Uzasadnienie
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 13 października 1999r. Nr GN-5/1-0-12444/98, po rozpatrzeniu odwołania W. B. utrzymał w mocy decyzje Wojewody Sieradzkiego z dnia 11 sierpnia 1998r. Nr G.IV.7221/10/91/93 uznającą wywłaszczoną nieruchomość za wykorzystaną na cel wywłaszczenia i odmawiającą jej zwrotu, W uzasadnieniu decyzji Prezes podał, że nieruchomość położona w T. została wywłaszczona w 1961 r. pod eksploatację piasku kwarcowego dla potrzeb Zakładów S. w Ł. Po wyeksploatowaniu piasku i zrekultywowaniu gruntów, w 1981 r. zostały one przekazane Nadleśnictwu K., które je zalesiło. Przekazanie nieruchomości na cele leśne zmieniło jej charakter określony dla dokonania wywłaszczenia, ale sam cel został wcześniej zrealizowany i nie zachodziły przesłanki zwrotu nieruchomości określone w art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Ustosunkowując się do argumentacji zawartej w odwołaniu należało stwierdzić, że w wyroku z dnia 4 lutego 1998r. sygn. akt SA/Łd 2518/95 Naczelny Sąd administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi nie wypowiedział się w kwestii zaistnienia przesłanek zwrotu nieruchomości ale jedynie uznał za wadliwe rozstrzygnięcie kasacyjne organu wojewódzkiego z dnia 25 stycznia 1995r. (uchylające decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 17 listopada 1992r. orzekającą o zwrocie nieruchomości) z uwagi na naruszenie zawartego w art.139 kpa zakazu Orzekania na niekorzyść strony. Pozytywna decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 17 listopada 1992r. nie znajduje się już w obiegu bowiem, w związku z wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, została uchylona decyzją Wojewody Sieradzkiego z dnia 11 maja 1998r. i postępowanie w tej sprawie przed tym Kierownikiem zostało umorzone - wyjaśnił Prezes.
Skargę na tę decyzję wniósł W. B. podnosząc w niej, iż 4 lutego 1998r. zapadł korzystny dla niego wyrok sądu, a mimo to wojewoda odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Do nieruchomości tej miał prawo pierwokupu, a mimo to oddano ją Nadleśnictwu. Od 1990r. czyni starania o zwrot, bo działka ta wchodzi w skład gospodarstwa.
Odpowiadając na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Konsekwencją wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi z dnia 4 lutego 1998r. sygn. akt SA/Łd 2518/95 stało się to, że w sprawie miał zastosowanie art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Stanowi on, zarówno w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy wynikającym z Dz.U. z 1997r. Nr 115,poz.741 ze zmianami jak i obecnie ogłoszonym w Dz.U. z 2000r, Nr 46, poz. 543 iż do spraw wszczętych lecz nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się jej przepisy. W wyniku tego wyroku pozostała w obrocie decyzja kierownika Urzędu Rejonowego w Ł. z dnia 17 listopada 1992r. orzekająca o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości i ustalająca odszkodowanie z tego tytułu,od której odwołanie w części dotyczącej odszkodowania wniósł W. B.. Wojewoda Sieradzki, na podstawie art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami, uchylił tę decyzję i umorzył postępowanie przed tym kierownikiem działając jako organ odwoławczy.
Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie siedmiu sędziów, wyrokiem z dnia 18 grudnia 2000r, sygn. akt OSA 5/00,wydanym w wyniku przekazania temu składowi sprawy do rozpoznania z uwagi na istotne wątpliwości prawne co do właściwości organu odwoławczego.rozstrzygnięcie takie uznał za zgodne z prawem tak co do meritum jak i właściwości organu. Jednakże skład orzekający w niniejszej sprawie ma odmienny pogląd, co wynika z niedoskonałości zapisu art. 233 ustawy umieszczonego w jej przepisach przejściowych w brzmieniu zwyczajowo przyjmowanym, ale bez dostatecznego rozważenia konsekwencji w sferze merytorycznej i formalnej i koniecznego uzupełnienia tego artykułu o regulacje pozwalające na uniknięcie wątpliwości interpretacyjnych, np. w kwestii właściwości organu odwoławczego.
