Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 22 marca 1993 r., I SA 1439/92

Teza

1. Stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa i właściwa gmina.
2. Komunalizacja mienia z mocy prawa /art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./ jest dokonywana według stanu z dnia 27 maja 1990 r.; późniejsze regulacje prawne mogą dotyczyć tylko stanu powstałego po tej dacie, choćby nawet decyzja komunalizacyjna była wydana ze zwłoką.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę Spółdzielni Pracy Usług Meblarskich w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 15 stycznia 1992 r. w przedmiocie komunalizacji nieruchomości użytkowanych przez Spółdzielnię.

Uzasadnienie

Spółdzielnia Pracy Usług Meblarskich w W, zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 15 stycznia 1992 r. nr KKU-1200/91/AK oraz decyzję Wojewody (...) z dnia 10 września 1991 r. nr GK.gw.8224/K/21/65/91, orzekające o nabyciu przez Gminę O.Ś. z mocy prawa własności nieruchomości o powierzchni 3 365 m2, oznaczonej jako działka 63 AM 20, oraz nieruchomości o powierzchni 1401 m2, oznaczonej jako działka 107 AM 20. Skarżąca zarzuca organom naruszenie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464/ w związku z art. 10 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o waloryzacji udziałów członkowskich w spółdzielniach i zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 83 poz. 373/. Wynika to z faktu, że Spółdzielnia użytkowała te nieruchomości "od wielu lat", wybudowała tam pawilony produkcyjne i usługowe. Skarga zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonych decyzji.

Z akt sprawy wynika, że działkę o numerze geodezyjnym 107 AM 20 przekazano odpłatnie w użytkowanie powyższej Spółdzielni na czas nie oznaczony decyzją Naczelnika Miasta i Gminy WGi66 8224a/98/87 z dnia 21 lipca 1987 r., regulując w ten sposób stan prawny nieruchomości. Natomiast działka nr 63 AM 20, oznaczona uprzednio jako działki nr 659/8 i 659/9, została również przekazana odpłatnie skarżącej Spółdzielni w użytkowanie na czas nie określony decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w O.Ś. z dnia 19 grudnia 1979 r. nr RZGT.8224/a/64/79. Obie nieruchomości objęte skargą nie miały urządzonych ksiąg wieczystych.

W odwołaniu od decyzji Wojewody (...) o komunalizacji tych działek Spółdzielnia twierdziła, że została tych działek pozbawiona, i powołała się na swe uprawnienia wynikające z art. 2 ust. 10 wyżej cytowanej ustawy z dnia 29 września 1990 r., podkreślając, że działki otrzymała w użytkowanie odpłatnie. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wskazała, że decyzja Wojewody, wydana w warunkach określonych przez art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191/, ma jedynie charakter deklaratywny, ponieważ komunalizacja następuje z mocy prawa. Komunalizacja nie uchyla ani nie ogranicza dotychczasowych praw osób trzecich, w tym prawa użytkowania. Pogląd ten został powtórzony w odpowiedzi na skargę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga nie mogła być uwzględniona z dwóch powodów.

Z punktu widzenia formalnego Spółdzielni Pracy Usług Meblarskich w W. nie przysługują w ogóle prawa strony, ponieważ sprawa nie dotyczy jej praw i obowiązków. Stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa i właściwa gmina, a samo postępowanie dotyczy przeniesienia własności nieruchomości ze Skarbu Państwa na właściwa gminę wraz ze wszystkimi obciążeniami i prawami osób trzecich.

Z punktu widzenia materialnoprawnego proces komunalizacji z kolei nie narusza praw posiadacza nieruchomości, ponieważ zarówno przed komunalizacją, jak i po jej dokonaniu własność naniesień na nieruchomości, w tym budowlanych, przysługiwała wyłącznie właścicielowi gruntu, były to bowiem części składowe gruntu /art. 47 i 48 Kc/. Komunalizacja następuje z mocy ustawy z dniem 27 maja 1990 r. w odniesieniu do mienia /nieruchomości/ należącego w tym dniu do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego /art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych - Dz.U. nr 32 poz. 191/. W myśl wykładni Trybunału Konstytucyjnego /uchwała z dnia 2 grudnia 1992 r. - Dz.U. nr 97 poz. 486/ formuła "należące do" oznacza przynależność obszarową do gminy właściwej według miejsca położenia gruntu. Ponieważ komunalizacja jest dokonywana z mocy prawa według stanu w dniu 27 maja 1990 r., późniejsze regulacje prawne mogą dotyczyć tylko stanu powstałego po tej dacie, choćby nawet decyzja komunalizacyjna była wydana ze zwłoką. Decyzja taka ma charakter wyłącznie deklaratoryjny i potwierdza skutek wynikający wprost z ustawy. Z przepisu art. 2 ust. 10 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./, na który powołuje się skarżąca, Spółdzielnia będzie mogła ewentualnie skorzystać, mając jednak za przedmiot nie mienie Skarbu Państwa, lecz mienie gminne.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny skargę oddalił zgodnie z art. 207 par. 5 Kpa.