Uzasadnienie
Społeczna Komisja Rewindykacyjna orzeczeniem z dnia 29 września 1993 r. KR-051/1798/91 nakazała Związkowi Zawodowemu Pracowników Rolnictwa RP - Rada Zakładowa w (...) zwrócić Regionowi (...) NSZZ "Solidarność" 5 552 046 zł. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że Zarząd Regionu NSZZ "Solidarność" (...) wystąpił przeciwko Zakładowi Produkcji Sadowniczej w G.W. o zwrot majątku związkowego o wartości 40 206 zł, należącego do Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność", działającej do dnia 13 grudnia 1981 r. w tym Zakładzie. Kwota ta znajdowała się na rachunku w Banku Spółdzielczym w P. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż podmiotem zobowiązanym do zwrotu tej kwoty jest Związek Zawodowy Pracowników Rolnictwa RP. Wnioskodawca podtrzymał wniosek przeciwko temu Związkowi, a przedstawiciel wezwanego do uczestnictwa Związku uznał zasadność żądania wnioskodawcy, który je ograniczył o 50 procent ze względu na sposób wydatkowania tych pieniędzy przez przejmującego majątek. Zdaniem Komisji, roszczenie to jest uzasadnione. Związek Zawodowy Pracowników Rolnictwa RP w Zakładzie (...), jako następca prawny Związku Zawodowego Pracowników (...) Kombinatu Ogrodniczego w O., w którego ramach działała Rada Zakładowa w tym Zakładzie, jest zobowiązany do zwrotu przejętego mienia w żądanej wysokości na podstawie art. 1 ust. 1 i 2, art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /Dz.U. 1991 nr 4 poz. 17/. Z uwzględnieniem współczynnika waloryzacji (...) w wysokości 276,18 należna kwota wynosi 5 552 046 zł.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Związek Zawodowy Pracowników Rolnictwa RP - Zarząd Zakładowej Organizacji w (...) wnosi o uchylenie powyższego orzeczenia, zarzucając, iż wadliwe są dokonane w zaskarżonym orzeczeniu ustalenia zarówno co do tego, że dochodzona należność została uznana, jak i co do następstwa prawnego skarżącego Związku w stosunku do Związku Zawodowego Pracowników (...) Kombinatu Ogrodniczego - Rada Zakładu w G.W. Struktura tego Związku bowiem przestała funkcjonować z chwilą podziału (...) Kombinatu Ogrodniczego w O., a w nowo powstałym przedsiębiorstwie powstał nowy związek. Skarżący podnosi ponadto, że 40 206 zł zostało przekazane jednostronną decyzją Banku Spółdzielczego w P. działającemu wówczas w Zakładzie związkowi, a cała kwota została wydatkowana na cele statutowe wszystkich związkowców w zakładzie pracy.
Postanowieniem z dnia 8 grudnia 1993 r. Społeczna Komisja Rewindykacyjna przekazała skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego jako bezzasadną, nie ustosunkowując się do żadnego ze zgłoszonych w niej zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 206 Kpa sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi. Sąd ten więc ma prawo i obowiązek ocenić w pełnym zakresie zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem, bez względu na zarzuty skargi. Wychodząc z tych przesłanek, przede wszystkim należało zbadać, czy zaskarżone orzeczenie mieści się w granicach wniosku Zarządu Regionu NSZZ "Solidarność" (...), który wpłynął do Społecznej Komisji Rewindykacyjnej w dniu 30 grudnia 199l r. Wniosek ten został skierowany przeciwko Zakładowi Produkcji Sadowniczej w G.W. z żądaniem zwrotu 40 206 zł, stanowiących majątek Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" w (...). Stosownie do art. 4 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /Dz.U. 1991 nr 4 poz. 17/ postępowanie o zwrot tego majątku wszczyna się na wniosek podmiotu, który majątek utracił, a gdy podmiot taki już nie istnieje, prawo ubiegania się o zwrot majątku przysługuje organizacjom ogólnokrajowym związków zawodowych /art. 2 ust. 2 ustawy/. Wniosek ten powinien zarówno zawierać oznaczenie podmiotu, który obciąża obowiązek zwrotu majątku, jak i określać przedmiot roszczenia. Termin składania wniosków do Społecznej Komisji Rewindykacyjnej - według art. 10 tej ustawy - upływał z dniem 31 grudnia 1991 r.
