Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. decyzją (...) z dnia 16 lipca 2001 r., wydaną na podstawie art. 127 par. 3 Kpa po rozpatrzeniu wniosku Haliny P., utrzymało w mocy swą poprzednią decyzję z dnia 30 kwietnia 2001 r. stwierdzającą nieważność decyzji Kierownika Zespołu Pracy Socjalnej Miejskiego Ośrodka Pomocy społecznej w E. z dnia 29 stycznia 2001 r., przyznającą gwarantowany zasiłek okresowy od 1 lutego do 31 stycznia 2003 r.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało się na art. 31 ust. 4a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ przewidujący, że osobie, która utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych, pobieranego na podstawie przepisów o zatrudnieniu i bezrobociu, z powodu upływu okresu jego pobierania, a dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego, ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy - przysługuje gwarantowany zasiłek okresowy, jeżeli w dniu utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz w okresie jego pobierania, samotnie wychowuje co najmniej jedno dziecko do dnia ukończenia szkoły podstawowej i gimnazjum, nie dłużej jednak niż do 15 roku życia, a od 1 września 2001 r. nie dłużej niż do 16 roku życia.
Jak wynika z akt sprawy, Halina P. w dniu 16 grudnia 1999 r. utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych z powodu upływu okresu jego pobierania. W dniu utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych samotnie wychowywała syna w wieku 14 lat. Decyzją z dnia 2 lutego 2000 r. został jej przyznany na okres od dnia 18 stycznia 2000 r. do 31 stycznia 2001 r. gwarantowany zasiłek okresowy, który wynosił kwotę równą kryterium dochodowemu osoby samotnie gospodarującej, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./.
Następnie decyzją organu pierwszej instancji z dnia 29 stycznia 2001 r. przyznano Halinie P. gwarantowany zasiłek okresowy w wysokości 80 procent kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Kolegium stwierdziło nieważność tej decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ syn wnioskodawczyni urodzony 24 stycznia 1986 r., uczęszczający do Gimnazjum nr 1, ukończył w dniu 24 stycznia 2001 r. 15 lat, a więc nie został spełniony jeden z warunków określonych w przepisie art. 31 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej.
W przedmiotowej sprawie nastąpiło naruszenie przepisów ustawy o pomocy społecznej, dlatego też decyzja organu pierwszej instancji nie może pozostać w obrocie prawnym. Z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wtedy, gdy treść decyzji jest jednoznacznie sprzeczna z treścią określonego przepisu prawa i gdy rodzaj tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana, jako rozstrzygnięcie wydane przez organ praworządnego państwa.
Skargę na powyższą decyzję wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Halina P. zarzucając, iż jest dla niej krzywdząca (...).
Zdaniem skarżącej przed zmianą przepis określał czas pobierania zasiłku do dnia ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej niż do 15 roku życia. W związku z reformą szkolnictwa zapis rozszerzono "do dnia ukończenia szkoły podstawowej i gimnazjum nie dłużej jednak niż do dnia 15 roku życia, a od września 2001 r. nie dłużej niż do 16 roku życia". Dzieci urodzone w 1986 r. po skończeniu szóstej klasy rozpoczęły naukę w gimnazjum w roku szkolnym 1999/2000 (...).
Wprowadzona zmiana pozbawiła skarżącą należnego świadczenia tylko dlatego, że dziecko urodziło się we wskazanej dacie. Gdyby syn urodził się po dniu 1 września 1986 r. nie byłoby problemu i nadal przysługiwałoby stronie świadczenie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe poprzednie stanowisko, iż decyzja przyznająca zasiłek jest sprzeczna z treścią art. 31 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, a więc rażąco narusza prawo.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga Haliny P. jest zasadna, a zaskarżone decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego naruszają przepisy prawa materialnego przez błędną jego wykładnię. Przepis art. 31 ust. 4a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./, w brzmieniu sprzed nowelizacji, przewidywał gwarantowany zasiłek okresowy dla osób, które utraciły prawo do zasiłku dla bezrobotnych, pobieranego na podstawie przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu z powodu upływu okresu jego pobierania, a dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego, ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1, jeżeli w dniu utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz w okresie pobierania gwarantowanego zasiłku okresowego samotnie wychowują co najmniej jedno dziecko do dnia ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do 15 roku życia.
Nowelą do ustawy o pomocy społecznej z dnia 10 września 1999 r. /Dz.U. nr 79 poz. 885/ wprowadzono zmianę w zakresie rodzaju szkoły i wieku dziecka. Osoba ubiegająca się o zasiłek gwarantowany powinna samotnie wychowywać co najmniej Jedno dziecko do dnia ukończenia szkoły podstawowej i gimnazjum nie dłużej jednak niż do 15 roku życia, a od dnia 1 września 2001 r. nie dłużej niż do 16 roku życia.
