Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 15 kwietnia 1998 r., I SA 1722/96

Sprawa

sprawy ze skargi Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Robót Inżynieryjnych w C. na decyzję Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast (...) w przedmiocie uwłaszczenia komunalnych osób prawnych - uchylił zaskarżoną decyzję.

Teza

Stwierdzenie nieważności decyzji powoduje skutki ex tunc.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa, decyzją z dnia 8 listopada 1996 r., uchylił decyzję Wojewody z dnia 9 listopada 1995 r. o uwłaszczeniu Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Robót Inżynieryjnych w C. nieruchomością oznaczoną numerami działek 14 o pow. 2.643 m2 i 44 o pow. 80 m2, położoną przy ul. T. w C. - i umorzył postępowanie pierwszoinstancyjne.

W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego podano, że decyzja organu I instancji została wydana na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./.

W odwołaniu Likwidatora Towarzystwa Przemysłu Drzewnego Sp. z o.o. w C. zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, bowiem przedmiotowe działki w dniu 5 grudnia 1990 r. nie były własnością Skarbu Państwa, lecz Towarzystwa Przemysłu Drzewnego Sp. z o.o.

Rozpatrując to odwołanie Minister wskazał, że z akt sprawy wynika, iż w Księdze Wieczystej wpisany był Skarb Państwa jako właściciel przedmiotowych działek.

Orzeczeniem Ministra Leśnictwa z dnia 24 listopada 1947 r. działki te wraz z tartakiem zostały przejęte na własność Państwa, jednakże Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa prawomocną decyzją z dnia 22 czerwca 1995 r. stwierdził nieważność tego orzeczenia w części dotyczącej tartaku /wraz z nieruchomością/. Decyzja ta wywołała skutki z mocą ex tunc. Postanowieniem z dnia 24 czerwca 1996 r. Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa wyjaśnił, że jego decyzja dotyczy m.in. powyższych działek. Oznacza to więc, że działki te nie stały się własnością Skarbu Państwa. Są one nadal objęte Księgą Wieczystą z tym, że w związku z powołaną wyżej decyzją, z dnia 22 czerwca 1995 r., w Dziale II jako właściciel figuruje Towarzystwo Przemysłu Drzewnego Sp. z o.o. w C. W dniu 5 grudnia 1990 r. działki te nie były zatem własnością Skarbu Państwa /ani własnością komunalną,/ i organ wojewódzki nie mógł wydać decyzji merytorycznej, tj. decyzji negatywnej lub pozytywnej, lecz powinien postępowanie uwłaszczeniowe umorzyć.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Robót Inżynieryjnych S.A. w C. podnosi, że przedmiotowe działki stały się własnością Skarbu Państwa z mocy orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 13 lutego 1948 r. i orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia 7 października 1961 r. Orzeczenia te do chwili obecnej nie zostały uznane za nieważne. W dacie wydania decyzji uwłaszczeniowej w KW, jako właściciel przedmiotowych działek wpisany był Skarb Państwa. Zaskarżona decyzja została zatem wydana z naruszeniem prawa, dlatego w skardze wnosi się o jej uchylenie.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w istocie argumentację przedstawioną w motywach zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Podzielić należy stanowisko prezentowane w motywach zaskarżonej decyzji, że stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Leśnictwa z dnia 24 listopada 1947 r. przez Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa - decyzją z dnia 22 czerwca 1995 r. - powoduje skutki ex tunc. Problem jednak w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy orzeczenie, którego nieważność stwierdzono, obejmowało nieruchomość oznaczoną obecnie numerami działek 14 i 44, będącą przedmiotem postępowania uwłaszczeniowego w niniejszej sprawie. Stanowiska w tej kwestii skarżącego Przedsiębiorstwa i Likwidatora byłego właściciela mienia przejętego na rzecz Skarbu Państwa, powołanym wyżej orzeczeniem Ministra Leśnictwa, są sprzeczne.

