Uzasadnienie
Minister Kultury i Sztuki po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z 23.10.1998 r. (...) utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 25.11.1996 r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia 21.03.1996 r. udzielającej Stowarzyszeniu Legalnych Nadawców Radiowych i Telewizyjnych /dawne Stowarzyszenie Niezależnych Autorów Radiowych i Telewizyjnych/ zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi i prawami pokrewnymi.
W uzasadnieniu tej decyzji wskazano przesłanki merytoryczne, jakimi kierował się Minister odmawiając wszczęcia postępowania wyjaśniając m.in. kwestie dotyczące udzielenia przez Stowarzyszenie Legalnych Nadawców Radiowych i Telewizyjnych należytej rękojmi w zarządzaniu powierzonymi prawami.
Za niezasadny uznano również zarzut Stowarzyszenia Autorów ZAiKS, iż nie zostało ono dopuszczone do udziału w postępowaniu w sprawie udzielenia zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi i prawami pokrewnymi udzielającej Stowarzyszeniu Legalnych Nadawców Radiowych i Telewizyjnych.
Powyższe postępowanie nie dotyczyło interesu prawnego Stowarzyszenia Autorów ZAiKS. Nie można bowiem mówić o wpływie bezpośrednim, a jedynie pośrednim, gdyż w konstrukcji zbiorowego zarządzania istotne są przede wszystkim interesy podmiotów reprezentowanych, czyli podmiotów praw autorskich lub praw pokrewnych, podczas gdy reprezentujące ich stowarzyszenia mają za zadanie jedynie pośredniczyć w dysponowaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi przez odpowiednie nimi administrowanie.
Nie można za stronę postępowania uznać wszystkie uprawnione potencjalne podmioty z tytułu praw autorskich i praw pokrewnych w ramach poszczególnych pól eksploatacji, gdyż jest to zbiór otwarty, nie poddający się konkretyzacji.
Zgodnie z orzecznictwem NSA interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie osobie przymiotu strony w określonej sprawie, musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej tego podmiotu. Brak bezpośredniości wpływu sprawy na sferę prawną danej osoby nie pozwala na uznanie jej za stronę.
Poza tym stroną może być w myśl art. 28 Kpa ten podmiot, którego własny interes prawny podlega konkretyzacji w postępowaniu administracyjnym. W przypadku wydania zezwolenia na zbiorowe zarządzanie Stowarzyszeniu Legalnych Nadawców Radiowych i Telewizyjnych nie może być zaś mowy o konkretyzacji interesu prawnego Stowarzyszenia Autorów ZAiKS, ponieważ w zakresie zbiorowego zarządzania konkretyzacja taka przeprowadzona została przez Ministra Kultury i Sztuki już wcześniej, przez wydanie odrębnej decyzji, na podstawie której Stowarzyszenie Autorów ZAiKS uprawnione zostało do zarządzania prawami autorskimi na określonych polach eksploatacji. Upoważnienie wynikające z zezwolenia Ministra Kultury i Sztuki ma zresztą charakter generalny i udzielanie go kilku różnym organizacjom w poszczególnych zakresach jest zgodne z brzmieniem ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych /Dz.U. nr 24 poz. 83 ze zm./.
Od decyzji tej skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyło Stowarzyszenie Autorów ZAiKS w Warszawie, wnosząc o stwierdzenie jej nieważności oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 25.11.1996 r. W uzasadnieniu skargi obszernie przedstawiono okoliczności świadczące w ocenie skarżącego, iż decyzja udzielająca zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi i prawami pokrewnymi Stowarzyszeniu Legalnych Nadawców Radiowych i Telewizyjnych rażąco narusza prawo i w związku z tym powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie jej nieważności.
Ponadto podniesiono, że skarżący ma interes prawny we wzruszeniu powyższej decyzji, gdyż z treści zezwolenia udzielonego skarżącemu wynika, iż objęto nim zbiorczo zarządzanie wszystkimi utworami oznaczonych kategorii na wyczerpująco wyliczonych polach eksploatacji. W związku z tym taka treść zezwolenia nie pozwala na udzielenie następnych zezwoleń wkraczających w ten zakres.
