Uzasadnienie
Orzeczeniem z dnia 21 listopada 1996 r., sprostowanym postanowieniem z dnia 13 grudnia 1996 r., Społeczna Komisja Rewindykacyjna zobowiązała NSZZ Pracowników "P." SA w R. do zapłaty 105,70 zł, a Wojewodę do zapłaty kwoty 31.868,51 zł, w tym kwoty 10.000 zł w gotówce, a pozostałą część, tj. 21.868,51 zł, na zasadach i trybie określonym w art. 3[2] ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /Dz.U. nr 4 poz. 17 ze zm./ na rzecz NSZZ "Solidarność" Komisji Zakładowej "P." SA w R., umarzając postępowanie w stosunku do "P." SA w R. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że Społeczna Komisja Rewindykacyjna orzeczeniem z dnia 6 lipca 1993 r. orzekła o obowiązku zwrotu przez NSZZ Pracowników P.P. "P." w R. kwoty 69.642.700 zł /przed denominacją/ na rzecz NSZZ "Solidarność" Komisji Zakładowej "P." w R. tytułem zwrotu majątku przejętego w wyniku wprowadzenia stanu wojennego. Wyrokiem z dnia 28 czerwca 1996 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził nieważność tego orzeczenia. Rażące naruszenie prawa polegało bowiem na rozpoznaniu wniosku o zobowiązaniu do zwrotu majątku w stosunku do NSZZ Pracowników P.P. "P." z uchybieniem terminu materialnoprawnego wskazanego w art. 10 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego, gdyż wniosek przeciwko uczestnikowi postępowania został zgłoszony dopiero w dniu 4 maja 1993 r.
Po wydaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny tego wyroku z dnia 4 sierpnia 1996 r. weszła w życie ustawa z dnia 10 maja 1996 r. o zmianie ustawy o zwrocie majątku (...) /Dz.U. nr 75 poz. 355/. Ustawa ta znowelizowała m.in. art. 10 w ten sposób, iż obecnie nie uwzględnia się upływu terminu określonego w ust. 1, jeżeli w wyniku postępowania wszczętego w tym terminie okaże się, że zobowiązany do zwrotu jest inny podmiot niż wskazany we wniosku i wnioskodawca zażąda zwrotu majątku od tego podmiotu. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że przedsiębiorstwo, w którym działa wnioskodawca, zostało przekształcone w Spółkę Akcyjną i nosi nazwę P. Spółka Akcyjna, wnioskodawca zmienił nazwę na NSZZ "Solidarność" Komisja Zakładowa "P." S.A. w R., zaś wskazany na wniosku z dnia 4 maja 1993 r. uczestnik postępowania przekształcił się w NSZZ "M." w P. S.A. Zgodnie z powołaną ustawą z dnia 10 maja 1996 r. do sprawy został wezwany jako uczestnik Wojewoda.
Wnioskodawca popierał wniosek o zwrot majątku przeciwko "M.", cofnął zaś wniosek przeciwko zakładowi pracy.
Zdaniem Komisji bezsporne jest, iż wnioskodawca w dniu 31 grudnia 1981 r. posiadał na koncie bankowym kwotę 338.998 zł i ta kwota została przekazana w dniu 16 grudnia 1983 r. na konto NSZZ pracowników P. w R. Związki zawodowe, którym przekazano środki finansowe, na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 25 października 1990 r. zobowiązane są do ich zwrotu z odsetkami wynikającymi ze stopy procentowej, ustalonej przez NBP dla oprocentowania kredytu refinansowego, naliczonym za okres od 1 lutego 1991 r. do dnia wydania orzeczenia o zwrocie. Oprocentowanie kredytu refinansowego za cały powyższy okres wynosi 211,89 procent i procent ten od kwoty utraconej przez wnioskodawcę wynosi 718.302,86 zł i wraz z kwotą utraconą stanowi 1.057.300,76 zł. Kwotę tę, tj. 105,73 zł /po denominacji/ zobowiązany jest zwrócić NSZZ "M." w P. S.A., który jest następcą prawnym NSZZ Pracowników "P." w R. Stosownie do art. 3[1] ust. 4 i 6 ww. ustawy Wojewoda został zobowiązany do zapłaty kwoty 31.868,59 zł. Kwota ta została wyliczona w następujący sposób: wzrost przeciętnego wynagrodzenia ogłoszony przez Prezesa GUS, jaki nastąpił między 12 grudnia 1981 r. a dniem wydania orzeczenia, wyraża się współczynnikiem waloryzacji 0,09432, co od kwoty 338.998 zł wynosi 31.974,29 zł. Różnica między tą kwotą a kwotą należną od NSZZ "Metalowcy" wynosi 31.868,59 zł, i kwota ta należna jest wnioskodawcy od Skarbu Państwa.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy w trybie art. 127 par. 3 Kpa Społeczna Komisja Rewindykacyjna orzeczeniem z dnia 6 października 1997 r. utrzymała w mocy swoje orzeczenie z dnia 21 listopada 1996 r., uznając, że jest ono zgodne z obowiązującą ustawą z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego w jej brzmieniu na dzień wydania orzeczenia, prawidłowo również dokonano stosownych wyliczeń należnych kwot.
