Uzasadnienie
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją (...) z dnia 31 sierpnia 1999 r., wydaną po rozpatrzeniu odwołania Edwina i Lucyny małżonków K. od decyzji Wojewody T. z dnia 5 czerwca 1998 r., odmawiającej zwrotu części działki, obecnie oznaczonej nr 104, położonej w Ch. przy ul. K., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji stwierdzono, że działka, której zwrotu domagają się małżonkowie K., została wykorzystana na cel, na który była przeznaczona.
Rozpatrując odwołanie strony, organ centralny stwierdził, co następuje:
Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ poprzedni właściciel lub jego następca prawny mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Przepis art. 216 ustawy rozszerza pojęcie nieruchomości wywłaszczonych /w rozumieniu art. 136 ust. 3/ do nieruchomości przejętych na podstawie ustaw enumeratywnie w nim wymienionych.
Za zbędne uznaje nieruchomości w przypadkach wymienionych w art. 137 ustawy - który to przepis organ przytacza w całości.
W przedmiotowej sprawie nieruchomość stanowiąca część byłej działki nr 1163 o pow. 0,1096 ha, której zwrotu domagają się wnioskodawcy, została objęta zarządzeniem (...) z 31 grudnia 1976 r. Naczelnika Miasta Ch. w sprawie ustalenia terenów budowlanych pod budownictwo jednorodzinne i podziału tych terenów na działki budowlane, wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach /Dz.U. nr 27 poz. 192/ i par. 13 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 sierpnia 1972 r. /Dz.U. nr 35 poz. 242/.
Nieruchomość ta przeszła z mocy prawa na własność Państwa po upływie 2 miesięcy od wejścia w życie zarządzenia, tj. od dnia jego ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym WRN w T. Nr 3 z dnia 2 lipca 1977 r.
W wyniku podziału powstała m. in. działka nr 1163/1 /obecnie nr 103/ o pow. 898 m2, która pozostała własnością Edwina K. Z pozostałej części działki utworzono działkę nr 1184 /obecnie nr 104/. Podział i wydzielenie działek oraz ulic nastąpiło zgodnie z ww. zarządzeniem, zgodnym ze szczegółowym planem zagospodarowania przestrzennego osiedla "T.", zatwierdzonego zarządzeniem (...) Naczelnika Powiatu w Ch. z dnia 12 marca 1974 r.
Przeważająca część wydzielonych działek została już zabudowana. Działka nr 104 do chwili obecnej /przez ponad 20 lat/ nie została zabudowana.
W przedmiotowej sprawie celem przejęcia nieruchomości było utworzenie działek gruntu przeznaczonych do zabudowy jednorodzinnej, według przeznaczenia i konfiguracji działek określonych w planie miejscowym.
Skoro utworzono działkę normatywną, składającą się z części pochodzących z innych nieruchomości, to zwrot jednej z tych części naruszałby istotę przejęcia oraz plan miejscowy, jako prawo miejscowe, określające kształt działki, przeznaczony do zagospodarowania według przeznaczenia określonego tym planem.
Skargę na powyższą decyzję wniósł Edwin K., działający za pośrednictwem pełnomocnika, który zarzucił obu decyzjom naruszenie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
W uzasadnieniu skargi podnosi się, iż w decyzjach dokonano błędnej interpretacji prawa uznając, iż utworzenie dodatkowej działki budowlanej oznacza przeznaczenie tej nieruchomości na cel zgodny z decyzją o wywłaszczeniu.
Uznano za bez znaczenia okoliczność, że wywłaszczona część nieruchomości jest do chwili obecnej w faktycznym władaniu skarżących i stan taki trwa od ponad 25 lat /wywłaszczenie w 1974 r./.
Przyjęto zatem interpretację art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy sprowadzającą się do fikcji prawnej, tj. osiągnięcia celu samego w sobie, a więc zaprojektowania działki budowlanej, drogi itp., podczas gdy ustawa traktuje o rozpoczęciu prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia. Kładzie zatem nacisk na stronę materialną realizacji zaplanowanego celu, który w tym przypadku nie został osiągnięty, gdyż nowopowstałej działki budowlanej nie sprzedano i nie rozpoczęto procesu inwestycyjnego.
