Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) decyzją z dnia 9 listopada 1995 r. nr KOC/1514/LO/95 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia 26 września 1995 r. nr SL.DM/4173/L/710/95, którą na podstawie art. 42 ust. 5 i art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych /Dz.U. nr 105 poz. 509/ odmówiono Ryszardowi P. przyznania dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu decyzji podano, iż z przepisów ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych jednoznacznie wynika, że dodatek mieszkaniowy przysługuje tylko do jednego czynszu w razie spełnienia warunków ustawowych. Separacja ani rozwód małżonków nie zmieniają stanu prawnego stosunku najmu, co przejawia się w tym, że małżonkowie po rozwodzie ponoszą solidarną odpowiedzialność za czynsz. Podział czynszu dokonany przez zarząd spółdzielni mieszkaniowej ma na celu wyłącznie ułatwienie bytowania na co dzień dwojga byłych, najczęściej skłóconych małżonków.
Podział ten jest nieformalny i nie wywołuje żadnych skutków prawnych na zewnątrz. Orzeczenie przez sąd o sposobie korzystania z mieszkania przez rozwiedzionych małżonków również nie jest orzeczeniem o formalnym podziale mieszkania na dwie odrębne całości. Nie może ono wpływać na treść stosunku najmu w kwestii podziału przedmiotu najmu. Jest to tymczasowa regulacja stosunków między małżonkami, która nie zmienia stosunku do wynajmującego lokal. Ustawodawca używa w ustawie z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych określenia "gospodarstwo domowe", a nie "rodzina". Gospodarstwem domowym, według definicji podanej w art. 30 ust. 1 tej ustawy, jest gospodarstwo prowadzone przez osoby stale razem zamieszkujące i ten warunek jest spełniony w rozpatrywanej sprawie. Z dokonanych ustaleń wynika, że powierzchnia użytkowa lokalu, który zamieszkuje Ryszard P., wynosi 61,20 m2, a przez to przekroczony jest określony ustawą normatyw wynoszący dla 3 osób 58,5 m2. Z tych przyczyn wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie mógł zostać uwzględniony.
Decyzję powyższą zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ryszard P., wnosząc o jej uchylenie. W skardze podał, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z byłą rodziną. Czynsz uiszcza oddzielnie, według wyliczeń dokonanych przez administrację spółdzielni. Zdaniem skarżącego, spełnia on formalne przesłanki otrzymania dodatku mieszkaniowego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Istotą rozpoznawanej sprawy jest to, czy skarżący Ryszard P. w ustalonym stanie faktycznym prowadził odrębne gospodarstwo domowe w rozumieniu art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych /Dz.U. nr 105 poz. 509/, czy też pozostawał nadal we wspólnym gospodarstwie domowym ze swą byłą małżonką po orzeczeniu rozwodu.
Z akt sprawy wynika, iż sąd orzekł rozwód związku małżeńskiego Ryszarda P. i Iwony P., orzekając jednocześnie o sposobie korzystania z mieszkania zajmowanego dotychczas przez byłych małżonków.
Ustanie wspólności ustawowej z chwilą prawomocnego orzeczenia rozwodu nie oznacza równoczesnego ustania wspólnego prowadzenia gospodarstwa. Ustanie wspólności ustawowej małżonków po orzeczeniu rozwodu jest następstwem zmiany ich wzajemnego stanu prawnego, natomiast wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego jest stanem faktycznym, który może oddziaływać bądź też nie na stan prawny.
Cytowana ustawa z dnia 2 lipca 1994 r. w żadnym ze swych przepisów w rozdziale 6 - Dodatki mieszkaniowe - nie używa określenia "małżonkowie" bądź "osoby pozostające w związku małżeńskim". W art. 39 ust. 1 używa określenia "członek gospodarstwa domowego", a w art. 40 ust. 1 gospodarstwo domowe określa jako gospodarstwo prowadzone przez osoby stale razem zamieszkujące /np. pozostające w konkubinacie/. Osoby rozwiedzione mogą również prowadzić wspólne gospodarstwo domowe.
W odniesieniu do małżonków jest domniemanie prawne, iż prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe dopóty, dopóki małżeństwo nie zostanie rozwiązane przez rozwód, natomiast w odniesieniu do rozwiedzionych małżonków takiego domniemania nie ma. Skarżący ze swoją byłą małżonką nie stanowią rodziny i w świetle prawa są dla siebie osobami obcymi, dlatego nie można przyjmować, jak uczynił to organ, iż w lokalu mieszka nadal jedna rodzina. Innym przykładem prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych w lokalu byłych małżonków, w odniesieniu do którego orzeczono o sposobie korzystania z niego, jest zamieszkiwanie w nim obojga małżonków, z których każdemu powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej nad określoną liczbą dzieci. W tej sytuacji powstają (...) dwa odrębne gospodarstwa domowe i każdemu z byłych małżonków przysługuje uprawnienie do ubiegania się o przyznanie dodatku mieszkaniowego po spełnieniu przesłanek wymienionych w omawianej ustawie /art. 39 ust. 1 i art. 42 ust. 1-5/.
W rozważaniach tych wyłączono sytuację, gdy w wyroku rozwodowym orzeczono eksmisję jednego z małżonków. Taki małżonek nie będzie spełniał przesłanek z art. 39 ust. 1 tej ustawy, gdyż nie będzie miał tytułu prawnego do lokalu.
W sytuacji prawnej skarżącego, uregulowanej wyrokiem rozwodowym, decyduje stan faktyczny sprawy, a ten wskazuje, że prowadzi on gospodarstwo domowe odrębne od gospodarstwa żony. Po orzeczeniu rozwodu i po ustaleniu przez sąd w wyroku rozwodowym o sposobie korzystania z lokalu zajmowanego dotychczas przez byłych małżonków, w sytuacji polegającej na prowadzeniu przez nich odrębnych gospodarstw domowych, każde z nich jest uprawnione do wystąpienia o przyznanie dodatku mieszkaniowego w odniesieniu do powierzchni lokalu zajmowanej z mocy wyroku sądowego, określającego sposób korzystania z mieszkania.
Mając to na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ orzekł jak w sentencji.