Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia 28 lipca 1999 r. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy M. z 29 czerwca 1999 r. odmawiającą przyznania Danucie M. zasiłku celowego na opłacanie kosztów adwokata.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że Danuta M. spełnia kryteria ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 3 ustawy, o której mowa pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, a także nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej /art. 6 ust. 1a ustawy/. Art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że "w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu". Użyty w powołanym przepisie zwrot "może" wskazuje, iż w przypadkach określonych tym przepisem organ administracji orzeka w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, iż od decyzji organu orzekającego zależy, czy wnioskodawcy zostanie przyznana pomoc w formie zasiłku celowego i w jakiej wysokości.
Orzekając w ramach tego uznania organ administracji musi mieć przy tym na względzie to, iż celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. O przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku decyduje każdorazowo organ przyznający zasiłek biorąc pod uwagę posiadane środki finansowe, sytuację materialną wnioskodawcy oraz cel zasiłku, a także potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu jego działania. Należy mieć także na uwadze, że obowiązkiem właściwych organów administracji jest "zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych" osób podopiecznych, nie zaś spełnienie ich żądań.
Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 22 maja 1995 r. /SA/Gd 2497/94 - Orzecz. w sprawach Samorządowych 1996 nr 2 poz. 38/ "przyznanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy, w ramach których organy gminy są zobowiązane zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby jej mieszkańców. Możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest niewątpliwie determinowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. Nie może ona dać więcej niż posiada. W sytuacji, kiedy środki są ograniczone, a potrzebujących wielu, jest rzeczą naturalną, iż gmina w pierwszej kolejności zaspokaja potrzeby osób o najniższych dochodach. Mając to na uwadze, ustawodawca pozostawił ocenę tych potrzeb rozeznaniu gminy, używając w tym przepisie określenia "może zostać przyznany zasiłek celowy". Biorąc to pod uwagę oraz działania ośrodka pomocy społecznej zmierzające do udzielenia Danucie M. pomocy w innej formie w celu rozwiązania jej trudnej sytuacji, skład orzekający nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. skargę do NSA wniosła Danuta M. W skardze podnosiła skarżąca, że wystąpiła o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów adwokata, który reprezentowałby ją w postępowaniu przed sądem z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej. Na treść zaskarżonej decyzji odmawiającej uwzględnienia tego wniosku składają się tylko różne przepisy. Świadczy to o tym, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 107 par. 3 Kpa i z tego względu skarżąca wnosiła o uchylenie tej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wnosiło o oddalenie skargi podnosząc nadto, że fakt spełniania ustawowych kryteriów nie oznacza, że wszystkie potrzeby wnioskodawcy muszą być spełnione. Danuta M. od dłuższego czasu odmawia współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej, pomimo starań ośrodka, a fakt ten jest udokumentowany w aktach sprawy. Zdaniem Kolegium opłacanie kosztów adwokata nie może być uznane za niezbędną potrzebę bytową uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej, tym bardziej że udział adwokata po stronie Danuty M. nie jest konieczny ze względu na mało skomplikowany charakter sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Danuta M. wystąpiła 24 listopada 1998 r. do organu pomocy społecznej z wnioskiem o przyznanie jej zasiłku celowego w kwocie 250 zł na pokrycie kosztów ustanowienia przez nią adwokata. Adwokat ten miałby ją reprezentować w toczącej się przed sądem powszechnym przeciwko niej z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "E." w W. sprawie o zapłatę należności pieniężnych. Wniosek swój uzasadniała zainteresowana tym, że nie ma pieniędzy na opłacenie usług adwokata, a jego pomoc jest jej niezbędna, zwłaszcza w sytuacji gdy strona powodowa jest reprezentowana przed Sądem przez radców prawnych. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego regulujące postępowanie przed sądem powszechnym przewidują, że osoba która nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i zostanie od nich zwolniona w całości lub części ma prawo zgłosić wniosek o ustanowienie dla niej adwokata /z urzędu/ - art. 117 par. 1 Kpa. Sąd do którego został złożony taki wniosek, uwzględni go, jeśli udział adwokata w sprawie uzna za potrzebny. Zatem to Sąd, przed którym zawisła sprawa ocenia czy udział adwokata w postępowaniu przed sądem po stronie wnioskodawcy jest potrzebny z uwagi na charakter sprawy, a nie organ pomocy społecznej, do którego uczestnik postępowania sądowego zwrócił się o udzielenie mu pomocy finansowej na ustanowienie adwokata. W przypadku Danuty M. Sąd Rejonowy dla W. postanowieniem z 3 czerwca 1998 r. (...) oddalił jej wniosek o ustanowienie adwokata w sprawie z powództwa MSM "E." przeciwko Danucie M. o zapłatę uzasadniając odmowę ustanowienia adwokata mało skomplikowanym charakterem sprawy. Zażalenie Danuty M. na to postanowienie oddalił Sąd Wojewódzki w W. postanowieniem z 30.09.1998 r. uznając trafność rozstrzygnięcia w tej kwestii Sądu I instancji.
Tak więc w sprawie ustanowienia dla zainteresowanej adwokata z urzędu Sąd wypowiedział się jednoznacznie uznając, że brak jest po temu podstaw. W takiej sytuacji organ pomocy społecznej, do którego zwróciła się skarżąca o przyznanie zasiłku celowego na opłacenie adwokata nie był uprawniony do badania czy udział adwokata po stronie skarżącej w sporze przed Sądem powszechnym jest potrzebny, a tylko wówczas organ mógłby przyznać świadczenie finansowe z pomocy społecznej gdyby mógł ocenić czy cel, na który to świadczenie miałoby zostać przeznaczone jest uzasadniony. W tym przypadku natomiast wobec wyrażonego stanowiska Sądu tak I jak i drugiej instancji o braku potrzeby ustanowienia dla Danuty M. adwokata z urzędu organ administracyjny nie mógł zająć odmiennego stanowiska w tej kwestii i przyznać skarżącej wnioskowany zasiłek na pokrycie kosztów ustanowienia przez nią adwokata.
Nie można również uznać sfinansowania udziału adwokata jako pełnomocnika skarżącej przed Sądem za niezbędną potrzebę bytową, a tylko na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany stosownie do postanowień art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ zasiłek celowy. Powyższe prowadzi do wniosku, że decyzje odmawiające przyznania Danucie M. zasiłku celowego na opłacenie adwokata nie naruszają prawa. Wprawdzie uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie w pełni odpowiada wymogom stawianym przez art. 107 par. 3 Kpa, ponieważ organ odwoławczy poza przytoczeniem i omówieniem szeregu przepisów ustawy o pomocy społecznej nie podał dlaczego uważa, że skarżącej nie mógł być wnioskowany przez nią zasiłek celowy przyznany, ale w świetle materiału dokumentacyjnego sprawy - a zwłaszcza decyzji organu I instancji utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją - uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Z tego względu NSA na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oddalił skargę Danuty M.