Sformułowanie tego przepisu nie jest jasne i przy wykładni gramatycznej ustalenie zakresu obowiązywania może nastręczać trudności, czego dowodem jest interpretacja zaprezentowana w zaskarżonych decyzjach. Treść i zakres tego przepisu należy więc ustalić w drodze wykładni systemowej. Nowelizacja art. 31 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej wiąże się niewątpliwie z wprowadzoną w 1999 r. reformą systemu oświaty. Zmiany te dokonane zostały ustawą z dnia 25 lipca 1998 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty /Dz.U. nr 117 poz. 759/ oraz ustawą z 8 stycznia 1999 r. Przepisy wprowadzające reformę ustroju szkolnego /Dz.U. nr 12 poz. 96/. Akty te wprowadziły m.in. sześcioklasową szkołę podstawową i gimnazjum - obie te formy kształcenia obejmując obowiązkiem szkolnym.
Odpowiedniemu przekształceniu poddane zostały placówki szkolne i zmieniony status uczniów.
W myśl art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1999 r. - Przepisy wprowadzające dotychczasowe szkoły podstawowe z dniem 1 września 1999 r. stały się sześcioletnimi szkołami podstawowymi. Gimnazja utworzone zostały z dniem 1 września 1999 r.
Z tą datą uczniowie klas I-VI dotychczasowych szkół podstawowych stali się uczniami odpowiednich klas sześcioletniej szkoły podstawowej, natomiast uczniowie, którzy ukończyli klasę szóstą /oraz uczniowie, którzy nie otrzymali promocji do klasy ósmej/, stali się uczniami pierwszej klasy gimnazjum. Powyższe zmiany spowodowały przedłużanie nauki w szkołach objętych obowiązkiem szkolnym, co przy prawidłowym jego spełnianiu przez ucznia /od 7 roku życia/ powoduje, że ukończenie nauki ma z reguły miejsce w 16 roku życia. Przy wykładni przepisu należy mieć także na uwadze, iż celem zasiłku gwarantowanego okresowego jest zapewnienie środków materialnych w ustalonym okresie bezrobotnym osobom samotnie wychowującym dzieci, w okresie spełnienia obowiązku nauki nie dłużej jednakże niż do ukończenia 16 roku życia.
Przedstawione zmiany systemu edukacji w połączeniu z celami, jakim służy ten rodzaj zasiłku, pozwala na stwierdzenie, iż od dnia 1 września 1999 r. /data wejścia w życie ustawy z 10 września 1999 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej i przepisów reformujących ustrój szkolny/ ten rodzaj zasiłku przysługuje osobom samotnie wychowującym co najmniej jedno dziecko do ukończenia szkoły podstawowej i gimnazjum, przy czym limit wieku 15 lat odnosić należałoby do ukończenia szkoły podstawowej /bowiem dzieci kończące w roku 1999 klasę siódmą - zostały promowane do klasy ósmej szkoły podstawowej, natomiast limit wieku 16 lat /pozbawiający świadczenia/ zaczął obowiązywać dopiero od 1 września 2001 r., czyli trzeciego roku reformy systemu edukacji, w którym rozpoczęła naukę młodzież trzecich klas gimnazjum. Ujmując rzecz syntetycznie należy stwierdzić, iż użyte w art. 31 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej pojęcia odnoszące się do rodzaju szkoły i wieku dziecka należy tłumaczyć w takim znaczeniu, jakie nadają im ustawy reformujące ustrój szkolny oraz z uwzględnieniem czasu i etapów wprowadzania zmian w systemie oświaty.
Zastosowana wykładnia gramatyczna - jak w niniejszej sprawie - prowadziłaby bowiem do wniosków zgoła nieracjonalnych. Ukończenie 15 roku życia przez syna skarżącej - ucznia II klasy gimnazjum w dacie 24 stycznia 2001 r. pozbawiłoby stronę zasiłku gwarantowanego, który należałoby następnie przyznać po dniu 1 września 2001 r. do czasu ukończenia przez dziecko 16 roku życia, a więc do 24 stycznia 2002 r.
Za poprawnością przedstawionego rozumowania przemawia także art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej, regulujący uprawnienia do zasiłku w odniesieniu do osób wychowujących samotnie dzieci, które ukończyły szkołę podstawową sześcioletnią w roku szkolnym 1998/1999 za okres od dnia ukończenia nauki w tym roku na okres wakacji, tj. do dnia 31 sierpnia 1999 r. Przejściowy charakter tego przepisu tłumaczyć należy tylko tym, iż od dnia 1 września 1999 r. zaczęły obowiązywać omawiane wyżej zmiany, wprowadzone do art. 31 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, gdyż ustawa ta weszła z dniem ogłoszenia, lecz z mocą od 1 września 1999 r.
Z przedstawionych powodów, a zwłaszcza przy istniejących trudnościach interpretacyjnych, nie można uznać, że przy wydaniu decyzji z dnia 29 stycznia 2001 r. dopuszczono się rażącego naruszenia prawa. Nie uzasadniało to więc zastosowaniem art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa i stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 158 par. 1 Kpa.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, uchylił obie decyzje, jako wydane z naruszeniem prawa materialnego.