Od tego orzeczenia Wojewoda złożył skargę wnosząc o stwierdzenie jego nieważności lub uchylenie.
Przedmiotowemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 6 ust. 1 i art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie (...), art. 30 ustawy o NSA oraz art. 7, art. 77, art. 54 par. 1 pkt 3, art. 107 par. 1, art. 109 par. 1, art. 125 par. 1 w zw. z art. 124 par. 1 Kpa.
W uzasadnieniu skargi przede wszystkim zakwestionowano możliwość orzekania o zwrocie majątku w sytuacji braku skutecznego wniosku i wobec faktu, iż Naczelny Sąd Administracyjny już raz uznał ten wniosek za złożony po terminie. Ponadto podniesiono niewyjaśnienie okoliczności dotyczących ustalenia wysokości środków użytych na potrzeby byłych członków NSZZ "S." ze środków przekazanych na rzecz NSZZ. "M.".
Zakwestionowano także przyjętą wykładnię i zastosowany sposób ustalenia wysokości należności przypadającej wnioskodawcy od NSZZ Pracowników "P." i od Skarbu Państwa. Zarzucono również naruszenie przepisów postępowania dotyczących doręczenia oryginałów orzeczeń, a nie ich odpisów, prawidłowości sporządzenia uzasadnień oraz wydania postępowania o wezwaniu do udziału w sprawie.
W odpowiedzi na skargę Społeczna Komisja Rewindykacyjna wnosząc o jej oddalenie, podtrzymała swoje stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto też podniosła, iż uczestnicy postępowania nie wykazali, jakie kwoty z przejętych środków zostały wydatkowane na rzecz byłych członków związku zawodowego wnioskodawcy. Polemizowano również z prezentowanym w skardze błędnym wyliczeniem kwot podlegających zwrotowi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przedmiotem skargi Wojewody R. jest orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej, wydane stosownie do stanowiska wyrażonego w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 1997 r. I SA 116/97, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy w trybie art. 127 par. 3 Kpa.
Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów w uchwale z dnia 5 listopada 1997 r. /III ZP 34/97 - OSNAPU 1998 nr 4 poz. 105/ przyznał, że warunkiem dopuszczalności skargi do NSA na orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej nie jest wykorzystanie trybu przewidzianego w art. 127 par. 3 Kpa, ale trybu określonego w art. 34 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, a więc wystąpienia do organu administracji z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa.
Jednakże zdaniem Sądu zastosowanie w niniejszej sprawie trybu przewidzianego w art. 127 par. 3 Kpa przed podjęciem powołanej uchwały przez Sąd Najwyższy należy ocenić jako wyczerpanie trybu z art. 34 ust. 1 ustawy o NSA, pozwalające sądowi na merytoryczne rozpoznanie skargi.
Oceniając zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie z dnia 21 listopada 1996 r. na gruncie prawa materialnego, Sąd stwierdził, że dotknięte są one wadą nieważności, bowiem nie mają oparcia w obowiązującym stanie prawnym, w zakresie jaki jest przedmiotem zaskarżenia. Art. 3[1] ust. 4 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /t.j. Dz.U. 1996 nr 143 poz. 661/ przewiduje wprawdzie zaspokajanie przez Skarb Państwa /w imieniu którego występują wojewodowie/ roszczeń organizacji związkowych nie zaspokojonych przez podmioty, o których mowa w tym przepisie, a art. 3[2] ust. 1 powołanej ustawy określa formy kompensowania tych roszczeń, to jednak ww. ustawa w art. 3[2] ust. 3 zobowiązywała Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad i trybu regulowania zobowiązań Skarbu Państwa, o których mowa w art. 3[1] ust. 4 i 5. Do czasu zatem wydania rozporządzenia Rady Ministrów, Społeczna Komisja Rewindykacyjna nie może orzekać o zobowiązaniach Skarbu Państwa powstałych na podstawie art. 3[1] ust. 4 i 5 rzeczonej ustawy. Nie jest bowiem znany nie tylko tryb regulowania tych zobowiązań, ale także szczegółowe jego zasady. Chodzi tu przy tym zarówno o zobowiązania Skarbu Państwa o wartości przekraczającej podane w art. 3[2] ust. 2 kwoty, jak i o zobowiązania nie przekraczające tych kwot. Przepis art. 3[2] ust. 3 ustawy odnosi się wszak do zobowiązań wymienionych w art. 3[1] ust. 4 i 5, a więc do zobowiązań Skarbu Państwa w ogólności i dopóki nie zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów, nie są znane zasady i tryb regulowania również zobowiązań nie przekraczających odpowiednio 10.000 zł i 100.000 zł /zob. art. 3[2] ust. 2/.
