Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 17 kwietnia 1992 r., I SA 331/92

Teza

Zaniechanie ustalenia zasad udzielania indywidualnych zezwoleń dewizowych - do czego przepis art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1989 r. - Prawo dewizowe /Dz.U. nr 6 poz. 33 ze zm./ zobowiązuje Prezesa Narodowego Banku Polskiego w porozumieniu z Ministrem Finansów - jest naruszeniem tej ustawy.

Uzasadnienie

Zakład Produkcyjno-Handlowy w P. pismem z dnia 24 sierpnia 1991 r. wystąpił o udzielenie zezwolenia dewizowego na zakup za granicą złota i srebra w postaci półproduktów o najwyższym stopniu przetworzenia technologicznego, których nie ma na rynku krajowym.

Wniosek zyskał poparcie Urzędu Probierczego w Warszawie, który potwierdził, że w kraju nie są dostępne specjalistyczne półprodukty ze złota i srebra o atestowanym składzie stopów pozwalające poprawić jakość wyrobów jubilerskich - oraz Departamentu Produkcji Ministerstwa Współpracy Gospodarczej z Zagranicą, które wskazywało na perspektywy eksportu polskich wyrobów jubilerskich.

Narodowy Bank Polski decyzją z dnia 16 stycznia 1992 r. odmówił zezwolenia na kupno za granicą złota w postaci wartości dewizowych oraz zakup w banku dewizowym w kraju walut wymienialnych przeznaczonych na ten cel, gdyż odpowiednie półfabrykaty jubilerskie o składzie chemicznym zgodnym z normami krajowymi może zapewnić Mennica Państwowa.

Występując ze skargą na tę decyzję, Zakład zarzucił, że w kraju nie ma możliwości nabycia specjalistycznych półproduktów, Mennica zaś nie odpowiedziała na zamówienie.

Wnosząc o oddalenie skargi, Narodowy Bank Polski wyjaśnił, że odmowa jest podyktowana interesem dewizowym państwa, gdyż Zakład może zaopatrzyć się w Mennicy, przy czym zasadność odmowy dowodzi okoliczność, że Zakład ubiega się z kolei o zezwolenie na wywóz złota za granicę w celu przetworzenia.

W uzupełniającym skargę piśmie Zakład wyjaśnił, że wprawdzie Mennica pismami z dnia 24 marca i 2 kwietnia 1992 r. odpowiedziała na zamówienie z dnia 6 grudnia 1991 r., lecz w ograniczonym zakresie, przy czym termin wykonania przewiduje się na 4-5 tygodni, płatność zaś ma następować w dniu odbioru według ceny obowiązującej w tym dniu. Tymczasem realizacja zamówienia u dostawcy zagranicznego następuje w ciągu jednego dnia w pełnym asortymencie, co pozwala uniknąć strat spowodowanych wahaniami cen złota, a nadto ceny na giełdach europejskich są niższe w stosunku do cen Mennicy.

Zakład wyjaśnił ponadto, że wniosek o zezwolenie na wywóz złota za granicę w celu przetworzenia jest konsekwencją odmowy zezwolenia na zakup za granicą i wynika z konieczności gospodarczej, gdyż w porozumieniu z firmą niemiecką, na udostępnionych przez nią maszynach, uruchamia proeksportową produkcję zapięć biżuteryjnych ze złota.

Podczas rozprawy przedstawiciel strony skarżącej oświadczył. że odpowiadający normom krajowym skład chemiczny półfabrykatów oferowanych przez Mennicę nie jest w pełni wystarczający dla potrzeb Zakładu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 21 ust. 2 zdanie 2 prawa dewizowego, Prezes Narodowego Banku Polskiego w porozumieniu z Ministrem Finansów ma ustalić zasady udzielania indywidualnych zezwoleń dewizowych, dotychczas jednak tego nie uczynił. Upoważnienie ma obowiązujący charakter, którego zaniechanie jest naruszeniem ustawy, utrzymuje stan niepewności i nie pozwala planować zamierzeń, zwłaszcza gospodarczych. Można nawet prezentować pogląd, że brak aktu wykonawczego prowadzi do uchylenia każdej odmownej decyzji, gdyż nie ma kryteriów do oceny legalności stanowiska Banku.

Poszukując kryteriów, określających granice uznania przy wydawaniu zezwoleń dewizowych, należy więc odwołać się do art. 7 Kpa. Przepis ten interes społeczny i słuszny interes strony traktuje na równi.

Bank odmówił zezwolenia dewizowego ze względu na zapewnienie Mennicy Państwowej, że interes społeczny, rozumiany jako interes Państwa, sprzeciwia się sprowadzaniu z zagranicy złota, jeżeli jest dostępne w kraju. Bank pominął jednak zupełnie interes strony, gdyż nie ustalił czy oferta Mennicy odpowiada potrzebom Zakładu, czy zaspokaja je w pełni i wreszcie, czy jest dla Zakładu opłacalna.

Zagadnienie opłacalności ma jeszcze ten szczególny aspekt, że przyznając priorytet zakupom w kraju - czyli godząc się z monopolistyczną pozycją Mennicy - nie chroni się interesu Państwa, jeżeli uniemożliwia to rozwinięcie zamierzonej przez Zakład działalności eksportowej.

W tym stanie rzeczy uchylono zaskarżoną decyzję na mocy art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa.