Uzasadnienie
Sąd Wojewódzki w (...) wyrokiem z dnia 25 lipca 1991 r. wydanym w sprawie (...) dokonał podziału Spółdzielni Mieszkaniowej "S." w W. przez wydzielenie z niej budynków przy ul. H.-B. nr 19-27 i przy ul. M. nr 13 wraz z członkami zamieszkałymi w tych budynkach i utworzenie z wydzielonej części nowej spółdzielni pod nazwą Spółdzielnia Mieszkaniowa "J." w W., do której przechodzą członkowie zamieszkujący wymienione budynki. Sad przeniósł prawa związane z własnością budynków przy ul. H.-B. nr 19-27 i przy ul. M. nr 13 wraz z prawami wieczystego użytkowania gruntów związanych z tymi budynkami oraz zobowiązania wobec członków przechodzących do Spółdzielni Mieszkaniowej "J.", odpowiadające ich spółdzielczym prawom do lokali w tych budynkach.
Na podstawie tego wyroku Spółdzielnia Mieszkaniowa "J." w W. uzyskała wpis do rejestru Spółdzielni. Powołując się na powyższe dokumenty, Spółdzielnia Mieszkaniowa "J." pismem z dnia 23 grudnia 1993 r. zwróciła się do Urzędu Gminy (...) o dokonanie podziału nieruchomości =objętej księgą wieczystą Kw nr 23155.
Burmistrz decyzją z dnia 10 maja 1994 r., wydaną na podstawie art. 10 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/, zatwierdził projekt podziału nieruchomości objętej księgą wieczystą Kw nr 23155 (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 97, na następujące działki: nr 97/1 o powierzchni 577 m2, nr 97/2 o powierzchni 171 m2, nr 97/3 o powierzchni 163 m2, nr 97/4 o powierzchni 164 m2, nr 97/5 o powierzchni 164 m2 i nr 97/6 o powierzchni 167 m2.
Od tej decyzji złożyła odwołanie Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa "S.", w którym zarzuciła wydanie zaskarżonej decyzji bez wezwania jej do udziału w postępowaniu dotyczącym jej praw. Odwołująca się twierdziła, że nie zna planu podziału nieruchomości i dlatego nie może zająć merytorycznego stanowiska.
Wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Wojewoda (...) decyzją z dnia 20 lipca 1994 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swej decyzji podał, że podział nieruchomości jest zgodny z planem zagospodarowanie przestrzennego. Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa "S." otrzymała postanowienie Burmistrza informujące o możliwości podziału działki nr 97 w sposób przedstawiony we wstępnym projekcie podziału, stanowiącym załącznik do postanowienia, lecz nie zgłosiła żadnych uwag do tego projektu. Zatwierdzony projekt podziału działki nr 97, uregulowanej w księdze wieczystej Kw nr 23155, ukazuje podział tej działki ustalony przez sąd.
Spółdzielnia Mieszkaniowa "S." w W. złożyła skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego, negując otrzymanie postanowienia Burmistrza informującego o możliwości podziału działki nr 97 w sposób opisany we wstępnym projekcie. Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 61 par. 4 Kpa przez niepowiadomienie jej o wszczęciu postępowania w sprawie, mimo że postępowanie dotyczyło bezpośrednio jej interesu prawnego. Z tych przyczyn wnosiła o uchylenie decyzji organów obu instancji.
Organ odwoławczy, odpowiadając na skargę, podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wnosił o oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Redakcja przepisu art. 10 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/ jest mało precyzyjna i może nasuwać wątpliwości przy jego stosowaniu. Na tle rozpoznawanej sprawy powstało pytanie, czy przepis art. 10 ust. 1 i 2 tej ustawy, w okolicznościach faktycznych wskazanych w tym przepisie, zawsze dopuszcza możliwość orzekania przez organ administracji o zatwierdzeniu projektu podziału nieruchomości, czy też są wyłączenia jego stosowania.
Odpowiedź na to pytanie daje art. 10 ust. 4 ustawy, który stanowi, że podział nieruchomości na podstawie decyzji administracyjnej, o której mówi art. 10 ust. 3 ustawy, nie dotyczy podziału, o którym orzeka sąd. Chodzi tu niewątpliwie nie o podział już dokonany przez sąd, ustawodawca bowiem używa w tym przepisie czasu teraźniejszego, a nie przeszłego. Poza tym orzeczenie sądowe o podziale nieruchomości wywołuje skutki powagi rzeczy osądzonej: wiąże z mocy art. 365 Kpc nie tylko strony i sąd, który je wydał, ale także inne sądy i organy państwowe.
