Uzasadnienie
I SA 2698/03
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...].X.2003 r., nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast po ponownym rozpatrzeniu sprawy rozstrzygniętej decyzją własną z dnia [...].VII.2003 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...].XII.1993 r. wydanej w przedmiocie uwłaszczenia Przedsiębiorstwa Państwowego "[...]" w O. nieruchomością położoną w C. przy [...] i ul. [...] – działki nr [...],[...],[...],[...] i [...]– uchylił decyzję własną w zakresie dot. działek nr [...],[...] i [...] i w tym zakresie umorzył postępowanie administracyjne, natomiast w pozostałym zakresie tj. odnośnie działek nr [...] i [...] utrzymał decyzję własną w mocy.
W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny:
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...].XII.1993 r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5.XII.1990 r. przez Przedsiębiorstwo Państwowe "[...]" w O. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w C. przy [...] i ul. [...] i oznaczonego jako działki nr [...],[...],[...],[...]i [...] o łącznej pow. [...] ha oraz nieodpłatne nabycie własności budynków i urządzeń położonych na tym gruncie.
W dniu 12.II.2003 r. spadkobiercy właściciela nieruchomości wnieśli o stwierdzenie nieważności ww. decyzji, wskazując na uprawnienia wynikające z przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości i na to, że nie brali udziału w postępowaniu uwłaszczeniowy, a pismem z dnia 4.VI.2003 r. poinformowali, że przedmiotem zainteresowania są jedynie działki nr [...], i nr [...], będące poprzednio własnością S. P. Decyzję z dnia [...].VII.2003 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej wskazując, że nie zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 kpa, a wniosek o zwrot nieruchomości został złożony w dniu [...].II.2001 r., a zatem po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej.
Rozpatrując ponownie sprawę w postępowaniu nadzorczym organ II instancji stwierdził, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji strona ograniczyła zakres zainteresowania tylko do działek nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha. Tym samym postępowanie, z wniosku strony, w stosunku do pozostałych działek, tj.
I SA 2698/03 do działek nr [...],[...]i [...], stało się bezprzedmiotowe. W tym zakresie zatem zaskarżona decyzja podlegała skorygowaniu.
Według organu II instancji w świetle księgi wieczystej KW [...] działki nr [...] i nr [...] (jak i pozostałe działki) stanowiły własność Skarbu Państwa i – w świetle akt – istniało także prawo zarządu, co oznacza, że spełnione były przesłanki uwłaszczenia.
Działki nr [...] i nr [...] (z działki nr [...] wywodzą się działki nr [...] i nr [...]) przeszły na własność Państwa w związku z decyzją Prezydium WRN Wydział Spraw Wewnętrznych w K. z dnia [...].IV.1967 r.
Spadkobiercy właściciela nieruchomości w dniu [...].I.2001 r. wnieśli o zwrot działek nr [...] i nr [...] (postępowanie w tym zakresie zostało następnie umorzone). Wniosek ten wpłynął już po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej, a więc nie mógł wywołać skutków z mocą wsteczną.
Ustalono, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (tj. działek nr [...] i nr [...]) spadkobierców właściciela nieruchomości złożyli poprzednio pismem z dnia [...].III.1991 r. Postępowanie w tym zakresie uległo zawieszeniu., do czasu rozstrzygnięcia w odrębnym postępowaniu sprawy zbędności nieruchomości (zwrot nieruchomości następuje bowiem wówczas, gdy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczeniowy.) Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...].II.1992 r. orzekł o zbędności tylko działki nr [...] (działka ta została następnie zwrócona decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w C. z dnia [...].VII.1994 r.).
Sprawa zbędności nieruchomości, istotna w postępowaniu o zwrot nieruchomości, została więc rozstrzygnięta decyzją z dnia [...].II.1992 r., a więc decyzją wydaną jeszcze przed decyzją uwłaszczeniową.
Organ II instancji nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że decyzja uwłaszczeniowa została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w odniesieniu do działek nr [...] i nr [...], natomiast stwierdził, że podnoszona przez stronę okoliczność pominięcia jej w postępowaniu uwłaszczeniowym, stanowi przesłankę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 Kpa), a nie przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji.
