Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 lipca 1999 r., I SAB 79/99 Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast do wydania decyzji rozstrzygającej wniosek Janusza W. w terminie 2 miesięcy od dnia doręczenia niniejszego wyroku.
W skardze o wymierzenie grzywny i stwierdzenie nieważności ostatecznych decyzji Wojewody G. z 8 grudnia 1995 r. i Kierownika Urzędu Rejonowego w M. z 22 września 1995 r. Janusz W. powołując się na powyższy wyrok stwierdził, że mimo upływu terminu wyznaczonego przez Sąd, a także wezwania organu na piśmie do wykonania wyroku NSA jego sprawy nie zostały rozpatrzone, ani też nie udzielono mu odpowiedzi na pisemne wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Co więcej nie stwierdzono nieważności wyżej wskazanych decyzji mimo braku decyzji lokalizacyjnej podczas ich wydawania. Ocenił on zachowanie organu jako lekceważące zarówno jego, jak i wyrok Sądu, co jego zdaniem uzasadnia wymierzenie grzywny organowi administracji, jak i stwierdzenie nieważności powyższych decyzji przez Sąd.
W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że w dniu 31 sierpnia 2000 r. została wydana ostateczna decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Wojewody G. z 8 grudnia 1995 r. w części dotyczącej działki nr 11. Natomiast w części dotyczącej działki nr 57/12 zawieszono postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody G. do czasu rozpoznania przez NSA skargi w sprawie IV SA 905/99 i w sprawie IV SA 926/99. Wobec usunięcia zasadności zarzutu na bezczynność organu Prezes UMiRM wniósł o oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd może orzec o wymierzeniu grzywny organowi administracji, jeżeli stwierdzi, że organ ten nie wykonał w całości lub w części orzeczenia Sądu, które dotyczyło działania lub bezczynności tego organu. Postanowienia zawarte w tym przepisie mają zdyscyplinować organy administracji, aby wykonywały orzeczenia sądowe - por. J. Świątkiewicz, Komentarz do ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, Warszawa 1985, str.
- Wymierzenie grzywny następuje w przypadku uwzględnienia skargi wniesionej przez uprawniony podmiot, który uprzednio zwrócił się do właściwego organu z pisemnym wezwaniem do wykonania orzeczenia Sądu /art. 31 ust. 3 ustawy o NSA/.
W orzecznictwie NSA reprezentowany jest pogląd, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 31 ust. 1 ustawy o NSA decydujące znaczenie ma wykonanie względnie brak wykonania przez organ obowiązku wynikającego z wyroku w dacie orzekania przez Sąd -,- por. np. postanowienie z dnia 12 maja 1998 r. IV SA 1317/96 - OSP 1999 z. 3 poz. 57 czy też wyrok z dnia 26 października 1998 r., I SAB 87/98 - Palestra 1999 nr 3-4 str. 220. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela tego poglądu.
Decydujące znaczenie powinno się przypisać ocenie, czy w dacie wniesienia skargi oraz orzekania na podstawie art. 31 ust. 3 ustawy o NSA miało miejsce naruszenie terminu zakreślonego w poprzednim orzeczeniem sądowym. Wobec jednoznacznego brzmienia art. 31 ust. 1 ustawy o NSA, przypadek, kiedy w dacie powtórnego orzekania przez Sąd okaże się, że określony poprzednim wyrokiem obowiązek został co prawda wykonany, ale z naruszeniem wyznaczonego orzeczeniem sądowym terminu, nie powinien być kwalifikowany jako przyczyna umorzenia postępowania sądowego z powodu jego bezprzedmiotowości. Przepis ten bowiem stanowi wyraźnie, że Sąd może orzec o wymierzeniu organowi grzywny, w razie stwierdzenia, ze organ, którego działania lub bezczynności dotyczy orzeczenie Sądu, nie wykonał w całości lub w części tego orzeczenia. Z jego treści wynika zatem równorzędność pomiędzy brakiem wykonania obowiązku w całości lub w części dla możliwości wymierzenia grzywny. W konsekwencji zatem należy przyjąć, że stwierdzenie w dacie orzekania na podstawie art. 31 ust. 3 ustawy o NSA, iż obowiązek został wykonany, ale z oczywistym naruszeniem wcześniej zakreślonego terminu, oznacza najprawdopodobniej przypadek niewykonania obowiązku w części. W żadnym zaś razie nie jest to przypadek bezprzedmiotowości postępowania sądowego. Postępowanie Sądu w takim przypadku winno być zatem analogiczne, jak przy niewykonaniu obowiązku w całości, a więc Sąd winien rozważyć zasadność wymierzenia grzywny.
