Uzasadnienie
I SA 2423/01
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] września 1999 r., [...], odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] sierpnia 1965 r. w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...], o pow. [...] m2. Nieruchomość ta stanowiła własność K., M., L., P., M., S. i C. Z. oraz S. S. O stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej wystąpiła M. G., następczyni prawna K. Z. Organ wskazał, że [...] Przedsiębiorstwo [...] [...] "C" skierowało do spadkobierców S. Z. pismo z informacją o lokalizacji na tej nieruchomości obiektów oczyszczalni nasion i ofertą kupna nieruchomości za cenę ustaloną przez rzeczoznawcę. K. Z. (protokół z rozprawy administracyjnej z dnia 17 sierpnia 1965 r.) oświadczył, że wyraża zgodę na sprzedaż nieruchomości oraz, że nieruchomość pozostaje w jego wyłącznym władaniu. Odbyła się rozprawa wywłaszczeniowa, w której nie brał udziału nikt spośród współwłaścicieli nieruchomości. Należną K. Z. część odszkodowania wypłacono, a pozostałą kwotę złożono do depozytu sądowego. Nie zostały naruszone przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 61, poz. 94). Jeżeli spadkobiercy zarzucają brak udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym, to służy im wniosek o wznowienie postępowania.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] lipca 2001 r., [...], utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] września 1999 r., podtrzymując swoje wcześniejsze ustalenia.
Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła M. G. podnosząc, że odszkodowanie za nieruchomość nie zostało wypłacone. Własność nieruchomości została odebrana z naruszeniem prawa.
Odpowiadając na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie podając, że brak jest podstaw z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. do stwierdzenia nieważności decyzji z [...] sierpnia 1965 r. Podnoszona przez skarżącą okoliczność, że w postępowaniu wywłaszczeniowym nie brali udziału wszyscy współwłaściciele może ewentualnie stanowić podstawę do wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., ale nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269).
Skarga jako uzasadniona podlega uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wywłaszczenie było dopuszczalne "jeżeli wywłaszczana nieruchomość jest ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych". Oznaczało to, że decyzja wywłaszczeniowa mogła być wydana dopiero po ustaleniu, że spełniona została przynajmniej jedna z wymienionych przesłanek określających dopuszczalność wywłaszczenia. Decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości zapada - stosownie do art. 20 ust. 2 ustawy - na podstawie oceny całokształtu okoliczności sprawy, a w szczególności na podstawie ustalenia, czy objęta wnioskiem nieruchomość jest wnioskodawcy rzeczywiście niezbędna na cele, dla których wywłaszczenie jest według ustawy dopuszczalne. W wypadku orzeczenia o wywłaszczeniu organ obowiązany był orzec o należnym odszkodowaniu, które zgodnie z art. 21 ustawy ustalane było na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez organ. Opinia biegłego powinna być szczegółowo uzasadniona.
W niniejszej sprawie opisane wyżej warunki nie zostały spełnione. Wprawdzie decyzja o wywłaszczeniu z dnia [...] sierpnia 1965 r. powołuje jako podstawę prawną wydania także art. 3 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jednak nie przywołuje ustaleń, o jakich mowa w art. 20 ust. 2, tzn. nie wskazuje, czy wywłaszczana nieruchomość jest wnioskodawcy rzeczywiście niezbędna na cele, dla których wywłaszczenie jest według ustawy dopuszczalne. Powołana w jej uzasadnieniu decyzja o lokalizacji szczegółowej z dnia 21 listopada 1962 r. i stwierdzenie, że nieruchomość jest niezbędna pod "magazyn czyszczenia z punktem skupu i kontraktacji" nie spełniają warunku z art. 20 ust. 2 ustawy. Odwołują się bowiem do opisu planowanej inwestycji nie wyjaśniając, który cel wywłaszczenia, wymieniony w art. 3 ust. 1, ma być w ten sposób realizowany.
Z akt wynika, że operat szacunkowy nieruchomości sporządzony został przez inż. Stanisława Krysińskiego na zlecenie [...] Przedsiębiorstwa [...] [...] "C.", wnioskodawcy wywłaszczenia. Biegły ten nie brał udziału w rozprawie wywłaszczeniowej. Oznacza to, że wartość wywłaszczonej nieruchomości ustalona została sprzecznie z zasadami przewidzianymi w art. 21 ustawy, bowiem organ nie powołał biegłego, a tym samym nie mógł zostać spełniony warunek ustawowy, aby opinia biegłego zawierała szczegółowe uzasadnienie, ani też nie mogło dojść do wysłuchania biegłego na rozprawie.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nie dopatrzył się wymienionych wyżej wad decyzji wywłaszczeniowej z [...] sierpnia 1965 r. W ocenie Sądu organ ten naruszył w ten sposób art. 7 i 77 § k.p.a. Orzekając o odmowie stwierdzenia nieważności Prezes UMiRM nie dostrzegł także dotychczasowego orzecznictwa w tym zakresie, w tym zwłaszcza wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 1998 r, sygn. III RN 38/98 (OSNAPU 1999, z. 7-8, poz. 194), w którym Sąd ten przyjął m.in., że decyzja o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, wydana w sytuacji, gdy organ wywłaszczeniowy wbrew bezwzględnemu obowiązkowi wynikającemu z art. 21 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w ogóle nie powołał biegłego, a tym samym nie mógł zostać spełniony warunek ustawowy, aby opinia biegłego zawierała szczegółowe uzasadnienie, ani też nie mogło dojść do wysłuchania biegłego na rozprawie.
Wobec powyższego Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 tej ustawy w związku z art. 97 § 2 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.