Skargę do NSA na decyzję organu II instancji wnieśli spadkobiercy d. właściciela zarzucając naruszenie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29.IV.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 2 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej z dnia 29.IX.1990 r. i art. 97 § 1 pkt 4 kpa, gdyż zagadnienie zasadności roszczenia o zwrot nieruchomości jest zagadnieniem wstępnym dla nabycia przez
I SA 2698/03 państwową osobę prawną prawa użytkowania wieczystego na tej nieruchomości. Skarżący zarzucili, iż postępowanie uwłaszczeniowe toczyło się bez ich udziału choć dotyczyło interesów dawnego właściciela oraz sprzeczne z materiałem dowodowym uznanie, że w dacie [...]..II.1993 r. nie toczyło się postępowanie o zwrot nieruchomości skoro wniosek pierwotnie złożono [...]..III.1991 r., a wszczęte nim postępowanie zakończyło się decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w C. z dnia [...].VI.1994 r.
Skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonej decyzji ewentualnie jej uchylenie.
W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.VIII.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) Wojewódzki Sąd administracyjny zważył, co następuje:
Sąd Administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o przedmiocie sprawy, tylko bada czy zaskarżone decyzje wydane zostały zgodnie z prawem, to jest zarówno z przepisami prawa materialnego jaki i prawa procesowego.
W przedmiotowej sprawie postępowanie prowadzone było w trybie nadzoru w związku z wnioskiem spadkobierców d. właściciela o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Skarga sądowa obejmuje głównie zarzuty dotyczące postępowania o zwrot nieruchomości, podczas gdy postępowanie nadzorcze i zaskarżona decyzja dotyczą postępowania uwłaszczeniowego.
Istotną kwestią jest odpowiedź na pytanie, czy spadkobiercy d. właściciele posiadali atrybuty strony w postępowaniu uwłaszczeniowym na rzecz przedsiębiorstwa [...]. Otóż wszczęcie postępowania nadzorczego na wniosek skarżących i jego przeprowadzenie wskazuje, iż organy administracji w postępowaniu nadzorczym nie kwestionowały interesu prawnego i atrybutów strony spadkobierców d. właściciela, co zgodne jest z przyjętym poglądem w orzecznictwie administracyjnym (vide wyrok NSA z dnia 1.XII.1999 r., sygn. akt IV 2520/98). Zgodnie z uchwałą 7 sędziów SN z dnia 27.I.2000 r., III ZP 14/99, (OSNP 2000/8/294) konwersja prawa zarządu w prawo użytkowania wieczystego gruntów (art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej) dokonywała się z mocy prawa, jednakże pod warunkiem, że państwowa osoba prawna posiadała w zarządzie w dniu 5.XII.1990 r. grunty
I SA 2698/03 stanowiące własność Skarbu Państwa. Dla oceny czy warunek ten został spełniony, rozstrzygający jest zatem stan prawny i faktyczny gruntów istniejący w dniu 5.XII.1990 r., nie zaś stan rzeczy istniejący w dniu wydawania decyzji potwierdzającej nabycie tych praw.
Ocena czy owo przekształcenie narusza prawa osób trzecich powinna uwzględniać stan prawny nieruchomości istniejący w dniu 5.XII.1990 r. i powinna być dokonana w postępowaniu administracyjnym w sprawie stwierdzenia nabycia przez państwowe osoby prawne prawa użytkowania wieczystego gruntów. Organ administracji (Wojewoda), który stwierdza w drodze decyzji nabycie w mocy prawa przez państwową osobę prawną prawa użytkowania wieczystego, nie może bowiem ograniczyć się do zbadania jedynie materialno – prawnych przesłanek o których mowa w art. 2 ust. 1 zd. pierwsze ustawy zmieniającej, lecz powinien także rozważyć, czy nabycie tych praw nie naruszało prawa osób trzecich do gruntu (nie oznacza to oczywiście, że ma oceniać zasadność żądania b. właściciela nieruchomości wywłaszczonej do zwrotu, bowiem jest to przedmiotem odrębnego postępowania). Gdy chodzi o ustawowe przesłanki zwrotu nieruchomości wywłaszczonej to rozstrzygający jest stan prawny i faktyczny nieruchomości istniejący w dacie złożenia wniosku o zwrot.