W motywach zaskarżonej decyzji organ odwoławczy powołał się na postanowienie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 24 czerwca 1996 r., którym na podstawie art. 113 par. 2 Kpa organ ten wyjaśnił, co się rozumie przez użyte w jego decyzji z dnia 22 czerwca 1995 r. /stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Leśnictwa/ sformułowanie "(...) nieruchomość gruntowa (...)" podając, iż odnosi się ono obecnie do działek gruntu nr 3, 14, 4 i 44.

Z powyższego wynikało więc, że działki, których dotyczy postępowanie uwłaszczeniowe w niniejszej sprawie, objęte były orzeczeniem Ministra Leśnictwa. Na skutek podjętych środków zaskarżenia przez skarżące Przedsiębiorstwo, powyższe postanowienie zostało jednak uchylone przez organ je wydający, postanowieniem z dnia 28 stycznia 1998 r., a wyjaśniając ponownie wyżej wskazane sformułowanie "nieruchomość gruntowa" organ podał, iż oznacza ono nieruchomość, o której mowa na stronie 3 protokołu zdawczo-odbiorczego z przejęcia przedsiębiorstwa: Tartak, Parkieciarnia i Beczkarnia dawniej Młyn i Tartak Parowy "R. i R." C., sporządzonego w dniu 12 listopada 1948 r., tj. "w granicach oznaczonych na załączonym planie. Linię podziału terenów między tartakiem a młynem przeprowadzono na podstawie faktycznego użytkowania. Na wysokości rogu budynku Fabryki "W.", graniczącego z parcelą, linia podziału idzie w kierunku prostopadłym do toru kolejki wąskotorowej prowadzącej do rampy. Następnie w odległości 10 m od tego toru załamuje się w kierunku młyna i przebiega wzdłuż tego toru zachowując odległość 10 m (...)". Zbędne wydaje się przytaczanie dalszego opisu granic przejmowanej nieruchomości, podanego w tym postanowieniu, gdyż granice te wynikają z powołanego wyżej protokołu znajdującego się w aktach sprawy. Istotne jest natomiast to, że powyższe postanowienie nie usuwa wątpliwości, czy działki, będące przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie, były objęte orzeczeniem Ministra Leśnictwa dotyczącym części tartacznej nieruchomości, która łącznie z terenem, na którym znajdował się młyn /przejęty na własność Skarbu Państwa innym orzeczeniem/, była wówczas uregulowana w Księdze Wieczystej Sądu Grodzkiego w C. Z twierdzeń skargi wynika, że działki te należały do tej części nieruchomości, na której znajdował się młyn i powyższe orzeczenie ich nie obejmowało. Natomiast Likwidator byłego właściciela tego mienia twierdzi, iż obie działki należały do części "tartacznej" nieruchomości, objętej tym orzeczeniem. Badając legalność decyzji administracyjnych, Sąd nie jest powołany do rozstrzygania sporów merytorycznych. Kompetencje w tym zakresie należą do organów orzekających w postępowaniu administracyjnym.

Przy czym dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy wymagane są wiadomości specjalne. Organ I instancji powinien więc powołać biegłego geodetę w celu wydania opinii, czy obecnie oznaczone działki nr 14 i 44, w świetle powołanego wyżej protokołu z dnia 12 listopada 1948 r. i ewentualnie innych dokumentów, wchodzą w zakres przedmiotowy orzeczenia Ministra Leśnictwa z dnia 24 listopada 1947 r., czy też nie. Bez przeprowadzenia tego dowodu wydane w sprawie decyzje organów obu instancji okazały się przedwczesne. Sprawa bowiem z naruszeniem art. 7, art. 77, art. 80 i art. 84 Kpa nie została wyjaśniona w stopniu zezwalającym na jej ostateczne rozstrzygnięcie. Z tego względu, Sąd, na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3, art. 29 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, orzekł jak w sentencji wyroku.