Uzasadnienie
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. G. wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2002 r. nr [...] uchylającej decyzję tego samego organu z dnia [...] kwietnia 2002 r. nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy W. z dnia [...] marca 1975 r. znak: [...], w której orzeczono o ustaleniu odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ulicy [...] róg ulicy [...] (obecnie [...]), oraz umarzającej postępowanie przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym jako organem niewłaściwym i przekazującej wniosek skarżącego do rozpoznania Wojewodzie [...] - jako organowi właściwemu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podnosząc, że ponieważ Kolegium nie było organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji odszkodowawczej, wydanej przez Naczelnika Dzielnicy W. w dniu [...] marca 1975 r., ponownie rozpatrując sprawę, uchyliło swoją poprzednią decyzję i umorzyło toczące się przed nim postępowanie, przekazując jednocześnie wspomniany wniosek do rozpatrzenia Wojewodzie [...], który uznał się w tej sprawie właściwym.
W związku z reformą sądownictwa administracyjnego, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. niniejsza skarga stała się - na podstawie przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) - przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] marca 1975 r. Naczelnik Dzielnicy W. orzekł o ustaleniu w wysokości 47.650 złotych odszkodowania za grunt o powierzchni [...] m kw. stanowiący dawną nieruchomość [...], położoną przy ulicy [...] róg ulicy [...] (obecnie [...]), uregulowanej w księdze wieczystej hip."O." nr hip. nr [...] dawny [...] nr rej. hip. [...], dz. ew. nr [...] i powyższe odszkodowanie przyznał spadkobiercom byłego właściciela nieruchomości E. G. tj. W. G. i H. M., reprezentowanej przez W. G.o, po - w/w kwoty.
Jako podstawę powyższego rozstrzygnięcia wskazano przepisy art. 7, 8, 12, 13, 53, i 55 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 10 z 1974 r., poz. 64) a w uzasadnieniu decyzji m. in. podano, że powyższa nieruchomość mogła stanowić działkę pod budownictwo jednorodzinne.
Następnie decyzją Wojewody z dnia [...] grudnia 1993 r. nr [...] została orzeczona komunalizacja przedmiotowej nieruchomości, która z dniem 27 maja 1990 r. stała się z mocy prawa własnością Dzielnicy-Gminy W. Wnioskiem z dnia 25 października 2001 r. W. G. wystąpił o stwierdzenie nieważność w/w decyzji odszkodowawczej, podnosząc, że przedmiotowy grunt został nabyty przez E. G. w dniu 20 czerwca 1939 r. jako grunt rolny, tymczasem w uzasadnieniu decyzji mowa jest o gruncie, który mógł być przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne.
W dniu [...] kwietnia 2002 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględniło wniosek i stwierdziło - na zasadzie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 53 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - nieważność decyzji Naczelnika Dzielnicy W. podnosząc, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż do nieruchomości, które przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) mogły być stosowane przepisy ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości dotyczących odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości - co do domów jednorodzinnych oraz jednej działki pod budowę domu jednorodzinnego, ale jedynie pod warunkiem wydania przez Radę Ministrów rozporządzenia, zgodnie z przepisem art. 53 ust. 3 tej ustawy a rozporządzenie takie nie zostało wydane.
Od tej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie wniósł Burmistrz Gminy W. zauważając, ze przepis art. 53 ust.3 cytowanej ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości upoważnił Radę Ministrów do wydania rozporządzenia dotyczącego wyłącznie pozbawienia byłego właściciela użytkowania między innymi jednej działki budowlanej jeżeli fakt pozbawienia nastąpił przed dniem 5 kwietnia 1958 r. tj. datą wejścia w życie powołanej ustawy. Natomiast w tym przypadku - ponieważ faktyczne pozbawienie użytkowania gruntu nastąpiło dopiero w 1974 r. - podstawą orzeczenia o odszkodowaniu za przejętą nieruchomość był przepis art. 53 ust 1 i 2 ustawy, co skutkuje uznaniem decyzji Kolegium z dnia [...] kwietnia 2002 r. za wadliwą.
Rozpatrując ponownie sprawę decyzją z dnia [...] lipca 2002 r. Kolegium - na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 19 k.p.a. uchyliło swoją poprzednią decyzję i umorzyło postępowanie, które przed nim się toczyło a wniosek W. G. o wszczęcie postępowania nadzorczego przekazało do rozpatrzenia Wojewodzie [...] - jako organowi właściwemu.
W uzasadnieniu swego stanowiska Kolegium wskazało, że Burmistrz Gminy W. jest stroną postępowania, jako że dotyczy ono odszkodowania za nieruchomość stanowiącą obecnie własność tej Gminy, zaś zgodnie z przepisem art. 31 ustawy o samorządzie gminnym Burmistrz reprezentuje gminę na zewnątrz, czyli działa w tym wypadku jako podmiot reprezentujący Gminę a nie organ administracji samorządowej. Organ administracji bowiem nie może być stroną w postępowaniu administracyjnym, które dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez ten organ lub jego prawnego poprzednika.
