Uzasadnienie
Dom Pomocy Społecznej w M. skarży decyzję Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 12 lutego 1996 r. nr (...), stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody (...) w sprawie wpisu do rejestru zakładów opieki zdrowotnej gabinetu lekarskiego przy Domu Pomocy Społecznej w M. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 19 czerwca 1995 r. Dom Pomocy Społecznej w M. wystąpił do Wojewody (...) o wpisanie do rejestru zakładu opieki zdrowotnej w postaci gabinetu lekarskiego przy tym Domu, wskazując jako organ założycielski dyrektora Domu Pomocy Społecznej.
Decyzją z dnia 2 sierpnia 1995 r., wydaną z powołaniem się na art. 12 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej /Dz.U. nr 91 poz. 408 ze zm./, Wojewoda (...) orzekł o wpisaniu pod nr 80 do rejestru zakładów opieki zdrowotnej gabinetu lekarskiego przy Domu Pomocy Społecznej w M., określając go jako zakład niepubliczny.
W sierpniu 1995 r. /brak dokładnej daty/ dyrektor Departamentu Polityki Zdrowotnej i Lecznictwa Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej pismem nr OZA-022-28/95 powiadomił Lekarza Wojewódzkiego w (...) o niedopuszczalności tworzenia zakładów opieki zdrowotnej przez domy pomocy społecznej, z racji zadań takich domów, określonych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 2 lutego 1993 r. w sprawie domów pomocy społecznej /Dz.U. nr 13 poz. 63 ze zm./. W wyniku tego pisma dyrektor Wydziału Zdrowia Urzędu Wojewódzkiego w (...) wystąpiła z upoważnienia Wojewody do Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej pismem z dnia 27 października 1995 r., zawierającym wnioski o stwierdzenie nieważności 9 decyzji orzekających wpis do rejestru zakładów opieki zdrowotnej, w tym decyzji Wojewody (...) z dnia 2 sierpnia 1995 r. nr rej. 80.
Decyzją z dnia 12 lutego 1996 r. nr (...) Minister Zdrowia i Opieki Społecznej, powołując się na art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej /Dz.U. nr 91 poz. 408 ze zm./, stwierdził nieważność decyzji nr rej. 80 Wojewody (...) z dnia 2 sierpnia 1995 r. W uzasadnieniu swej decyzji wyjaśnił, że art. 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. nie przewiduje tworzenia i utrzymywania zakładów opieki zdrowotnej przez domy pomocy społecznej tworzone na podstawie par. 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 2 lutego 1993 r. w sprawie domów pomocy społecznej /Dz.U. nr 13 poz. 63 ze zm./, a zatem decyzja Wojewody została wydana bez podstawy prawnej.
W skardze na tę decyzję Ministra dyrektor Domu Pomocy Społecznej w M. zawarła zarzut naruszenia art. 8, 12 i 15 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Jej zdaniem ustawa ta w art. 8 pkt 5 przewiduje tworzenie zakładów opieki zdrowotnej m.in. przez zakłady pracy, a dom pomocy społecznej "jest równocześnie dla określonej grupy ludzi zakładem pracy". Ponadto u podstaw sprawy było zakwestionowanie przez Wojewódzkiego 7Inspektora Farmaceutycznego uprawnień do realizacji ulgowych recept wystawianych przez lekarzy domów pomocy społecznej z powodu nierejestrowania gabinetów lekarskich w tych domach.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, zwracając uwagę, że w świetle art. 16 ustawy z dnia 5 stycznia 1991 r. - Prawo budżetowe /Dz.U. 1993 nr 72 poz. 344 ze zm./ brak jest podstaw do tworzenia i utrzymywania przez domy pomocy społecznej zakładów opieki zdrowotnej w formie gospodarki pozabudżetowej. Obowiązek zapewnienia świadczeń zdrowotnych mieszkańcom takich domów /a nie ich pracownikom, jak podano w skardze w kontekście interpretacji pojęcia zakładu pracy/ może być wykonany bądź to przez zatrudnienie odpowiedniego lekarza, bądź też przez działające zakłady opieki zdrowotnej, a więc z ponoszeniem kosztów przez podmiot utrzymujący dom pomocy społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Dom Pomocy Społecznej w M. zarejestrował gabinet lekarski przy tym domu jako zakład opieki zdrowotnej. Już na wstępie trzeba zgłosić wątpliwości co do tego, czy niesamodzielny gabinet lekarski może być uznany za zakład opieki zdrowotnej w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej /Dz.U. nr 91 poz. 408 ze zm./. Wprawdzie w artykule tym wymienia się różne placówki opieki zdrowotnej "w szczególności", jednakże egzemplifikacja tam zawarta nie dostarcza bezspornych podstaw do uznania, że wyodrębniony z innej placówki gabinet lekarski jest zakładem opieki zdrowotnej w rozumieniu tej ustawy.
