Uzasadnienie
Decyzją Dyrektora Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu Miasta W. z dnia 25 stycznia 1990 r. nr. SL.III.8172/87/89 utrzymano w mocy decyzję Kierownika Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu Dzielnicowego w W. z dnia 2 listopada 1989 r., odmawiającą dokonania "z urzędu" zamiany lokalu nr 35 przy ul. K. nr 8/10, zajmowanego przez Tadeusza M. - najemcę tego lokalu. W uzasadnieniu decyzji poinformowano, iż dotychczasowy lokal o powierzchni użytkowej 19,19 m2 i mieszkalnej 13,88 m2 jest wyposażony we wszystkie urządzenia techniczne. Tadeusz M. wystąpił o zamianę zajmowanego dotychczas lokalu, gdyż pragnie zaopiekować się matką, znajdującą się w domu opieki społecznej, podczas gdy on sam jest inwalidą II grupy i wymaga opieki, jak to wynika z materiału dokumentacyjnego sprawy. Matka - Eugenia M. - ma 77 lat, wobec czego Tadeusz M. nie daje gwarancji należytej opieki nad matką. Ponadto sprawa ta była wielokrotnie przedstawiana społecznej komisji mieszkaniowej, która zaopiniowała ją negatywnie.
Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł pełnomocnik Tadeusza M., zgłaszając wniosek o uchylenie decyzji organów II i I instancji i zobowiązanie organu administracji państwowej do wydania decyzji odpowiedniej do wniosku, określenia terminu, w jakim ma być wydana decyzja odpowiednia do złożonego wniosku, dotychczas pozostawionego bez załatwienia, z równoczesnym zwróceniem uwagi na rażące zaniedbywanie obowiązku załatwienia spraw. Skarga wyjaśnia, że skarżący ubiega się o przysługujący mu lokal mieszkaniowy docelowy, albowiem w 1973 r. pozytywnie został zakwalifikowany do tego przydziału przez komisję społeczną i czeka już na załatwienie wniosku przeszło 15 lat, gdyż uzyskał tylko doraźne rozwiązanie jego kwestii mieszkaniowej przez przydział pomieszczenia zastępczego. Zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji odnoszą się do "zamiany z urzędu", o co nigdy skarżący nie wnosił, wobec czego przedmiot sprawy jako zamianę z urzędu organ określił w sposób dowolny. Ocena zdrowia skarżącego przekracza kompetencje organu, a przyjmując, iż skarżący nie może sprawować opieki nad matką, organ nie wykazał, w jakim stopniu ma mu przeszkadzać w tym względzie jąkanie się oraz bronchit.
W odpowiedzi na skargę zawarto wniosek o jej oddalenie, podnosząc, iż przepisy prawa - art. 36 czy też art. 58 ust. 2 prawa lokalowego - stanowiące podstawę prawną zaskarżonej decyzji, nie nakładają na organ obowiązku przydziału lokalu mieszkalnego bądź dostarczenia innego lokalu w zamian za przejęcie dotychczas zajmowanego przez skarżącego. Z przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 1988 r. w sprawie zasad i trybu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych /Dz.U. nr 27 poz. 187/ wynika, że poprawa dotychczasowych warunków mieszkaniowych skarżącego nie powinna nastąpić, gdyż w lokalu nr 35 przy ul. K. nr 8/10 nie występuje zagęszczenie poniżej 5 m2 powierzchni mieszkalnej na jedną osobę. Terenowy organ administracji państwowej I instancji przeprowadził w tej sprawie niezbędne postępowanie wyjaśniające, przedstawił sprawę do opinii społecznej komisji mieszkaniowej i dopiero po uzyskaniu negatywnej opinii wydał decyzję merytoryczną. Tak więc wydanie decyzji nie narusza prawa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Nie można podzielić wyrażonego w skardze poglądu, iż postępowanie w sprawie, wszczęte w 1976 r. /a nie, jak podano w skardze, w 1973 r./, nie zostało dotychczas zakończone decyzją organu administracji państwowej, co zresztą nakazywałoby odrzucić skargę stosownie do art. 14 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. nr 4 poz. 8 ze zm./, jako że przepisy o zaskarżaniu do sądu administracyjnego decyzji bądź bezczynności organów stosuje się w sprawach, w których postępowanie zostało wszczęte po wejściu w życie wymienionej ustawy, to jest po dniu 31 sierpnia 1980 r.
