Uzasadnienie
Wojewoda (...) decyzją z dnia 2 listopada 1994 r., na podstawie art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./, przekazał nieodpłatnie Gminie B.B. mienie państwowe Teatru Lalek "B.", to jest nieruchomość położoną w B.B., składającą się z dwóch działek oznaczonych w ewidencji gruntów: numerem 874/1 o powierzchni 775 m2, objętej wykazem hipotecznym Lwh 407 gm.kat. (...) wraz ze znajdującym się na niej budynkiem Teatru "B." przy ul. M. nr 20, numerem 15/2, uregulowanej w księdze wieczystej Kw nr 35623 wraz ze znajdującym się na niej garażem przy ul. M. nr 3, o łącznej wartości 3 565 123 500 zł, środki trwałe o łącznej wartości 1 646 744 900 zł oraz materiały o wartości 162 036 300 zł księgozbiór biblioteki o wartości 1 878 900 zł.
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda powołał się na porozumienie w sprawie przekazania organom Gminy B.B. niektórych zadań z zakresu administracji rządowej, zawarte w dniu 26 października 1993 r. Zgodnie z tym porozumieniem Gmina przejęła z dniem 1 stycznia 1994 r. prowadzenie Teatru Lalek "B." w B.B. Z prowadzeniem teatru jest związane mienie państwowe przekazane Gminie.
Decyzję tę w listopadzie 1994 r. otrzymali: Zarząd Miasta B.B., dyrektor Teatru Lalek "B.", Kierownik Urzędu Rejonowego w B.B. oraz Wydział Spraw Społecznych Urzędu Wojewódzkiego.
W dniu 20 kwietnia 1995 r. Henryk H. John H., zamieszkali na stałe w Izraelu, złożyli odwołanie od powyższej decyzji do Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej za pośrednictwem Wojewody (...), wnosząc o przywrócenie im terminu do wniesienia odwołania o uchylenie zaskarżonej decyzji. Odwołujący się zarzucali Wojewodzie wydanie zaskarżonej decyzji bez ich udziału, chociaż organ wiedział, że zostało wszczęte postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. - Wydziału Gospodarki Komunalnej Mieszkaniowej z dnia 31 października 1972 r., orzekającej o wywłaszczeniu na rzecz państwa nieruchomości obejmującej działkę nr 15/2 o powierzchni 335 m2, położonej w B.B., stanowiącej ich własność. Wszczęcie tego postępowania stanowiło, zdaniem odwołujących się, negatywną przesłankę dla komunalizowania tego mienia. Skarb Państwa nie mógł wyzbyć się prawa własności do nieruchomości, którego nie miał. Odwołujący się wyjaśnili, że o wydaniu decyzji komunalizacyjnej dowiedzieli się tydzień temu.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uznała, że odwołanie zostało złożone w ustawowym terminie, rozpoznała je decyzją z dnia 22 sierpnia 1995 r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyraził pogląd, że w sytuacji niepowiadomienia odwołujących się o treści decyzji komunalizacyjnej złożenia przez nich odwołania w terminie 7 dni od powzięcia wiadomości o treści tej decyzji termin do wniesienia odwołania został zachowany. Odwołanie natomiast nie jest zasadne. W dniu wydania decyzji o przekazaniu nieruchomości na rzecz gminy decyzja wywłaszczeniowa nie była wzruszona. Była zatem objęta domniemaniem legalności. Organ pierwszej instancji w chwili wydawania decyzji mógł w imieniu Skarbu Państwa dysponować tą nieruchomością. W razie ewentualnego stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej odpadnie niezbędna przesłanka komunalizacji, jaką jest własność Skarbu Państwa.
Henryk H. John H. (...) złożyli skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej naruszenie art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa, który nakazuje zawiesić postępowanie administracyjne, gdy rozpatrzenie sprawy wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Taka sytuacja zachodzi w niniejszym wypadku. W konkluzji wnosili o uchylenie zaskarżonej decyzji o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Następnie skarżący złożyli sądowi decyzję Ministra Gospodarki Przestrzennej Budownictwa z dnia 26 lutego 1996 r., stwierdzającą na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. - Wydziału Gospodarki Komunalnej Mieszkaniowej z dnia 31 października 1972 r., orzekającej o wywłaszczeniu na rzecz państwa nieruchomości obejmującej działkę nr 15/2 o powierzchni 335 m2, położonej w B.B., stanowiącej własność Edyty H. w 6/12 częściach, Heina vel Henryka H. w 3/12 częściach Jana H. w 3/12 częściach.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w odpowiedzi na skargę wnosiła o jej oddalenie, powołując się na argumenty przytoczone w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 109 Kpa organ jest zobowiązany doręczyć decyzję administracyjną stronom na piśmie, a tylko wyjątkowo, w sytuacjach wymienionych w art. 14 par. 2 Kpa, może ją ogłosić stronie ustnie.
