Uzasadnienie
Decyzją z [...] października 2002 r., nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu W. z [...] września 2002 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia posiadania przez H. K. uprawnień do ekwiwalentu za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Państwa Polskiego. W uzasadnieniu Wojewoda stwierdził, że zaliczenie wartości nieruchomości, o których mowa w ust 1 art. 212 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. jedn. Dz. U. 2000 r. nr 46, poz. 543 ze zm.) następuje na rzecz właściciela tych nieruchomości lub wskazanej przez niego jednej osoby uprawnionej do dziedziczenia ustawowego (art. 212 ust. 4 ww. ustawy). W razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych za granicą, uprawnienia wynikające z ust. 1 przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich wskazanemu przez pozostałe osoby uprawnione (art. 212 ust. 5 ww. ustawy). Uregulowanie to oznacza, że ustawodawca zawęził krąg osób uprawnionych do ekwiwalentu wyłącznie do bezpośrednich spadkobierców właściciela.
Należy odróżnić majątkowe prawo własności podlegające dziedziczeniu, od uprawnienia do zaliczenia pozostawionej nieruchomości na rzecz opłat, o których mowa w art. 212 ww. ustawy. Zakres podmiotowy tego drugiego został przez ustawodawcę ograniczony do właściciela nieruchomości lub wskazanej przez niego jednej osoby uprawnionej do dziedziczenia ustawowego po nim, a po jego śmierci – do jego bezpośrednich spadkobierców. Takimi spadkobiercami właściciela mienia pozostawionego poza granicami kraju będą tylko te osoby, które figurują w sądowym stwierdzeniu nabycia praw spadkowych po nim.
Natomiast osoby, które figurują w postanowieniu o nabyciu praw do spadku po spadkobiercy właściciela są już następcami prawnymi i jako tacy nie mają uprawnień do ekwiwalentu. Właścicielem mienia był A. S., po którym prawo do spadku w całości nabyła jego żona J. S.. Po niej spadek w całości dziedziczyła siostra, I. A., a prawo do spadku po niej w całości nabyła jej córka, H. K.. W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że nie jest ona bezpośrednim spadkobiercą po A. S. i uznać, że nie przysługuje jej uprawnienie do ekwiwalentu.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego H. K. wniosła o uchylenie decyzji Wojewody [...] w całości. Organom administracji zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną interpretację art. 212 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Powołała się przy tym na orzecznictwo SN zawarte w uchwale z 7 czerwca 1994 r., III CZP 77/94.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślono w niej, że zarzuty podniesione w skardze były przedmiotem rozpoznania już w postępowaniu odwoławczym i nie wniosły żadnych nowych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na zajęte stanowisko. Ponadto powołano się na ocenę prawną wyrażoną w wyroku NSA OZ w Katowicach z 2 czerwca 1992 r., SA/Ka 379/92 i opiniach prawnych profesorów A. Jaroszyńskiego, L. Falandysza i H. Izdebskiego (w administracyjnych aktach sprawy).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie właściwy do rozpoznania skargi stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Po pierwsze, należy zauważyć, że skład orzekający w niniejszej sprawie, nie będąc związanym oceną prawną wyrażoną w wyroku NSA OZ w Katowicach z 2 czerwca 1992 r., SA/Ka 379/92 (art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270) prezentuje całkowicie odmienne stanowisko w sprawie.
Po drugie, prawo zaliczenia wartości nieruchomości (do ekwiwalentu), o którym mowa w art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest dziedziczne i może być realizowane przez osobę uprawnioną, którą są (poza samym byłym właścicielem) wszyscy łącznie spadkobiercy właściciela lub jeden z nich, wskazany przez osoby uprawnione - art. 212 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Według przepisu art. 922 § 1 k.c. do spadku należą prawa i obowiązki, które zmarły miał w chwili śmierci. Prawo do zaliczenia wartości mienia pozostawionego za granicą jest prawem majątkowym, którego treść wypełnia określone uprawnienie opisane w art. 212 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wskazane wyżej prawo nie wygasa z chwilą śmierci właściciela, a co więcej wchodzi w skład spadku i jest dziedziczne. Według powołanych wyżej przepisów prawo zaliczenia przechodzi łącznie na wszystkich spadkobierców właściciela nieruchomości pozostawionej poza granicami obecnego obszaru państwa.
W tym stanie rzeczy uwzględniając treść art. 931 § 1 k.c. stwierdzić należy, że w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Z akt sprawy wynika, że właścicielem mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Państwa Polskiego był A. S., po którym prawo do spadku w całości nabyła jego żona J. S.. Po niej zaś spadek w całości dziedziczyła siostra, I. A., a prawo do spadku po niej w całości nabyła jej córka, H. K.. Poza sporem winna więc pozostawać okoliczność, iż spadkobiercami A. S. są wszystkie wymienione wyżej osoby, a więc i skarżąca H. K..
Omówione wyżej uchybienie stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a) i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) należało orzec jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono według art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. nr 74, poz. 368 ze zm.) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271).