Uzasadnienie
Minister Gospodarki Przestrzennej Budownictwa decyzją z dnia 6 grudnia 1996 r. nr 0.2-0306/96 utrzymał w mocy decyzję Wojewody (...) z dnia 12 lipca 1996 r. nr Gggt-7228/11/95, którą ten na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./ przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu /Dz.U. nr 23 poz. 97 ze zm./ stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" w (...) prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w W. przy ul. P. nr 1, o powierzchni 1278 m2, oraz własności budynków mieszkalnego gospodarczego położonych na tym gruncie za cenę 114 259,96 zł. W uzasadnieniu decyzji Minister Gospodarki Przestrzennej Budownictwa podał, że (...) Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w W. kwestionuje sprawę odpłatności za nabycie własności budynków, uznając, że budynki te stanowią zorganizowaną część mienia w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" /Dz.U. nr 95 poz. 474/. Odnosząc się do tej kwestii, zważono, że przedsiębiorstwo państwowe PKP miało prawo zarządu wymienionej nieruchomości, co dawało podstawę do stwierdzenia uwłaszczenia. Budynki nie były wybudowane ze środków własnych PKP, a ich wycena dokonana przez biegłego dotyczy poziomu cen z grudnia 1990 r., z uwzględnieniem stanu zużycia technicznego budynków poniesionych nakładów. Uwzględniono także poniesione opłaty za zarząd budynkami po zastosowaniu waloryzacji, o której mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów, otrzymano kwotę odpłatności orzeczoną w zaskarżonej decyzji. Z przepisu art. 42 ustawy z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" wynika, że nabycie własności obiektów budowlanych w procesie uwłaszczenia następuje nieodpłatnie, przy czym dotyczy to obiektów określonych w art. 2 tej ustawy, a więc: linii kolejowych, to jest dróg szynowych wraz z przyległym pasem gruntu obiektami budowlanymi przeznaczonymi do prowadzenia ruchu kolejowego, a także zorganizowanej części mienia, to jest zespołu składników, który może być wydzielony ze struktury PKP może funkcjonować jako odrębne przedsiębiorstwo lub inny samodzielny podmiot. Jednakże zgodnie z art. 44 cytowanej ustawy wydzielenia zorganizowanej części mienia ze struktury PKP dokonuje, w drodze odpowiedniej decyzji, Minister Transportu Gospodarki Morskiej, przy czym mają w tym zakresie zastosowanie przepisy dotyczące podziału przedsiębiorstw państwowych. Odwołujący się nie twierdził, że nieruchomość została wydzielona ze struktury PKP w trybie art. 44 cytowanej ustawy, a więc brak jest merytorycznych podstaw do orzeczenia o nieodpłatnym nabyciu własności budynków.
(...) Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w W., działając w imieniu przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", zaskarżyła decyzję Ministra Gospodarki Przestrzennej Budownictwa do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem. Zdaniem skarżącej, przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie uwzględniono mających istotne znaczenie w sprawie przepisów cytowanej ustawy z dnia 6 lipca 1995 r. /Dz.U. nr 95 poz. 474/. Możliwość uznania materialnych lub niematerialnych składników przedsiębiorstwa za zorganizowaną część mienia jest uzależniona od oceny, czy ze względu na ich właściwości mogą one stanowić odrębne przedsiębiorstwo lub inny samodzielny podmiot /wyrok NSA z dnia 24 marca 1995 r. SA/Gd 181/94/; nie jest zaś uzależniona od wydzielenia zorganizowanej części mienia za struktury PKP w trybie art. 44 ust. 2 ustawy o PKP. Przepis ten daje jedynie Ministrowi uprawnienie do wydzielenia mienia, które stanowi zorganizowaną część mienia przedsiębiorstwa. Mienie przedsiębiorstwa więc nie staje się zorganizowaną częścią mienia przez jego wydzielenie. "Niewątpliwie budynek mieszkalny gospodarczy może stanowić samodzielny podmiot, wobec czego należało uznać przedmiotowe budynki za zorganizowaną część mienia w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy o PKP (...)".