Wziąwszy pod uwagę fakt, że wymierzenie grzywny jest fakultatywne należy w pierwszej kolejności ustalić, czy zostały spełnione przesłanki z art. 31 ust. 1, a następnie sprawdzić, czy niewykonanie poprzednio orzeczonego obowiązku w całości lub w części zostało spowodowane działaniem bądź zaniechaniem organu administracyjnego, którego ukarania dotyczy wniosek. Podzielić bowiem należy pogląd, że samo formalne spełnienie przesłanek z art. 31 ust. 1 ustawy o NSA nie może przesądzać o wymierzeniu grzywny, jeżeli niewykonanie orzeczenia sądowego było spowodowane innymi okolicznościami, niezależnymi od organu administracji - por. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2000 r., IV SA 379/98. Natomiast konstatacja o zasadności wymierzenia grzywny winna prowadzić do rozważenia jej wysokości wedle kryteriów zawartych w art. 31 ust. 6 ustawy o NSA.
Jak wynika z akt sprawy. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wykonał wyrok Sądu z 16 lipca 1999 r., I SAB 79/99 w całości, albowiem w momencie wydania decyzji i postanowienia powołanych w odpowiedzi na skargę wyznaczony przez Sąd termin na ich wydanie dawno już upłynął. Można mieć również uzasadnione wątpliwości, czy Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast mógł zawiesić postępowanie administracyjne, jeżeli powołanym wcześniej wyrokiem zobowiązano go do wydania decyzji. Co więcej, organ administracji nie podjął żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia skarżącemu i Sądowi, jakie okoliczności stanęły na przeszkodzie do rozstrzygnięcia sprawy w wyznaczonym przez Sąd terminie. Próby usprawiedliwienia się nie podjęto nawet w odpowiedzi na skargę. Wreszcie zauważyć należy, że odpowiedź na skargę została udzielona z uchybieniem trzydziestodniowego terminu, wynikającego z art. 38 ust. 2 ustawy o NSA, a przecież obowiązek udzielenia odpowiedzi na skargę i nadesłania akt sprawy jest podstawowym obowiązkiem organu administracji, którego skarga dotyczy, umożliwiającym prawidłowe i podjęte bez zbędnej zwłoki rozpoznanie sprawy. Tym samym zachowanie organu administracji należało uznać za naganne w stopniu uzasadniającym wymierzenie grzywny.
Spełniona została również przesłanka z art. 31 ust. 3 ustawy o NSA, gdyż skarżący wezwał organ administracji do wykonania orzeczenia Sądu pismem z 15 lutego 1999 r. W tym stanie faktycznym i prawnym wymierzenie grzywny było zasadne. O jej wysokości Sąd orzekł na podstawie art. 31 ust. 6 ustawy o NSA.
W związku z powyższym, działając na podstawie art. 31 ust. 1, 3 i 6 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym należało orzec jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono według art. 55 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
Natomiast skargę Janusza W. w zakresie żądania stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody G. z 8 grudnia 1995 r. oraz decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w M. z 22 września 1995 r. należało uznać za niedopuszczalną. Przepis art. 31 ust. 2 ustawy o NSA stanowiący, że Sąd w przypadku wymierzenia grzywny może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niesporne okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego odnosi się do sytuacji, kiedy niewykonanie w całości lub w części orzeczenia Sądu przez organ administracji publicznej polega na nie podjęciu działań w formie aktu lub czynności, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o NSA. Natomiast prawną formą działania, właściwą do rozpoznania sprawy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej jest decyzja administracyjna /art. 158 par. 1 Kpa. W takim więc zakresie Sąd nie posiada uprawnień orzeczniczych wskazanych w art. 31 ust. 2 powołanej ustawy. Wobec braku właściwości NSA w tym przedmiocie skarga podlegała odrzuceniu na zasadzie art. 27 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.