Podniesiony przez organ odwoławczy problem z ewentualnym zwrotem części działki nie istnieje, gdyż plan zagospodarowania przestrzennego został zrealizowany w tej części miasta, a nieruchomość nie zmieni swego przeznaczenia, pozostając w enklawie zabudowy jednorodzinnej. Argument tego rodzaju nie jest przeszkodą dla zwrotu nieruchomości.
Skarżący przytacza szereg orzeczeń Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczących interpretacji art. 69 ust. 1 poprzednio obowiązującej ustawy w duchu przedstawionym w skardze.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja ostateczna i utrzymana przez nią w mocy decyzja Wojewody T. z dnia 5 czerwca 1998 r., naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu, mającym wpływ na wynik sprawy.
Obowiązujący w dacie wydania decyzji organu pierwszej instancji przepis art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ stanowi o uprawnieniu poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego następcy prawnego do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Przepis art. 137 ustawy zawiera ustawową definicję zbędności stanowiąc, iż nieruchomość wywłaszczona może być zbędna w sensie wyłącznie faktycznym, co występuje wówczas gdy, pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu /art. 137 ust. 1 pkt 1/, albo fakcie prawnym, czyli wówczas gdy utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany /art. 137 ust. 1 pkt 2/.
Nowa ustawa, w porównaniu z poprzednio obowiązującym przepisem art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./, określając ściśle przesłanki zbędności, zaostrzyła kryteria zwrotu nieruchomości. Wystąpienie jednej z przesłanek zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nakazuje organowi administracji uznać tę nieruchomość za zbędną, co wiąże się z możliwością jej zwrotu na wniosek osoby uprawnionej.
W odniesieniu do nieruchomości, oznaczonej nr 104 organy ustaliły, iż po przejęciu nieruchomości, stanowiącej własność Edwina K. na podstawie zarządzenia (...) z dnia 31 grudnia 1976 r. Naczelnika Miasta Ch., część gruntów weszła w skład dz. nr 104. Nieruchomość ta do chwili obecnej nie została zabudowana, a jej sporna część jest nadal w faktycznym władaniu skarżącego.
Mimo takich ustaleń organy uznały, iż samo utworzenie działki gruntu /normatywnej/, świadczy o zrealizowaniu celu, dla którego przejęto nieruchomość i zwrot jednej z części takich działek, naruszałby istotę przejęcia i miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Rozumowanie takie narusza przepis art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Przejęcie gruntów, na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach /Dz.U. nr 27 poz. 192 ze zm./ z racji odesłania zamieszczonego w art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, uprawnia do odpowiedniego stosowania przepisów ustawy dotyczących zwrotu nieruchomości.
Skoro więc przejęcie gruntów małżonków K. nastąpiło w celu utworzenia działek budowlanych dla potrzeb budownictwa jednorodzinnego, to za realizację tego celu nie można uznać samego tylko utworzenia działek, bez ich sprzedaży lub oddania w użytkowanie wieczyste w celu zabudowy domami jednorodzinnymi.
Interpretacja taka narusza przepis art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy, który nakazuje uznać nieruchomość za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a w tym wypadku w akcie przejęcia, jeżeli pomimo upływu 7 lat od daty przejęcia nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu.
Gdyby przyjąć rozumowanie organu, to również sam fakt wywłaszczenia na cel budownictwa jednorodzinnego i podział na działki budowlane, stanowiły realizację celu, o którym mowa w art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy, co jest oczywiście błędne.
Rozpoczęcie prac, w rozumieniu tego przepisu, oznacza rozpoczęcie prac budowlanych, a ustawa wymaga, by nastąpiło to przed upływem 7 lat od przejęcia nieruchomości.
Nie jest uprawniony w świetle omawianego przepisu oraz innych przepisów rozdziału 6 ustawy pogląd, iż plan zagospodarowania przestrzennego - przewidujący na tym terenie budownictwo jednorodzinne - stoi na przeszkodzie orzeczenia zwrotu przejętej w 1977 r. części gruntów.
Wobec tego, iż działka nr 104 nie została dotychczas sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste i nie zachodzi przeszkoda, o której mowa w art. 229 ustawy, organy dokonały błędnej wykładni prawa, co nakazuje uchylenie obu decyzji na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.
O zwrocie kosztów Sąd orzekł na podstawie art. 55 ust. 1 powołanej ustawy o NSA.