Uzasadnienie
W dniu 27 lutego 2002 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga K. B. i J. Z. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast Nr [...] z dnia [...] stycznia 2002 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast Nr [...] z dnia [...] września 2001 r.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wspomnianą wyżej decyzją odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast Nr [...] z dnia [...] stycznia 2000 r. uchylającej w całości decyzję Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] grudnia 1998 r. i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Ze złożonych dokumentów wynika, że Naczelnik Dzielnicy K. ostateczną decyzją z dnia [...] lipca 1985 r. nr [...] orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa w celu budowy Bazy Zajezdni Autobusowej MPK przy ul. [...] w K. m. in. nieruchomości, która obecnie jest oznaczona w ewidencji gruntów jako działki nr [...],[...],[...],[...] i [...] i wynosi [...] ha.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 1992 r. stwierdził, że działki te zostały nabyte z mocy prawa przez Gminę K. Nieruchomość w chwili wywłaszczenia stanowiła własność M. S. oraz J. Z. po - części.
Prawa do spadku po śmierci M. S. nabyła w całości jej córka K. S. - obecnie po mężu B. W dniu 14 listopada 1997 r. K. S. i J. Z. złożyli wniosek do Urzędu Rejonowego w K. o zwrot w/w nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomości (Dz.U. Nr 115, poz. 741), z uwagi na fakt, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Organ I instancji ustalił, że Wojewoda [...] działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomości (Dz.U. z 1997 r. NR 115, poz. 741 ze zm.) decyzją z dnia [...] grudnia 1998 r. orzekł o zwrocie nieruchomości położonej w K. K., oznaczonej w ewidencji gruntów
I SA 431/02 jako działki nr [...],[...],[...],[...] i [...], o ogólnej powierzchni [...] ha na rzecz poprzednich właścicieli.
Odwołanie od tej decyzji złożyła Gmina K., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i orzeczenie o odmowie zwrotu przedmiotowych działek, podnosząc, że zgodnie z planem zagospodarowania budowy bazy Zajezdni Autobusowej MPK przy ul. [...] w/w działki przeznaczone zostały na urządzenie drogi dojazdowej do bazy oraz, że nieruchomości te zostały częściowo zabudowane, a następnie z uwagi na odstąpienie od realizacji tej inwestycji, przekazano istniejące już obiekty wraz z gruntem spółce M. "[...]" SA na dokończenie budowy z przeznaczeniem tej nieruchomości na potrzeby giełdy [...].
Rozpatrując powyższe odwołanie Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast uznał, że prowadzone postępowanie wymaga poczynienia dodatkowych ustaleń, dlatego decyzja o zwrocie nieruchomości została uchylona i przekazana do ponownego rozpatrzenia.
Katarzyna B. i J. Z. we wniosku z dnia 23 maja 2001 r. domagali się "wycofania z obiegu prawnego" tej decyzji, twierdząc, iż została ona podjęta w wyniku błędnej i niezgodnej ze stanem faktycznym informacji udzielonej przez Urząd Miasta K. Rozpatrując ten wniosek Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, działając jako organ kasacyjny w trybie nadzorczym uznał, że kwestionowana decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast Nr [...] z dnia [...] stycznia 2000r. podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami w trybie art. 138 § 2 KPA, w celu dokładnego wyjaśnienia wątpliwości i ustosunkowania się do zarzutów zgłoszonych przez Gminę K. Nie stwierdzono również aby decyzja ta dotknięta była którąkolwiek z wad nieważności wymienioną w art. 156 § 1 KPA.
Od tej decyzji strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nr [...] z dnia [...] stycznia 2000 r., podnosząc, że na załączonych mapach nie jest uwidoczniona żadna droga dojazdowa nie można także uznać, że zaciągnięcie przez spółkę "[...]" S.A. długu hipotecznego pod zastaw gruntów, które Gmina wniosła jako aport, było jednoznaczne z zagospodarowaniem terenu zgodnym z celem wywłaszczenia.
I SA 431/02
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast działając jako organ II instancji utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2001 r., gdyż badając sprawę ponownie nie znaleziono podstaw mogących skutkować stwierdzeniem nieważności. Podstaw tych także nie podali skarżący.
W dniu 27 lutego 2002 r. wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga na w/w decyzje wraz z wnioskiem o zabezpieczenie przedmiotu sporu w całości do czasu zakończenia sprawy.
Zdaniem skarżących Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nie zajął stanowiska w sprawie zarzutów skierowanych przeciwko Gminie K., skarżący podnieśli ponadto, iż nieprawdą jest, że przez sporny grunt przebiega jedyna droga dojazdowa do planowanej inwestycji, jaką miała być spółka "[...]" S.A. w likwidacji, a decyzja o podziale działek jest sprzeczna z obowiązującym planem zagospodarowania przestrzennego. Nieprawdziwa jest także informacja, że wydzielone działki stanowią jedyną drogę dojazdową, gdyż nie figurują one jako droga w Zarządzie Dróg i Komunikacji, a stanowią jedynie dojazd "na dziko" do nieistniejącej spółki "[...]" S.A.