Wynikający z tego przepisu nakaz prowadzenia postępowania obliguje do przestrzegania nowowprowadzonych zasad we wszystkich aspektach. Jak rozwiązań merytorycznych jak i formalnych, w tym właściwości organów. Zgodnie z ustawą, w dacie orzekania przez Wojewodę Sieradzkiego, w sprawach zwrotu wywłaszczonych nieruchomości wojewodowie stali się organami właściwymi w pierwszej instancji w miejsce kierowników urzędów rejonowych, właściwych na tym szczeblu na mocy uchylonej tą ustawy o gospodarce gruntami. Usytuowanie wojewody jako organu właściwego w pierwszej instancji pociągnęło za sobą taki skutek, iż organem odwoławczym stał się właściwy w sprawie minister (art.17 pkt 2 kpa). Zastosowanie zatem do spraw wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami jej przepisów powoduje, iż w dacie orzekania przez Wojewodę Sieradzkiego organem odwoławczym był Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast jako organ wyższego stopnia nad organem usytuowanym przez tę ustawę w instancji pierwszej. Wprawdzie zgodnie z art.17 pkt 2 zdanie drugie kpa, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez Wojewodę Sieradzkiego, Prezes nie był organem wyższego stopnia w stosunku do kierowników urzędów rejonowych, to jednak w świetle art.142 ustawy o gospodarce nieruchomościami był on organem odwoławczym w sprawach zwrotu wywłaszczonych nieruchomością wobec tego, stosownie do art. 233 ustawy, właściwym do rozpoznania odwołania w tej sprawie.
Wojewoda Sieradzki wydając decyzję z dnia 11 maja 1998 r., uchylającą decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego i umarzającą przed nim postępowanie, działał jako organ niewłaściwy w sprawie, gdyż w tej dacie ustawa o gospodarce nieruchomościami pozbawiała go, mocą art. 233 uprawnień organu odwoławczego w sprawach zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Jeśli idzie o decyzję tego Wojewody z dnia 11 sierpnia 1998r. odmawiający zwrotu wywłaszczonej nieruchomości rażąco narusza ona prawo. Decyzję w pierwszej instancji wydał 1Kierownik Urzędu Rejonowego w Ł. zatem Wojewoda nie powinien był prowadzić sprawy w tej instancji skoro na jego szczeblu zawisło postępowanie odwoławcze, a w życie weszły nowe uregulowania. Wobec tego jego obowiązkiem było przekazanie sprawy do rozpoznania organowi właściwemu do rozpatrzenia odwołania. Zaskarżona decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast została wydana w dacie kiedy nastąpiła kolejna zmiana przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, związana z reformą ustrojową. W świetle art. 142 ustawy Prezes przestał być organem odwoławczym w sprawach zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, bowiem sprawy te zostały przypisane, jako organowi właściwemu w pierwszej instancji, staroście wykonującemu zadania z zakresu administracji rządowej. Wydana ona została z naruszeniem przepisów o właściwości organów.
Omawiane decyzje, wydane w sprawie po wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego, o którym mowa na wstępie, dotknięte są jeszcze jedną wadą. Skarżący złożył odwołanie nie od całej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego, ale tylko od jej części dotyczącej odszkodowania. Sąd zwracał uwagę na naruszenie art. 139 kpa, zawierającego zakaz orzekania na niekorzyść strony, chyba że decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny. Decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Ł. w części dotyczącej zwrotu, który swoje postępowanie zakończył pod rządami ustawy o gospodarce gruntami, zarzutu takiego poczynić nie można. Skoro zatem w tej części odwołanie nie zostało wniesione nie było podstaw do uchylenia jego decyzji w całości.
Art. 29 ustawy z dnia 11 maja 1995r, o naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74,poz. 368 ze zm.) upoważnia Sąd do podjęcia środków przewidzianych ustawą, w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do decyzji wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w danej sprawie jeżeli jest to niezbędne do jej końcowego załatwienia. Po raz kolejny Sąd eliminuje, zgodnie z tym przepisem wadliwe, tym razem kwalifikowanie, decyzje, celem umożliwienia właściwemu Wojewodzie rozpoznania odwołania W. B. od tej części decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Ł. z dnia 17 listopada 1992r., której ono dotyczy.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 22 ust.3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy o NSA.