Od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzja staje się aktem zewnętrznym, wiąże wydający ją organ strony. Od tego czasu wzruszenie decyzji wymaga zachowania przewidzianej w kodeksie postępowania administracyjnego procedury /Adamiak Barbara, J. Borkowski: Polskie postępowanie administracyjne sądowoadministracyjne, Warszawa 1992, str. 172/.
Instytucją służącą do wzruszenia decyzji organu pierwszej instancji w trybie zwykłym jest odwołanie, które strona może wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej lub ogłoszenia decyzji /art. 127 par. 1 Kpa, art. 129 par. 2 Kpa/. W powyższym terminie może wnieść odwołanie także osoba mająca uprawnienia strony w rozumieniu art. 28 Kpa, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym której organ nie doręczył nie ogłosił decyzji, a o wydaniu jej dowiedziała się z innych źródeł. W razie nieskorzystania przez strony z odwołań w powyższym terminie decyzja w myśl art. 16 par. 1 Kpa staje się ostateczna, niezależnie od tego, czy organ doręczył lub ogłosił ją wszystkim stronom. Decyzja ostateczna może być wzruszona tylko w trybie nadzwyczajnym, uregulowanym w rozdziałach 12 i 13 działu II Kpa. Stronie, która bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu dowiedziała się o wydaniu decyzji, gdy ta była już ostateczna, przysługuje wniosek na podstawie art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa; nie przysługuje jej natomiast wniosek, o którym mówi art. 58 par. 1 Kpa. Z przepisu tego może korzystać tylko strona, której organ doręczył decyzję, lecz która z przyczyn od siebie niezależnych nie mogła wnieść odwołania w terminie ustawowym.
Skarżący nie brali udziału w postępowaniu komunalizacyjnym zakończonym decyzją Wojewody (...) z dnia 2 listopada 1994 r., a decyzja komunalizacyjna nie została im doręczona. Nie jest potrzebne rozważanie, czy skarżący mieli przymiot strony w postępowaniu komunalizacyjnym, skoro Minister Gospodarki Przestrzennej Budownictwa dopiero w dniu 26 lutego 1996 r. stwierdził nieważność decyzji o wywłaszczeniu działki nr 15/2, objętej zaskarżoną decyzją komunalizacyjną, a stanowiącej przed wywłaszczeniem współwłasność między innymi skarżących. Niezależnie bowiem od tego, czy skarżący mieli w 1994 r. w świetle art. 28 Kpa uprawnienie do braniu udziału w postępowaniu komunalizacyjnym prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./, czy też go nie mieli, nie przysługiwało im prawo złożenia wniosku na podstawie art. 58 par. 1 Kpa.
W czasie złożenia tego wniosku decyzja komunalizacyjna była ostateczna. Wojewoda doręczył decyzję komunalizacyjną w listopadzie 1994 r. Kierownikowi Urzędu Rejonowego w B.B., reprezentującemu Skarb Państwa, Zarządowi Miasta B.B. oraz dyrektorowi Teatru Lalek "B." w B.B., którego mienie ruchome było skomunalizowane. Osoby te nie złożyły odwołania od decyzji, a zatem stała się ona ostateczna. Oznacza to, że sprawa komunalizacji nieruchomości objętej decyzją Wojewody (...) z dnia 2 listopada 1994 r. nie mogła być ponownie przedmiotem postępowania administracyjnego w trybie zwykłym.
Zaskarżona decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej rozstrzygnęła sprawę załatwioną już ostatecznie przez organ pierwszej instancji. Decyzja ta zatem dotknięta jest wadą wymienioną w art. 156 par. 1 pkt 3 Kpa. Wadliwość tę sąd zobowiązany był uwzględnić z urzędu zgodnie z art. 51 i 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/.
W toku postępowania sądowego okazało się, że w dniu 23 marca 1995 r. zmarł skarżący John /Jan/ H., a jego spadkobiercami są żona Audrey H. syn Paul H., którzy udzielili pełnomocnictwa do reprezentowania ich w sprawie. Wobec powyższego na miejsce zmarłego Johna H. wstąpili do sprawy Audrey H. Paul H. Z omówionych względów Sąd na zasadzie art. 22 ust. 3 art. 55 ust. 1 powołanej wyżej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym orzekł jak w sentencji.