W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Sztuki, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoje stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a podniesione w niej zarzuty nie są zasadne. Stosownie do art. 157 par. 2 Kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na wniosek strony lub z urzędu.
W niniejszej sprawie z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji wystąpiło Stowarzyszenie Autorów ZAiKS i organ w pierwszej kolejności zobligowany był ustalić, czy żądanie to pochodzi od uprawnionego podmiotu. Tak więc te wszystkie okoliczności podniesione przez skarżącego, a odnoszące się do kwestionowanej decyzji udzielającej zezwolenia na zbiorcze zarządzanie prawami autorskimi i prawami pokrewnymi innemu Stowarzyszeniu, nie mogą mieć znaczenia dla oceny trafności zaskarżonej decyzji. Decyzja ta dotyczy bowiem odmowy wszczęcia postępowania, a nie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W ramach oceny zaistnienia przesłanek do wszczęcia postępowania na wniosek organ nie posiada jeszcze uprawnień do oceny samej decyzji, której postępowanie ma dotyczyć. Ocena taka może odnosić się jedynie do kwestii uprawnień danego podmiotu do skutecznego wszczęcia postępowania.
W niniejszej sprawie organ uznając, iż nie pochodzi on od strony - prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Zasadnie bowiem organ przyjął, iż Stowarzyszenie Autorów ZAiKS nie posiada przymiotu strony w tym postępowaniu i szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko odwołując się do kwestii interesu prawnego, jako niezbędnego elementu uznania za strony postępowania.
Jak słusznie wywodzono interes prawny to możliwość konkretyzacji uprawnień i obowiązków danego podmiotu w postępowaniu administracyjnym. Taka konkretyzacja uprawnień Stowarzyszenia Autorów ZAiKS nie nastąpiła i nie mogła nastąpić w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych /Dz.U. nr 24 poz. 83 ze zm./ w stosunku do Stowarzyszenia Legalnych Nadawców Radiowych i Telewizyjnych. Taka konkretyzacja w stosunku do skarżącego nastąpiła bowiem w odrębnym postępowaniu prowadzonym w tym trybie. Fakt, iż ta sama norma prawa materialnego stanowi podstawę rozstrzygnięcia, nie przesądza o interesie prawnym skarżącego. Każdemu podmiotowi, tj. Stowarzyszeniu zrzeszającemu autorów, artystów wykonawców, producentów lub stacje radiowe i telewizyjne, którego statutowym zadaniem jest zbiorcze zarządzanie i ochrona powierzonych mu praw autorskich i praw pokrewnych, może zostać udzielone stosowne zezwolenie, jeżeli spełnia ustawowe przesłanki.
To uprawnienie wynikające z prawa materialnego, a więc interes prawny danego stowarzyszenia nie koliduje, nie nakłada się ani w żaden inny sposób nie odnosi się do uprawnienia, a więc interesu prawnego - innego stowarzyszenia.
Taki interes prawny nie wynika również z faktu, iż zezwolenie uprawnia do działalności określonej w prawie autorskim i prawach pokrewnych na danym polu eksploatacji kilku organizacjom zbiorowego zarządzania.
Każda bowiem organizacja zarządza jedynie powierzonymi jej prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, a w sytuacji gdy twórca lub artysta wykonawca nie powierzył swoich praw żadnej organizacji albo nie zostało ujawnione autorstwo - ma zastosowanie przepis art. 107 ww. ustawy o prawie autorskim (...). Reasumując, należy uznać, iż organ zasadnie przyjął, że skarżący nie ma interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności postępowania w sprawie udzielenia Stowarzyszeniu Legalnych Nadawców Radiowych i Telewizyjnych zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi i prawami pokrewnymi i prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania.
Na marginesie dodać należy, iż w takiej sytuacji organ nie miał podstawy do oceny prawidłowości kwestionowanej decyzji, co mogło nastąpić dopiero po wszczęciu postępowania i w decyzji merytorycznie rozstrzygającej wniosek. Sąd uznał jednak, iż uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy.
Z tych wszystkich względów uznając, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, Sąd na zasadzie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji wyroku.