on pracę habilitacyjną skarżącego. Na posiedzeniu Sekcji Nauk Humanistycznych i Społecznych odbytym w dniach 10-11 września 1991 r. prof. R. W. ujawnił bowiem negatywny stosunek do sprawy skarżącego /odpis protokołu z posiedzenia sekcji złożony sądowi/.
Rozstrzygając sprawę Centralna Komisja wzięła pod uwagę tylko ostatnią recenzję, nie zajmując stanowiska co do pozostałych recenzji. Takie postępowanie Centralnej Komisji może budzić u skarżącego uzasadnione wątpliwości co do obiektywizmu recenzenta i bezstronności działania Centralnej Komisji. Nie służy ono pogłębieniu zaufania skarżącego do organów administracji, którym powierzono rozstrzyganie spraw obywateli, a tym samym narusza przepis art. 8 Kpa. Przepis art. 80 Kpa nakazywał Centralnej Komisji wnikliwie rozważyć poszczególne opinie rzeczoznawców, a w przypadku niepodzielenia opinii wskazać tego przyczyny w uzasadnieniu uchwały. Brak takich rozważań czyni zasadnym zarzut skargi o dowolności rozstrzygnięcia Centralnej Komisji wniosku Rady Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW z dnia 24 października 1990 r. Aczkolwiek skarga nie zawiera zarzutu nieważności zaskarżonych decyzji, to sąd w świetle art. 206 Kpa nie jest jednak związany granicami skargi. Zobowiązany jest z urzędu zbadać, czy zaskarżona decyzja nie narusza prawa /art. 196 par. 1 Kpa/. Skoro sąd z urzędu stwierdził, że zaskarżone uchwały zostały wydane z przyczyn wyżej omówionych z rażącym naruszeniem prawa, przeto na zasadzie art. 207 par. 3 Kpa w związku z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa stwierdził ich nieważność i zgodnie art. 208 Kpa orzekł o zwrocie poniesionych przez skarżącego kosztów postępowania sądowego.