Orzekając zatem o zobowiązaniu Wojewody do zapłaty NSZZ "S." Komisji Zakładowej "P." S.A. w R. kwoty 31.868,59 zł bez podstaw w szczegółowych zasadach i trybie regulowania zobowiązań Skarbu Państwa, które dopiero mają być ustalone w rozporządzeniu Rady Ministrów - Społeczna Komisja Rewindykacyjna dopuściła się naruszenia prawa w sposób określony w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, co uzasadniało stwierdzenie nieważności orzeczeń Społecznej Komisji Rewindykacyjnej.
Nadmienić należy, że brak trybu regulowania zobowiązań Skarbu Państwa powoduje, iż orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej w części odnoszącej się do Wojewody nie mogłoby być wykonane do czasu wejścia w życie rozporządzenia, o którym mowa w art. 3[2] ust. 3 cytowanej ustawy.
Powyższe rozważania poczynione zostały stosownie do przepisu art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, niezależnie od zarzutów skargi.
Przechodząc natomiast do skargi należy zauważyć, że nie jest zasadny zarzut odnoszący się do braku skutecznego wniosku o zwrot przejętych środków przez NSZZ Pracowników "P." i naruszenia zasady zawartej w art. 30 ustawy o NSA.
Pierwotny wniosek został złożony przez Komisję Zakładową NSZZ "S." przy "P." w R. w ustawowym terminie. W trakcie postępowania przed Społeczną Komisją Rewindykacyjną został on zmodyfikowany i wnioskodawca żądał zwrotu przejętych środków finansowych od NSZZ Pracowników "P.". Prawidłowo więc Komisja zastosowała, zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 10 maja 1996 r. o zmianie ustawy o zwrocie majątku (...) /Dz.U. nr 75 poz. 355/, przepis art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku (...). W tym wypadku, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, nie ma zastosowania art. 30 ustawy o NSA, stanowiący, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Ocena wyrażona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 1996 r. dotyczyła bowiem innego stanu prawnego, który został zmieniony m.in. w tym zakresie powołaną ustawą z dnia 10 maja 1996 r., która weszła w życie w dniu 4 sierpnia 1996 r.
Natomiast słuszny jest zarzut skargi odnoszący się do braku stosownych ustaleń Komisji, co do wysokości środków użytych na potrzeby osób będących członkami NSZZ "S." z funduszy przejętych przez NSZZ Pracowników "P".
Wyjaśnienie tej kwestii ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia wysokości kwot podlegających zwrotowi, a zasądzonych zarówno od związku zawodowego, jak i Skarbu Państwa.
W aktach sprawy brak jest ustaleń w tym zakresie, chociaż kwestia ta była podnoszona przez NSZZ Pracowników "P." w R. Komisja nawet nie podjęła próby dokonania jakichkolwiek ustaleń faktycznych.
Dodać również należy, iż istnieje sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem zawartym w orzeczeniu komisji z dnia 21 listopada 1996 r. a jego uzasadnieniem, jak również uzasadnieniem orzeczenia z dnia 6 października 1997 r. rozstrzygającym ponownie sprawę.
Przedmiotowe rozstrzygnięcie w pkt 1 zobowiązuje NSZZ pracowników "P." SA w R. do zapłaty określonej kwoty, natomiast już w powołanych uzasadnieniach mówi się, że do takiej zapłaty zobowiązany jest NSZZ "M." w P. SA w R. Natomiast, jak wynika z akt sprawy, zmodyfikowany wniosek z 4 maja 1993 r. dotyczył żądania zwrotu majątku od NSZZ Pracowników "P." w R. Przy czym Komisja nie poczyniła żadnych ustaleń, kto jest następcą prawnym związku, który przejął środki finansowe wnioskodawcy.
Powyższe rozbieżności powodują, iż faktycznie nie wiadomo, jaki podmiot jest zobowiązany do zwrotu przejętego majątku, zwłaszcza że z akt prawy nie wynika, aby istniał związek o nazwie NSZZ Pracowników "P." SA w R. Reasumując, wskazane wyżej racje, w ocenie Sądu, uzasadniały stwierdzenie nieważności decyzji Społecznej Komisji Rewindykacyjnej na zasadzie art. 22 ust. 3 ww. ustawy o NSA w zw. z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa.