Uzasadnienie
Decyzją z dnia 10 września 1984 r. nr GM-269/8130-131/84 Dyrektor Wydziału Gospodarki Mieszkaniowej i Remontów Urzędu Miasta Łodzi utrzymał w mocy decyzję Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej Urzędu Dzielnicowego w Ł. z dnia 18 czerwca 1984 r. nr IV-GKP.III-8130-208/83 w sprawie ustalenia stawki czynszu za lokal nr 12 w domu nr 31 przy Al. K. w Ł., zajmowany przez rodzinę Kazimiery A. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego stwierdzono, że organ ten w dniu 4 września 1984 r. dokonał oględzin wymienionego lokalu i stwierdził, że urządzenia kąpielowe są zainstalowane w części kuchni wydzielonej niepełną ścianką działową /3/4 wysokości/. Przewód kominowy znajduje się po przeciwnej stronie kuchni niż urządzenia kąpielowe, w odległości około 3 m od wanny. Takie jego usytuowanie nie wskazuje - jak podano - na możliwość działania w latach ubiegłych węglowego pieca kąpielowego. Na tej podstawie przyjęto, że urządzenia kąpielowe w spornym lokalu zostały zainstalowane przez najemcę lokalu i na jego koszt, a zatem nie mogą być uznane za czynnik wpływający na zwiększenie stawki czynszu.
Decyzję organu II instancji zaskarżyła Krystyna K., sprawująca administrację domu nr 31 przy Al. K., do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca zarzuciła błędne ustalenie, jakoby urządzenia kąpielowe w lokalu nr 12, zajmowanym od 1950 r. przez Kazimierę A., zostały zainstalowane przez najemcę i na jego koszt. Według skarżącej, urządzenia takie znajdowały się już w momencie objęcia lokalu przez Kazimierę A., z tym zastrzeżeniem, że wówczas woda doprowadzona do wanny była ogrzewana za pomocą węglowego pieca kąpielowego. W późniejszym okresie najemca, bez porozumienia się z wynajmującym, usunął ten piec i zainstalował bojler elektryczny, a także wymienił wannę. Skarżąca zarzuciła również, iż zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy, nie powiadamiały jej o terminie oględzin przeprowadzanych w lokalu, uniemożliwiając w ten sposób udział w ich przeprowadzaniu, a w konsekwencji w ustaleniu stanu lokalu w chwili jego objęcia przez najemcę.
W odpowiedzi na skargę opisano przebieg postępowania administracyjnego, podając, że żadna ze stron w toku postępowania administracyjnego nie udokumentowała swoich twierdzeń co do spornych urządzeń kąpielowych. W tej sytuacji organ odwoławczy wziął pod uwagę odległość przewodu kominowego od miejsca usytuowania wanny, a ta "nie wskazuje na możliwość istnienia w latach ubiegłych węglowego pieca kąpielowego". Sama zaś wanna, która znajdowała się w lokalu już w chwili jego objęcia przez najemcę, nie jest urządzeniem kąpielowym. W odpowiedzi podano także, że Krystyna K. uczestniczyła w przeprowadzeniu oględzin omawianego lokalu przez organ I instancji w dniu 4 września 1984 r., o czym ma świadczyć jej podpis na protokole z tych oględzin. Uznano natomiast, że obecność skarżącej w oględzinach lokalu, przeprowadzonych przez organ odwoławczy w dniu 4 września 1984 r. bez ich zapowiedzenia, nie była konieczna, "ponieważ oględziny te miały na celu jedynie stwierdzenie faktycznego usytuowania urządzeń kąpielowych i przewodu kominowego".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Kwestię sporną, mającą wpływ na wysokość stawki czynszu najmu za lokal nr 12 w domu nr 31 przy Al. K., zajmowany od 1950 r. przez rodzinę Kazimiery A., jest to, czy urządzenia kąpielowe znajdujące się w tym lokalu zostały zainstalowane przez najemcę, czy też były zainstalowane już w chwili objęcia lokalu przez najemcę, a jedynie w trakcie trwania stosunku najmu zostały przez najemcę zmodernizowane.
Oświadczenia najemcy i wynajmującego, składane w toku postępowania administracyjnego, są rozbieżne, jednakże fakt wyposażenia lokalu w wannę już w 1950 r. przez Kazimierę A. nie był kwestionowany.
Mimo tych rozbieżnych twierdzeń stron, w toku postępowania administracyjnego nie zgromadzono materiału dowodowego, który pozwalałby na rozstrzygnięcie tej kwestii. Organ odwoławczy rozstrzygnięcie swoje oparł w głównej mierze, jak wynika z uzasadnienia decyzji z dnia 10 września 1984 r., na ustaleniach dokonanych w toku oględzin lokalu w dniu 4 września 1984 r. W ich wyniku doszedł do wniosku, że ze względu na usytuowanie urządzeń kąpielowych w odległości 3 m od przewodu kominowego, zastosowanie w przeszłości pieca kąpielowego jest mało prawdopodobne.
Oceniając zgodność z prawem tej decyzji, należało zwrócić uwagę, że oględziny te zostały przeprowadzone - jak słusznie zarzuca skarżąca - z naruszeniem obowiązujących przepisów. Stosownie bowiem do art. 79 Kpa strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na 7 dni przed terminem. Strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia. Uprawnień wynikających z cytowanego przepisu nie może pozbawić strony organ administracji państwowej przez uznanie, że udział strony w przeprowadzeniu dowodu "nie jest konieczny". O wzięciu udziału w przeprowadzeniu dowodu może decydować jedynie strona, a nie organ, przed którym postępowanie administracyjne się toczy. Nadto - stosownie do art. 67 par. 2 pkt 3 Kpa - z oględzin sporządzany jest protokół, co także nie zostało spełnione. W rozpoznawanej sprawie to uchybienie miało tym większe znaczenie, że strona, która nie brała udziału w oględzinach, gdyż nie była o nich zawiadomiona, nie mogła ustosunkować się do treści notatki służbowej sporządzonej w ich wyniku. W tej zaś sytuacji notatka ta - zgodnie z art. 81 Kpa - nie mogła stanowić przesłanki do rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy.
Na marginesie należy również wspomnieć, że także w protokole oględzin lokalu w dniu 4 maja 1984 r. przez organ I instancji, jako osoby obecne przy ich przeprowadzeniu wymieniono Kazimierę A. i jej syna Bogdana. Nie podano natomiast, aby obecna była również Krystyna K., przy czym podpisy są nieczytelne i nie podano przez kogo zostały złożone, z wyjątkiem osoby będącej pracownikiem Urzędu Dzielnicowego. Treść natomiast tej notatki zawiera /jak można się domyślać/ wypowiedzi stron, a nie ustalenia stanu faktycznego, pozwalające na ocenę kwestii spornej. W konsekwencji brak jest dowodów, czy w chwili obejmowania spornego lokalu przez Kazimierę A. były zainstalowane urządzenia kąpielowe, czy nie, jak również - gdyby się okazało, że urządzeń tych nie było lub były niekompletne - jaki był zakres robót wykonanych przez najemcę i na jego koszt.
W tym stanie należało dojść do wniosku, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 67 par. 2 pkt 3, art. 77 par. 1, art. 81, a także art. 107 par. 3 Kpa, przy czym naruszenie tych przepisów miało istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji należało orzec, jak w sentencji na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 i art. 208 Kpa.