Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 21 czerwca 1993 r., I SA 212/93

Teza

W dniu wejścia w życie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./ każdy grunt państwowy, będący w zarządzie państwowej osoby prawnej innej niż Skarb Państwa, stał się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego przez tę osobę prawną bez względu na to, czy jakakolwiek osoba trzecia zgłosiła roszczenia dotyczące własności gruntu.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Fabryki w B. B. na postanowienie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 8 października 1992 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wojewody (...), a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa pięćdziesiąt tysięcy złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego na rzecz skarżącej Fabryki.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 20 września 1991 r. nr GKG-IV-8224/13a/91 Wojewoda (...) zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie wydania decyzji stwierdzającej, że Fabryka w B. B. nabyła z dniem 5 grudnia 1990 r. prawo użytkowania wieczystego gruntu o powierzchni 0,1794 ha, oznaczonego jako działki nr 28/1, 28/2 i 28/3, położonego w Cz. przy ul. K nr 30, wraz z nabyciem własności budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie.

Postępowanie toczyło się na wniosek Fabryki z dnia 15 stycznia 1991 r. W toku postępowania organ został poinformowany, że o nieruchomość tę ubiega się Izrael Dawid O. - były właściciel Fabryki Wyrobów Części Rowerowych, znajdującej się niegdyś na tej nieruchomości. W tej sytuacji postanowiono zawiesić postępowanie do czasu rozstrzygnięcia sprawy zwrotu nieruchomości byłemu właścicielowi.

Na powyższe postanowienie złożyła zażalenie Fabryka w B. B. twierdząc, że w myśl art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464/ nabyła z mocy ustawy prawo użytkowania wieczystego omawianej nieruchomości, gdyż była to nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa. Z tego powodu zgoda osoby trzeciej, jaką jest były właściciel nieruchomości, nie jest wymagana, a zawieszenie postępowania było bezzasadne.

Jednakże Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa postanowieniem nr GK. III-053K-Z-2618/91 z dnia 8 października 1992 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji, uznając, że "zgodnie z art. 2 w/w ustawy z dnia 29 września 1990 r. grunty stanowiące własność Skarbu Państwa, będące w dniu wejścia w życie ustawy w zarządzie państwowych osób prawnych, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, jeśli nie narusza to praw osób trzecich. Ponieważ jednak pełnomocnik byłego właściciela gruntu wystąpił o jego zwrot, należało zawiesić postępowanie w przedmiotowej sprawie do czasu rozstrzygnięcia sprawy zwrotu gruntu na rzecz byłego właściciela".

Postanowienie to zaskarżyła Fabryka w B. B. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji. W skardze kwestionuje interpretację art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464/, wynikającą z błędnego cytowania tego przepisu. Według interpretacji organów przepis ten uzależnia realizację prawa państwowych osób prawnych od praw osób trzecich /"jeśli nie narusza to praw osób trzecich"/, gdy tymczasem brzmienie tego przepisu ustawy nie zawiera słowa "jeśli". Ponieważ nabycie prawa użytkowania wieczystego nastąpiło z mocy ustawy, Wojewoda miał ten fakt jedynie potwierdzić decyzją deklaratoryjną. W takim wypadku nabycie prawa użytkowania wieczystego przez państwową osobę prawną nie zamyka byłemu właścicielowi drogi dochodzenia jego praw do nieruchomości w postępowaniu administracyjnym. Natomiast stosowne wystąpienie byłego właściciela w toku postępowania prowadzonego na wniosek Fabryki nie daje podstaw do zawieszenia tego postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organy administracji obu instancji orzekających błędnie interpretowały przepisy prawa. Rację ma skarżąca, że art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./ nie uzależnia wystąpienia skutku z mocy prawa w postaci przekształcenia się zarządu w użytkowanie wieczyste od praw osób trzecich, jak to formułowały organy orzekające. W rzeczywistości formuła "nie narusza to praw osób trzecich" nie jest formułą wyrażającą warunek, lecz formułą stwierdzającą. Funkcjonuje ona niezależnie od dyspozycji zawartej w zdaniu pierwszym. Oznacza to, że w dniu wejścia w życie tej ustawy /5 grudnia 1990 r. / każdy grunt państwowy /do tego sąd ogranicza swe rozważania/, będący w zarządzie państwowej osoby prawnej innej niż Skarb Państwa, stał się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego przez tę osobę prawną bez względu na to, czy jakakolwiek osoba trzecia zgłosiła roszczenia dotyczące własności gruntu. Inaczej mówiąc, o przekształceniu się zarządu w prawo użytkowania wieczystego przesądzały tylko te okoliczności, że grunt stanowił w dniu 5 grudnia 1990 r. własność Skarbu Państwa i pozostawał w zarządzie państwowej osoby prawnej innej niż Skarb Państwa. Jeżeli te przesłanki zostały spełnione, właściwy organ nie może uchylić się od wydania decyzji, o której mowa w art. 2 ust. 3 omawianej ustawy. Przeciwne rozumowanie oznaczałoby stan niepewności prawnej, ponieważ za każdym razem konieczne byłoby ustalanie, czy w stosunku do danej nieruchomości mogą być zgłoszone roszczenia osób trzecich. To zaś oznaczałoby zawieszenie działania tego przepisu ustawy.

Organy administracji powinny pamiętać, że własność nieruchomości, o jakiej mówi art. 2 ust. 1 omawianej ustawy, przysługuje nadal Skarbowi Państwa, a więc osobie prawnej, na której rzecz były dokonywane akty nacjonalizacji. Trzeba także przypomnieć, że dotychczas nie ma prawa regulującego zasady reprywatyzacji, a więc ewentualne wzruszenie dawnych aktów nacjonalizacyjnych /indywidualnych/ może następować w trybie przepisów procedury administracyjnej. Jeżeli zatem nastąpi wzruszenie indywidualnego aktu upaństwowienia we właściwym trybie, skutki tego z reguły będą miały moc ex tunc, to zaś określi procedurę wzruszenia decyzji potwierdzającej przekształcenie się zarządu w prawo wieczystego użytkowania.

Wszystko, co wyżej powiedziano, prowadzi do wniosku, że postanowienia organów obu instancji w rozpatrywanej sprawie były wydane w wyniku błędnej interpretacji przepisów prawa materialnego i dlatego podlegały uchyleniu na zasadzie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 208 Kpa.