Gdyby jednak nawet pozostawić tę wątpliwość na uboczu, to z kolei brak jest podstaw w art. 8 tej ustawy do zarejestrowania takiego zakładu opieki zdrowotnej. Faktem jest, że Dom Pomocy Społecznej w M. jest dla pewnej grupy osób zakładem pracy, a możliwość tworzenia zakładów opieki zdrowotnej przez zakłady pracy jest przewidziana w pkt 5 tego artykułu. Trzeba jednak pamiętać, że gabinet lekarski miał być przeznaczony nie tyle dla pracowników Domu, ile dla jego pensjonariuszy, a dla nich Dom Pomocy Społecznej nie jest zakładem pracy.
Dyrekcja Domu i Wojewoda (...) opacznie pojmują obowiązki domów pomocy społecznej. Już z samej funkcji takich domów, określonej w art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60/, wynika, że jednym z pierwszoplanowych zadań tych domów jest opieka nad osobami wymagającymi pomocy ze względu na wiek lub przewlekłą chorobę. Tę funkcję domów pomocy społecznej podkreślają przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 2 lutego 1993 r. w sprawie domów pomocy społecznej /Dz.U. nr 13 poz. 63/. W par. 5 ust. 2 tego rozporządzenia wymienia się opiekę lekarską jako jedno z naczelnych zadań tuż po sprawach bytowych. Jednocześnie to rozporządzenie określa w par. 1 ust. 1 domy pomocy społecznej jako "państwowe jednostki budżetowe lub zakłady budżetowe", to zaś bezpośrednio łączy się z przepisami o gospodarce finansowej, zawartymi w ustawie z dnia 5 stycznia 1991 r. - Prawo budżetowe /Dz.U. 1993 nr 72 poz. 344/. Zgodnie z art. 16 ust. 1 tej ustawy działalność gospodarcza podejmowana w celu realizacji zadań państwowych jednostek organizacyjnych może być prowadzona w formie gospodarki pozabudżetowej tylko wówczas, gdy koszty tej działalności są pokrywane z uzyskanych dochodów własnych. Gdy zważyć, że zarejestrowany gabinet lekarski miał być obiektem niepublicznym, a od pensjonariuszy nie miałby podstaw pobierać opłat za usługi lekarskie, te bowiem należą do zadań domu pomocy społecznej, opisany warunek prawa budżetowego nie mógłby być spełniony.
Wszystko, co wyżej powiedziano, prowadzi do oceny, że decyzja Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 12 lutego 1996 r., stwierdzająca nieważność decyzji w sprawie wpisu do rejestru gabinetu lekarskiego przy Domu Pomocy Społecznej w M. jako zakładu opieki zdrowotnej, jest zgodna z prawem, ponieważ obowiązujące prawo nie przewiduje możliwości dokonania rejestracji takiej placówki.
Trzeba przy tym podkreślić dwie istotne okoliczności. Pierwszą jest to, że dom pomocy społecznej, jakkolwiek jest zakładem pracy dla pracowników obsługi w rozumieniu kodeksu pracy, nie jest zakładem pracy w rozumieniu art. 8 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej /Dz.U. nr 91 poz. 408 ze zm./, w szczególności dla pensjonariuszy. Po drugie - formy opieki zdrowotnej dla pensjonariuszy domów pomocy społecznej muszą być realizowane nie tylko zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 19 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60/ i rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 2 lutego 1993 r. w sprawie domów pomocy społecznej /Dz.U. nr 13 poz. 63/, ale także zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 5 stycznia 1991 r. - Prawo budżetowe /Dz.U. 1993 nr 72 poz. 344/. W rozpoznawanej sprawie takiej zgodności nie było i trafnie Minister orzekł o stwierdzeniu nieważności rejestracji dokonanej decyzją z dnia 2 sierpnia 1995 r.
W tych okolicznościach sprawy skargę należało oddalić w myśl art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.