Podniesiono również, że Gmina K. nie działa w tej sprawie bezstronnie, przeznaczając tereny, co do których od wielu lat toczy się postępowanie o zwrot, pod budowę M "[...]" S.A., co jest niezgodne z celem wywłaszczenia i absurdalne z uwagi na bliskie sąsiedztwo centrum miasta. Strona wskazała także, iż przez ostatnie kilkanaście lat sporne grunty stały się bezużytecznym ugorem i zmieniają się powoli w dzikie wysypisko śmieci.
Z uwagi na postępowanie trwające wiele lat podniesiono także zarzut przewlekłego i biurokratycznego załatwiania sprawy oraz braku ustosunkowania się do merytorycznych zarzutów na rzecz interpretacji przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ centralny wnosił o jej oddalenie i potrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed
I SA 431/02 dniem 01.01.2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Działanie w trybie nadzoru na podstawie art. 156 powoduje, że badane są jedynie kwestie prawne które powinny być rozstrzygnięte według zasad stosowania kasacji.
Organ administracji w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w decyzji, lecz orzeka jako organ kasacyjny. Dlatego rozstrzyga wyłącznie co do nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem, a nie jest władny orzec o innych kwestiach dotyczących istoty sprawy. Z tego względu jest to decyzja wydana w nowej sprawie, w I instancji (uchwała Izby Cywilnej i Administracyjnej SN z 15.12.1984 r., IIIAZP 8/83, OSNCP 1985, Nr 10, poz. 143 - Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, CH BECK 1998 r.).
Zgodnie z art. § 16 § 1 KPA domniemanie ważności decyzji administracyjnej może być obalone jedynie przez stwierdzenie jej nieważności. Wymaga to wskazania ciężkiej wadliwości decyzji np., że została wydana bez podstawy prawnej lub z innym rażącym naruszeniem prawa.
Dlatego należy zgodzić się z argumentami Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, działającego jako organ nadzoru, że decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast Nr [...] z dnia [...] stycznia 2002 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast Nr [...] z dnia [...] września 2001 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2001 r. o uchyleniu w całości decyzji Wojewody [...] i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji - nie narusza w sposób rażący prawa ani nie jest dotknięta inna z wad wymienionych w art. 156 KPA. Zgodnie bowiem z art. 138 § 2 KPA organ odwoławczy ma prawo uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części.
I SA 431/02
W sytuacji gdy organ administracji państwowej działając jako organ II instancji ma wątpliwości co do stanu faktycznego i stwierdzi konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów powinien uchylić decyzję organu I instancji i przekazać mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Wprawdzie Wojewoda [...] w uzasadnieniu decyzji z dnia [...].12.98 r. stwierdził, że o braku zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia nie może świadczyć okoliczność istnienia na niej drogi z płyt betonowych, bowiem wobec zaniechania budowy bazy MPK droga dojazdowa dla realizacji tego celu stała się zbędna. Jednak trafny jest argument Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast zawarty w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2000 r. (której dotyczy postępowanie o stwierdzeniu nieważności), że droga przebiegająca przez działki przewidziane do zwrotu wybudowana została w czasie realizacji celu wywłaszczenia i zgodnie z zatwierdzonym planem zagospodarowania inwestycji stanowiącej ten cel. Organ I instancji powinien ustosunkować się do tej okoliczności, mając na uwadze, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem NSA zagospodarowanie nieruchomości (lub jej części) zgodne z celem wywłaszczenia, powoduje wygaśnięcie podstawy żądania jej zwrotu bez względu na późniejsze przeznaczenie tej nieruchomości.
Argumenty podnoszone przez strony we wszystkich instancjach odwoławczych mogą i powinny być zgłoszone w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przed organem I instancji, natomiast nie stanowią one merytorycznych podstaw do stwierdzenia nieważności zakwestionowanej decyzji, z uwagi na fakt, że jest to odrębne postępowanie.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów zgłoszonych przez skarżących, należy stwierdzić, że wszystkie instytucje państwowe powinny działać zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Strony mogą kwestionować poprawność stosowania prawa przez organy administracji państwowej, wskazywać braki w materiale dowodowym, a także bronić swoich praw na wszelkie dozwolone prawem sposoby. Każda ze stron ma także prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w I instancji (art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Należy w tej sytuacji stwierdzić, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nie naruszył w sposób rażący prawa uznając, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga przeprowadzenia dodatkowego wyjaśnienia przez organ I instancji i tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...].01.00r. co czyni skargę bezzasadną.
Z uwagi na powyższe - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo p postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) - skargę oddalono.