Instytucja powagi rzeczy osądzonej jest znana i nie zachodziła potrzeba przypominania jej w art. 10 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Nie chodzi także w tym przepisie o zawisłość sprawy przed sądem powszechnym w czasie toczącego się postępowania administracyjnego o podział nieruchomości, ten stan sprawy bowiem można by uregulować przepisem art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa. Przepis art. 10 ust. 4 ustawy wyraźnie wyłącza dopuszczalność postępowania administracyjnego w sprawie o podział nieruchomości, w której "orzeka sąd". Sformułowanie "orzeka sąd" należy rozumieć jako właściwość sądu do orzekania w pewnych kategoriach spraw o podział nieruchomości z wyłączeniem organu administracji państwowej.
Rozdziału kompetencji organu administracji i sądu w sprawach o podział nieruchomości należy szukać w charakterze sprawy: czy ma ona charakter administracyjny, czy też cywilnoprawny. Tytułem przykładu można podać, że sprawa o podział nieruchomości wspólnej może być załatwiona w postępowaniu administracyjnym, jak również w postępowaniu przed sądem powszechnym. W razie złożenia wniosku o zatwierdzenie projektu podziału przez współwłaściciela gruntu przy aprobacie pozostałych współwłaścicieli organ administracji nie będzie miał przeszkód do wydania decyzji zatwierdzającej projekt podziału na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jeżeli będą spełnione warunki przewidziane w tym przepisie. W razie zaś sprzeciwu współwłaścicieli gruntu, odnoszącego się do wszczęcia postępowania o podział lub do projektu podziału nieruchomości, organ administracji nie może wydać decyzji o zatwierdzeniu projektu podziału, albowiem spór między współwłaścicielami gruntu ma charakter cywilnoprawny i może być rozstrzygnięty tylko w postępowaniu sądowym o zniesienie współwłasności i podział nieruchomości.
Przepis art. 10 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/ wyłącza możliwość orzekania przez organ administracji na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 tej ustawy, gdy podział nieruchomości należy wyłącznie do właściwości sądu powszechnego.
Podział nieruchomości na podstawie art. 108 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze /Dz.U. nr 30 poz. 210 ze zm./ w związku z art. 9 ust. 4 ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości /Dz.U. nr 6 poz. 36 ze zm./ należy wyłącznie do sądu, gdy uchwała walnego zgromadzenia spółdzielni mieszkaniowej odmówi podziału spółdzielni. W rozpatrywanej sprawie Sąd Wojewódzki w (...) w sprawie (...) wyrokiem z dnia 25 lipca 1991 r. dokonał podziału Spółdzielni Mieszkaniowej "S.", z której wyodrębnił Spółdzielnię Mieszkaniową, "J.", oraz dokonał podziału majątku spółdzielni przez przeniesienie na rzecz Spółdzielni "J." prawa własności budynków położonych przy ul. H.-B. nr 19-27 i przy ul. M. nr 13 oraz przeniesienie prawa użytkowania wieczystego gruntu związanego z tymi budynkami.
Sąd nie dokonał zatwierdzenia planu podziału gruntu, jak tego wymaga art. 108 par. 2 pkt 3 prawa spółdzielczego. Brak w tym przedmiocie orzeczenia w wyroku Sądu Wojewódzkiego nie może być uzupełniony decyzją organu administracji wydaną w trybie art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Ten przepis nie daje takich uprawnień organowi administracji szczególnie wówczas, gdy Spółdzielnia "S.", z której wydzieliła się Spółdzielnia "J.", kwestionuje złożony przez Spółdzielnię "J." projekt podziału działki gruntu (...), na której Spółdzielnia "S." także posiada swoje budynki mieszkalne. Spór taki był władny rozstrzygnąć tylko sąd powszechny w sprawie o podział majątku spółdzielni.
Zaskarżone decyzje organów obu instancji zostały wydane bez podstawy prawnej, albowiem rozstrzygnęły sprawę wykraczającą poza sferę stosunków administracyjnych, dlatego są nieważne z mocy art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa.
W tym stanie rzeczy Sąd na zasadzie art. 207 par. 1 i 3 Kpa i art. 208 Kpa w związku z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ orzekł jak w sentencji.