Jak już wielokrotnie wyjaśniał sąd administracyjny w swoich orzeczeniach, termin ten ma charakter materialnoprawny i nie podlega przywróceniu. Uchybienie zaś temu terminowi powoduje utratę roszczenia. Zarząd Regionu NSZZ "Solidarność" (...) do dnia 31 grudnia 1991 r. nie zmienił swojego wniosku i nie żądał zwrotu majątku od organizacji związkowej. Nie wystąpił też w tym terminie z nowym wnioskiem przeciwko związkowi zawodowemu, który przejął majątek. Przeciwnie, jeszcze na rozprawie przed Społeczną Komisją Rewindykacyjną w dniu 31 marca 1993 r. popierał wniosek "przeciwko dotychczasowemu uczest. postęp.". Mimo to organ orzekający postanowił wezwać jako uczestnika postępowania Związek Zawodowy Pracowników (...) Kombinatu Ogrodniczego - Rada Zakładowa w G.W. /protokoły rozprawy z dnia 28 kwietnia 1993 r. pkt 3 i z dnia 30 czerwca 1993 r. pkt 2/. Pełnomocnik wnioskodawcy dopiero na rozprawie w dniu 16 sierpnia 1993 r. oświadczył, że podtrzymuje wniosek przeciwko "Zw. Zaw. Prac. RP". Tak sprecyzowany wniosek został uwzględniony, mimo że w stosunku do związku zawodowego, który przejął majątek, roszczenie wygasło z dniem 31 grudnia 1991 r.
Wydane w tych warunkach zaskarżone orzeczenie rażąco narusza prawo. Z mocy zatem art. 207 par. 3 w związku z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. Sąd stwierdził jego nieważność. Orzeczenie to - poza wymienionymi wyżej przepisami - narusza również przepisy art. 2 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 cytowanej wyżej ustawy, które nie przewidują możliwości uwzględnienia roszczenia na rzecz innych podmiotów niż te, które zostały w tych przepisach wskazane. Do nich zaś nie należy Zarząd Regionu.
W orzeczeniu tym nie ma też rozstrzygnięcia wniosku w stosunku do zakładu pracy, jak również w odniesieniu do częściowo ograniczonego żądania. Z kolei uzasadnienie tego orzeczenia nie spełnia warunków art. 107 par. 3 Kpa, zwłaszcza wobec pominięcia należytego wykazania sposobu wyliczenia uwzględnionej kwoty, a ustalenia przyjęte w uzasadnieniu nie odpowiadają przebiegowi postępowania. Nie wynika bowiem z niego, by skarżący Związek uznał roszczenie, jak przyjęto w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, a co jest kwestionowane w skardze. Skarżący Związek przyznał jedynie, że dochodzona kwota została przejęta przez Związek Zawodowy Pracowników (...) Kombinatu Ogrodniczego - Rada Zakładowa w G.W., co nie jest równoznaczne z uznaniem roszczenia. Dał też temu wyraz w piśmie z dnia 16 czerwca 1993 r. i na rozprawie w dniu 16 sierpnia 1993 r.
Kolejny już raz należy też zwrócić uwagę, że Społeczna Komisja Rewindykacyjna nie przestrzega trybu postępowania przewidzianego w art. 200 par. 5 Kpa i wbrew przewidzianemu w tym przepisie obowiązkowi nie przedstawia stanowiska wobec wszystkich zarzutów zawartych w skardze.
Sąd natomiast nie podzielił stanowiska skarżącego Związku o braku jego następstwa prawnego w rozpoznawanej sprawie, gdyż z postanowienia Sądu Wojewódzkiego w (...) z dnia 18 lutego 1992 r. (...) fakt taki wynika.
O zwrocie wpisu sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 208 Kpa.