Jak wynika z akt sprawy, w dniu 4 lipca 1980 r. została wydana przez Naczelnika Dzielnicy decyzja, której mocą przydzielono Tadeuszowi M. pomieszczenie zastępcze. Nie skorzystał on z prawa odwołania się od tej decyzji, w świetle czego należy przyjąć, iż wówczas godził się na przydział pomieszczenia zastępczego zamiast lokalu docelowego.
W 1986 r. Tadeusz M. złożył w organie administracji państwowej wniosek "o zamianę dotychczasowego lokalu na lokal składający się z dwóch pokoi z kuchnią i łazienką" ze względu na konieczność zaopiekowania się matką - inwalidką I grupy. Z tej przyczyny dotychczasowy lokal nie odpowiada mu.
Okoliczność dotycząca sprawowania opieki nad matką wyłoniła się po zakończeniu postępowania administracyjnego decyzją o przydziale pomieszczenia zastępczego. Okoliczność faktyczna powstała po wydaniu decyzji prowadziła do wszczęcia postępowania w nowej sprawie.
Z tych przyczyn należy uznać, iż sprawa niniejsza, w której postępowanie zostało wszczęte z wniosku skarżącego z 1986 r. o przydział w drodze zamiany odpowiedniego lokalu, jest sprawą nową, a zatem w takiej sytuacji owo postępowanie nie jest kontynuacją postępowania wszczętego w 1976 r.
Skarga natomiast jest zasadna w części kwestionującej przyjęcie przez organ administracji państwowej, że przedmiotem sprawy jest "zamiana z urzędu".
Stosownie do art. 61 par. 1 Kpa żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania, a w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie do sfery ocennej organu.
Wniosek złożony przez skarżącego w niniejszej sprawie nie precyzował owego żądania, chociaż skarżący wnosił o "zamianę dotychczasowego lokalu na lokal składający się z dwóch pokoi z kuchnią". Użycie jednak we wniosku pojęcia "zamiany" lokalu nie stwarzało dla organu dostatecznej przesłanki do przyjęcia, iż owo żądanie dotyczy tak zwanej zamiany z urzędu w rozumieniu art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. 1987 nr 30 poz. 165/, ponieważ z przepisów prawa regulujących zamianę lokali mieszkalnych wynika, że w tej drodze zamiana zajmowanego dotychczas pomieszczenia zastępczego dotyczyć może wyłącznie pomieszczeń zastępczych /art. 7 ust. 1 prawa lokalowego/, a nie lokali mieszkalnych docelowych o pełnym standardzie.
Organ nie wyjaśnił pod tym względem stanu faktycznego sprawy, a w szczególności nie wyjaśnił, o co chodzi we wniosku: czy o lokal docelowy, czy o zamianę pomieszczenia zastępczego na inne pomieszczenie zastępcze.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie wykazuje naruszenia art. 7 i 77 par. 1 Kpa, które nie mogły nie mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.
Jeżeli skarżący wyraża wolę wspólnego zamieszkania z matką z przyczyn przez niego wskazanych, rzeczą organu powinno być również wyjaśnienie, czy zamierzenia jego są zbieżne z wolą matki, która powinna sama zająć stanowisko w tej sprawie, wszelkie ustalenia zaś co do stanu zdrowia skarżącego w kontekście przydatności do sprawowania opieki nad matką powinny wynikać ze stosownych opinii lekarzy, a nie z ocen jednostek do tego nie uprawnionych.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 Kpa uchylił decyzję organów II i I instancji w celu przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sposób nie kolidujący z przepisami prawa.
Orzeczenie o kosztach postępowania zostało wydane w myśl art. 208 Kpa.