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa Rozwoju Miast w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Podał, że rozpatrując skargę zważono, iż w zaskarżonej decyzji jednoznacznie pouczono stronę, że skarga przysługuje w terminie 30 dni bezpośrednio do NSA w Warszawie. Skarżący twierdzi, iż decyzję otrzymał dnia 12 grudnia 1996 r. Skargi jednak nie złożył do NSA w Warszawie, ale do NSA we Wrocławiu, a Sąd ten postanowieniem z dnia 27 stycznia 1997 r. uznał, że jest niewłaściwy w sprawie. Skarga do NSA w Warszawie więc trafiła co najmniej po 27 stycznia 1997 r., a więc z przekroczeniem obligatoryjnego terminu 30 dni. Nie jest prawdą, że w zaskarżonej decyzji pominięto problematykę odpłatności wynikającą z art. 2 i 42 wymienionej ustawy z dnia 6 lipca 1995 r. Stwierdzono, powołując się na art. 44 tej ustawy, że nieruchomość nie została wydzielona decyzją Ministra Transportu Gospodarki Morskiej w zorganizowaną część mienia. Ze stanowiskiem tym polemizuje się w skardze. Z porównania art. 2 i 42 wyraźnie wynika, że ustawodawca nie orzekł o bezpłatnym nabyciu własności przez PKP całego mienia, lecz tylko mienia określonego w art. 2 /linie kolejowe zorganizowana część mienia/. Ustawodawca upoważnił Ministra Transportu Gospodarki Morskiej do wydzielenia, w drodze odpowiedniej decyzji, części mienia PKP jako "zorganizowanej części mienia". Ten przypadek nie wystąpił. Jeżeli więc nie była wydana odpowiednia decyzja Ministra Transportu Gospodarki Morskiej, Minister ten mógł też uznać, przed wydaniem decyzji w trybie art. 44, że nieruchomość może być ze struktury PKP wydzielona funkcjonować samodzielnie /art. 2 pkt 2 cytowanej ustawy/. Dowodu takiego nie przedstawiono ani przy odwołaniu, ani przy skardze. Należałoby zauważyć, że ustawodawca nie upoważnił władz PKP do samodzielnego przesądzania, które mienie należy wyłączyć z PKP jako "zorganizowaną część mienia". Również nie są upoważnione do tego organy administracji wypowiadające się w sprawach uwłaszczenia. Wreszcie ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne /art. 6 Kc/.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Myli się Prezes Urzędu Mieszkalnictwa Rozwoju Miast utrzymując, że wniesienie skargi do Ośrodka Zamiejscowego Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - konieczność przesłania jej do NSA w Warszawie - doprowadziły do przekroczenia terminu wniesienia skargi. Artykuł 35 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ mówi, że skargę wnosi się bezpośrednio do Sądu w terminie 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia sprawy, przy czym w myśl art. 1 tej ustawy pojęcie "Sąd" oznacza "Naczelny Sąd Administracyjny". Ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego nie są odrębnymi sądami, lecz razem z Naczelnym Sądem Administracyjnym w Warszawie stanowią jeden sąd. Dlatego też wniesienie w terminie skargi do Ośrodka Zamiejscowego NSA zamiast do NSA w Warszawie czyni zadość wymaganiom art. 35 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
Nie można też podzielić stanowisk Ministra Gospodarki Przestrzennej Budownictwa oraz Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa Rozwoju Miast, wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz w odpowiedzi na skargę, co do wykładni art. 42 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" /Dz.U. nr 95 poz. 474/. Zgodnie z art. 42 tej ustawy nabycie przez PKP własności budynków, lokali oraz innych urządzeń, o których mowa w art. 2 tej ustawy, następuje - w ramach uwłaszczenia - nieodpłatnie. Nabycie nieodpłatne dotyczy m.in. - stosownie do art. 2 pkt 2 tej ustawy - zorganizowanej części mienia, przez co rozumie się taki zespół składników materialnych niematerialnych, który może być ze struktury PKP wydzielony może funkcjonować jako odrębne przedsiębiorstwo lub inny samodzielny podmiot. Zaliczenie danego zespołu składników materialnych niematerialnych do zorganizowanej części mienia wymaga - jak trafnie zwrócono uwagę w skardze - oceny, czy zespół ten, ze względu na swą funkcję właściwości, "może być ze struktury PKP wydzielony może funkcjonować jako odrębne przedsiębiorstwo lub inny samodzielny podmiot".
Stosownie do przepisu art. 2 pkt 2 powyższej ustawy wystarczające jest samo stwierdzenie możliwości wydzielenia zespołu składników materialnych niematerialnych jako odrębnego przedsiębiorstwa lub innego samodzielnego podmiotu, bez konieczności wcześniejszego faktycznego wydzielenia. Artykuł 42 tej ustawy odsyła tylko do jej art. 2 powoływanie się na art. 44 w celu zwężenia zakresu stosowania art. 42 jest niedopuszczalne.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zwężająca interpretacja art. 42 jest niedopuszczalna również dlatego, że art. 44 ma węższy zakres niż art.
- Wymienione w art. 44 sposoby wykorzystania "zorganizowanej części mienia" nie obejmują wszystkich przypadków, które zawierają się w pojęciu "inny samodzielny podmiot". Należy przy tym zauważyć, że gdyby ustawodawca zamierzał ograniczyć stosowanie art. 42 ustawy z dnia 6 lipca 1995 r. tak, jak sugerowano to w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, to niewątpliwie inaczej zredagowałby przepisy, mówiąc na przykład o wydzielonych ze struktury PKP składnikach materialnych niematerialnych, a nie o możliwości ich wydzielenia funkcjonowania w charakterze samodzielnego podmiotu.
W dodatku uzależnienie uwłaszczenia PKP od zastosowania przepisu art. 44 cytowanej ustawy jest niezasadne także dlatego, że to właśnie uwłaszczenie stwarza możliwość pełnego stosowania art. 44 choćby co do wnoszenia mienia do spółek.
Nie do przyjęcia jest też stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę, że organy administracji orzekające w sprawach uwłaszczenia "nie są upoważnione" do "samodzielnego przesądzania", które mienie może być uznane za zorganizowaną część mienia. Skoro organy te orzekają m.in. na podstawie art. 42 w związku z art. 2 ustawy o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", to mają obowiązek właściwego stosowania tych przepisów w swoim orzecznictwie, z uwzględnieniem postępowania dowodowego określonego w kodeksie postępowania administracyjnego, z wyłączeniem zaś art. 6 kodeksu cywilnego, który w postępowaniu administracyjnym nie ma zastosowania.
Odnosząc powyższe rozważania do nieruchomości, o której mowa w sprawie, należy stwierdzić, że nieruchomość ta, zabudowana budynkiem mieszkalnym gospodarczym, niewątpliwie stanowi zorganizowaną część mienia, gdyż może być ze struktury PKP wydzielona może funkcjonować jako samodzielny podmiot. Wskazuje na to zarówno charakter, jak funkcja nieruchomości. Odmienne w tym względzie stanowisko organów orzekających w sprawie pozostaje w sprzeczności z przepisami prawa materialnego. W rezultacie sprzeczne z prawem są wydane w tej sprawie decyzje w zaskarżonej części, a więc w części dotyczącej odpłatności za budynki.
Dlatego też na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało orzec jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono w myśl art. 55 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.