Ponadto Kolegium podniosło, że decyzja będąca przedmiotem postępowania nadzorczego została wydana na podstawie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości a ponieważ przedmiotem postępowania i orzekania była sama decyzja a nie tryb poprzedzający jej wydanie Kolegium, przywołując w tym miejscu orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego uznało,że organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku jest organ, który obecnie jest organem wyższego stopnia nad starostą, który z mocy przepisu art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r., Nr 46, poz. 543) jest organem uprawnionym do orzekania w sprawach wywłaszczeń i odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości.
W skardze do Sądu skarżący wniósł o uchylenie w/w decyzji polemizując z poglądem Kolegium zarówno co do właściwości rzeczowej Wojewody [...] w rozpoznawaniu wniosku o wszczęcie postępowania nadzorczego jak i co do udziału w takim postępowaniu Gminy W. W szczególności podniósł, że podstawą decyzji odszkodowawczej były przepisy dekretu z dnia 26 października 1945 r. a nie przepisy ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, które jedynie służyły do ustalenia wysokości odszkodowania a nie jego przyznania. Nieruchomość położona przy ulicy obecnie W. nie została bowiem wywłaszczona, ale przejęta przez Państwo z mocy prawa na podstawie w/w dekretu.
Zatem - zdaniem skarżącego - organami właściwymi do podejmowania decyzji w sprawie tzw. nieruchomości [...] były organy gminy. Ponadto skarżący powołując się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 1990r.(SA/Wr 990/90) podniósł, że w niniejszej sprawie nie powinna brać udziału na prawach strony Gmina, ponieważ jest to sprawa z zakresu administracji publicznej, indywidualna, dotycząca osoby trzeciej, w której to sprawie decyzję wydawał Naczelnik Dzielnicy, będący poprzednikiem obecnego Burmistrza.
Z tych powodów skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i pozostawienia w mocy poprzedniej decyzji Kolegium.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skargę należało uznać za nieuzasadnioną i z tego powodu podlegała oddaleniu.
W sprawie podstawowe znaczenie miało dokonanie prawidłowego ustalenia podstawy prawnej decyzji orzekającej o odszkodowaniu za nieruchomość. W tym zakresie - skład orzekający w tej sprawie - podzielił stanowisko organu, że taką podstawą były przepisy ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z 1958 r. o czym świadczy sama treść powyższej decyzji. W części orzekającej decyzja ta expressiss verbis przywołuje bowiem konkretne przepisy właśnie tej ustawy.
Z kolei przedmiotem rozstrzygnięcia w/w decyzji było ustalenie i przyznanie odszkodowania za nieruchomość. W związku z powyższym, że obecnie organem właściwym do wydawania decyzji w sprawach m. in. odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości jest starosta (art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami) zaś - zgodnie z przywołanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji postanowieniem Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2001 r. OSA 1/2001 r.- w sprawach, o których mowa w art. 9a cyt. ustawy, organem wyższego stopnia jest wojewoda - na zasadzie przepisu art. 157§ 1 k.p.a. - organ ten należało uznać za właściwy do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji odszkodowawczej. Pomimo faktu, co akcentuje skarżący, że przedmiotowa nieruchomość nie została wywłaszczona a przeszła na własność Skarbu Państwa (na zasadzie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st.
Warszawy) z mocy samego prawa, do ustalenia i przyznania odszkodowania za nieruchomość Naczelnik Dzielnicy W., wydając decyzję w 1975 r., zastosował - jak wspomniano - przepisy ustawy regulującej problematykę wywłaszczeniową.
Za nieuzasadniony należało uznać także pogląd skarżącego, że w przedmiotowej sprawie Gmina nie powinna brać udziału na prawach strony, gdyż objętą wnioskiem o wszczęcie postępowania nadzorczego decyzję wydawał organ, będący poprzednikiem prawnym Burmistrza Gminy.
Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest odrębnym, nowym postępowaniem w stosunku do postępowania zakończonego decyzją, której dotyczy wniosek o stwierdzenie nieważności i nie może być traktowane jako jego dalszy ciąg, np. szczególne postępowanie odwoławcze. Oznacza to, że w tego rodzaju postępowaniu inne kwestie podlegają ocenie i niejednokrotnie występuje inny krąg osób, które uczestniczą w postępowaniu nadzwyczajnym na prawach strony.
Niezależnie od powyższego trzeba stwierdzić, iż - jak wskazał na to Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 14 listopada 2002 r. sygn. akt III RN 19/02, dotyczącego udziału gminy w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym - cyt.: " (...) nie można utracić przysługującego przymiotu strony tylko z tego powodu, że organ danego podmiotu praw i obowiązków przyznanych przepisami prawa materialnego był w tym postępowaniu organem rozstrzygającym sprawę co do jej istoty. Strona jest bowiem pojęciem materialnoprawnym, nie zaś pojęciem procesowym a zatem o tym czy dany podmiot jest stroną postępowania administracyjnego przesądzają przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w konkretnym stanie faktycznym, nie zaś przepisy procesowe."
W przedmiotowej sprawie nieruchomość, za którą przyznano odszkodowanie była i jest własnością W. Nie można zaś odmówić istnienia interesu prawnego właścicielowi nieruchomości w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o odszkodowaniu za jej przejęcie.
Z tych powodów mając powyższe oceny i rozważania na uwadze Sąd - z mocy przepisu art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji.