Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wystąpiło wnioskiem z 29 października 1999 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego przez ustalenie, które spośród Samorządowych Kolegiów Odwoławczych, będących uczestnikami sporu jest właściwe do orzekania w sprawie z wniosku Polskiego Związku Działkowców Okręgowego Zarządu w B. o odszkodowanie z tytułu stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w J.-D. z 6 listopada 1984 r. (...) o przekazanie Wojewódzkiemu Zarządowi Polskiego Związku Działkowców w B. nieruchomości rolnej położonej w K. o powierzchni 3.7689 ha oznaczonej Nr 371/6.
W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca podniósł, że wobec wyłączenia członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. od udziału w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w J.-D. z 6.11.1984 r., o której wyżej mowa Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. prowadziło postępowanie w tej sprawie i stwierdziło nieważność omawianej decyzji. Skarga Polskiego Związku Działkowców Wojewódzkiego Zarządu w B. na ostateczną decyzję Kolegium w tej sprawie została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) z dnia 18 listopad 1998 r. SA/Bk 1263/97.
Polski Związek Działkowców Okręgowy Zarząd w B. w piśmie z dnia 9 września 1998 r. wystąpił w trybie art. 160 Kpa do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. pismem z 6 października 1999 r. powołując się na brak swojej właściwości, wniosek ten przekazało Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w S. twierdząc, że zgodnie z art. 160 par. 4 Kpa o odszkodowaniu orzeka organ, który stwierdził nieważność decyzji, a skoro decyzję wydało Kolegium w S., to ono jest właściwe do prowadzenia postępowania w sprawie odszkodowania.
Według Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. jest to pogląd błędny. Kolegium w S. zostało wyznaczone do orzekania wyłącznie w zakresie sprawy związanej z oceną ważności decyzji Naczelnika Gminy w J.-D. i to w związku z wyłączeniem członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. Wyłączenie to jak wynika m.in. z postanowienia przewodniczącego Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z 19.01.1996 r. oraz pisma Ministra-Szefa Urzędu Rady Ministrów z 7.02.1996 r. spowodowane było faktem, iż były Naczelnik Gminy w J.-D. pełnił wówczas funkcję Przewodniczącego Sejmiku Samorządowego Województwa B. a zależności prawne jakie na mocy ustaw powstawały między Przewodniczącym Sejmiku oraz Sejmikiem a Kolegium mogły budzić wątpliwości osób trzecich co do bezstronności działania członków Kolegium wyznaczonych do rozpatrzenia sprawy.
Aktualnie sytuacja taka nie zachodzi ponieważ były Naczelnik Gminy w J.-D. nie pełni już funkcji Przewodniczącego Sejmiku Wojewódzkiego. O ile więc w czasie prowadzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. było właściwe do orzekania - z uwagi na wyłączenie członków Kolegium w B. - a więc orzekało niejako w zastępstwie organu właściwego miejscowo i rzeczowo do orzekania, to nie jest ono właściwe do orzekania w sprawie odszkodowania, gdyż wyłącznie właściwym w tej sprawie jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. Orzekanie w tej sprawie przez Kolegium w S. spowodowałoby, że decyzja taka dotknięta byłaby wadą określoną w art. 156 par. 1 pkt 1 Kpa. Jako dodatkowe argumenty przemawiające za słusznością wniosku wnioskodawca podniósł fakt, że koszty postępowania w przypadku orzekania przez Kolegium w Suwałkach /oględziny w K. sąsiadującym z granicami B., biegli/ byłyby niewątpliwie znacznie wyższe niż w przypadku gdyby w sprawie tej orzekało Kolegium w B. W odpowiedzi na wniosek Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o wskazanie Kolegium w S. jako właściwego do załatwienia przedmiotowej sprawy. Kolegium to bowiem wydając decyzję o stwierdzeniu nieważności decyzji Naczelnika Gminy w J.-D. z 6.11.1984 r. działało jako wyznaczony organ administracji publicznej wskutek wyłączenia wszystkich członków SKO w B. od załatwienia sprawy.
W świetle zaś art. 160 par. 4 Kpa o odszkodowaniu przysługującym od organu, który wydał wadliwą decyzję orzeka organ administracji publicznej, który stwierdził nieważność decyzji z powodu naruszenia przepisu art. 156 par. 1 Kpa. Skoro zatem organem, który stwierdził nieważność decyzji z 6.11.1984 r. było Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. to nie ulega wątpliwości, że ten organ jest właściwy do wydania orzeczenia o odszkodowanie. Nie ma tu znaczenia fakt zmiany stanu faktycznego tj. zmiany na stanowisku marszałka sejmiku wojewódzkiego, a więc odpadnięcia okoliczności, z powodu której zostało wyznaczone to Kolegium do załatwienia sprawy stwierdzenia nieważności decyzji naczelnika gminy. Przepis art. 160 par. 4 Kpa nie stanowi bowiem, że o odszkodowaniu powinien orzekać organ właściwy miejscowo ale stwierdza jednoznacznie, że wydanie takiego orzeczenia leży wyłącznie w kompetencji organu, który stwierdził nieważność decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. zostało wyznaczone w trybie art. 27 par. 3 Kpa w miejsce właściwego miejscowo i rzeczowo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. do załatwienia sprawy dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w J.-D. z 6 listopada 1984 r. Od momentu wyznaczenia przez właściwego do spraw administracji publicznej ministra, którym był wówczas Minister-Szef Urzędu Rady Ministrów Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. działało jako organ właściwy w sprawie nieważności omawianej decyzji. Kolegium to po rozpoznaniu sprawy stwierdziło decyzją z 1 lipca 1996r. nieważność decyzji Naczelnika Gminy w J.-D. z 6.11.1984 r., o której wyżej mowa. Stwierdzenie nieważności tej decyzji spowodowało, że Polski Związek Działkowców Okręgowy Zarząd w B. który z decyzji Naczelnika Gminy w J.-D. nabył prawa do nieruchomości rolnej położonej w K. o powierzchni 3.7689 ha oznaczonej ewidencyjnie jako działka Nr 371/6 wystąpił z żądaniem na podstawie art. 160 par. 1 i par. 4 Kpa odszkodowania za szkody poniesione wskutek stwierdzenia nieważności ww. decyzji.
Organ administracyjny, do którego wpłynęło pismo Polskiego Związku Działkowców z 18.03.1999 r. wnioskujące o przyznanie odszkodowania, którym było Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uznał się za niewłaściwy do rozpoznania tego wniosku stwierdzając, że jego właściwość w sprawie skończyła się z chwilą wydania decyzji kończącej postępowanie w sprawie nieważności wzmiankowanej decyzji Naczelnika Gminy w J.-D. Otóż zdaniem Sądu jest to pogląd błędny. Sprawę właściwości organu zobowiązanego do rozpoznania wniosku odszkodowawczego rozstrzyga art. 160 par. 4 Kpa. Według tego przepisu o odszkodowaniu przysługującym od organu, który wydał decyzję z naruszeniem art. 156 par. 1 Kpa orzeka organ administracji publicznej, który stwierdził nieważność decyzji z powodu naruszenia przepisu art. 156 par. 1 Kpa albo stwierdził w myśl art. 158 par. 2 Kpa, że została ona wydana z naruszeniem przepisu art. 156 par. 1 Kpa.
Ustawodawca w tej normie nie mówi, że o odszkodowaniu rozstrzyga organ wyższego stopnia nad organem, który wydał decyzję dotkniętą wadą nieważności ale stwierdza, iż ma to uczynić organ, który stwierdził nieważność decyzji, a zatem również ten, który nie będąc właściwym miejscowo i rzeczowo do rozpoznania sprawy został w trybie prawem przewidzianym wyznaczony do załatwienia sprawy nieważności decyzji. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym w dwóch przypadkach przewidywały orzekanie przez organy administracyjne w kwestii odszkodowania. Pierwszy dotyczył sytuacji określonej w powołanym art. 160 Kpa, drugi zaś uregulowany w art. 215 Kpa miał miejsce wówczas gdy sąd administracyjny uchylił decyzję administracyjną a organ rozpoznając sprawę ponownie umorzył postępowanie, bądź gdy Sąd stwierdził nieważność decyzji lub stwierdził, że wydana została z naruszeniem art. 156 par. 1 Kpa. Oba te przepisy odmiennie regulowały sprawę właściwości organu orzekającego o odszkodowaniu. Zgodnie z par. 4 art. 160 Kpa - odnoszącego się do postępowania w trybie nadzoru administracyjnego - organem tym jest organ administracji publicznej, który stwierdził nieważność decyzji. Natomiast w trybie art. 215 par. 3 Kpa o odszkodowaniu orzekał organ wyższego stopnia w stosunku do organu, który wydał decyzję wzruszoną przez Sąd. Widać z powyższego, że przepisy ustawy wyraźnie różnicowały organy upoważnione do orzekania w przedmiocie odszkodowania w trybie przewidzianym cytowanymi przepisami.
Na tle takiej regulacji nie może budzić wątpliwości, że organem, który winien orzekać w kwestii odszkodowania na podstawie art. 160 Kpa jest wyłącznie organ, który stwierdził nieważność decyzji - sprawa odszkodowania pozostaje bowiem w ścisłym związku ze stwierdzeniem nieważności - a więc w omawianym przypadku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. Z tego względu na podstawie art. 28 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA orzeczono jak w sentencji.