Odnoszą te rozważania do przedmiotowej sprawy należy zauważyć, że wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości złożony był w roku 1991 r. i stan nieruchomości w tej dacie był rozstrzygający dla przesłanek zwrotowych. Organ prowadzący to postępowanie ustalał czy wywłaszczona nieruchomość jest zbędna z uwagi na cel wywłaszczenia i decyzją administracyjną w 1992 r. stwierdził zbędność tylko działki nr [...].. Natomiast gdy chodzi o uwłaszczenie [...]., to decydujący był stan prawny i faktyczny gruntów istniejący w dniu 5.XII.1990 r. Otóż w tej dacie grunty należące do Skarbu Państwa były w zarządzie [...]. a więc spełniony był warunek z art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej. Nie jest to jednak równoznaczne ze stwierdzeniem, że grunty te stały się przedmiotem praw określonych w tym artykule, skoro złożony został wniosek zwrotowy na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29.IV.1985 r. o gospodarce i wywłaszczaniu nieruchomości, a jak stwierdził NSA w uchwale z dnia 15.II.1999 r. OPS 15/98, złożenie wniosku po dniu 5.XII.1990 r. nie stanowi przeszkody w dochodzeniu tego roszczenia. Wojewoda wydając decyzję o
I SA 2698/03 uwłaszczeniu wskazał, że w toku tego postępowania nie stwierdzono roszczeń ze strony osób trzecich.
Należy zwrócić uwagę, że w chwili wydania decyzji uwłaszczeniowej w 1993 r. Wojewoda mógł dokonać tego stwierdzenia skoro istniała już decyzja wskazująca, że tylko cześć nieruchomości wywłaszczonej tj. działka nr [...].jest zbędna na cel wywłaszczenia.
W postępowaniu nieważnościowym choć organ I instancji błędnie wskazał rok 2001 jako datę złożenia wniosku o zwrot nieruchomości to organ II instancji w oparciu o cały materiał dowodowy prawidłowo określił datę wniosku zwrotowego [...]..III.1991 r. Wskazuje to, że złożono go przed wydaniem decyzji deklaratoryjnej Wojewody o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa wieczystego użytkowania przez P. P. [...]..
Jednakże organ administracyjny odniósł się do kwestii postępowania zwrotowego nieruchomości wskazując, że jeszcze przed decyzją uwłaszczeniową (1993 r.), Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...]..II.1992 r. orzekł o zbędności tylko jednej działki nr [...].o pow. [...]. m2, która zresztą została zwrócona stronom w 1994 r.
Decyzja uwłaszczeniowa, wydana wprawdzie po stwierdzeniu zbędności działki nr [...].na cel wywłaszczenia, lecz przed decyzją o zwrocie tej działki spadkobiercom d. właściciela, nie obejmowała tejże działki. Działki objęte uwłaszczeniem były własnością Skarbu Państwa w zarządzie [...]. na dzień 5.XII.1990 r., a więc spełnione były warunki art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29.IX.1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Brak było więc podstaw do stwierdzenia, że decyzja uwłaszczeniowa została wydana z rażącym naruszeniem prawa, stąd też organ w postępowaniu nadzorczym odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji.
Zarzuty skargi o naruszeniu art. 69 ustawy z dnia 29.IV.1985 r. ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości jak i art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej z dnia 29.IX.1990 r. należy więc uznać za nieuzasadnione.
Zarzutem naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 kpa możnaby się zgodzić, gdyż istotnie Wojewoda postępowanie uwłaszczeniowe powinien zawiesić, aby doszło do rozstrzygnięcia o zasadności żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (zagadnienie wstępne w postępowaniu uwłaszczeniowym) gdyby nie fakt, iż istniało
I SA 2698/03 już orzeczenie organu z 1992 r. rozstrzygające kwestię zbędności części nieruchomości na cel wskazany w wywłaszczeniu, co było istotne dla postępowania zwrotowego z art. 69 ustawy z 29.IV.1985 r. i co było wskazaniem dla Wojewody dla rozważań w kwestii naruszenia praw osób trzecich przy uwłaszczeniu. Jak trafnie stwierdził organ nadzorczy, podnoszony przez skarżących zarzut, iż postępowanie uwłaszczeniowe toczyło się bez ich udziału, choć dotyczyło interesów b. właściciela jest przesłanką wznowieniową (art. 145 § 1 pkt 4 kpa), a nie przesłanką do stwierdzenia nieważności decyzji.
Reasumując zarzuty skarżących jako chybione skutkują oddaleniu skargi w oparciu o art. 151 p.p.s.a.