Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 19 kwietnia 2001 r., I SA 453/00

Sprawa

sprawy ze skargi Zarządu Województwa O. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 9 stycznia 2000 r. (...) w przedmiocie odmowy nabycia z mocy prawa części nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, położonej w O. przy ul. P. 14 - - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody O. z dnia 28 września 1999 r. (...). III RN 206/01

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia 9 stycznia 2000 r. (...) utrzymał w mocy decyzję Wojewody O. z dnia 28 września 1999 r. (...), którą na podstawie art. 68 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm./ odmówiono stwierdzenia nabycia z mocy prawa części nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa położonej w O. przy ul. P. 14 oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków jako działka 11/14 o pow. 11.939 m2 (...).

W uzasadnieniu decyzji podano, że pismem z dnia 5 lipca 1999 r. Marszałek Województwa O. wystąpił do Wojewody O. o stwierdzenie nabycia na podstawie art. 68 ust. 1 z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872/ przez Samorząd Województwa O. prawa własności części nieruchomości położonej w O. przy ul. P. 14, będącej w dniu 1 stycznia 1999 r. we władaniu Sejmiku Samorządowego Województwa O. na podstawie umowy najmu.

W dniu 28.09.1999 r. Wojewoda O. decyzją odmówił stwierdzenia nabycia przedmiotowej nieruchomości na rzecz samorządu województwa.

Dnia 7.10.1999 r. Marszałek Województwa O. wniósł odwołanie od powyższej decyzji za pośrednictwem Wojewody O. W toku postępowania odwoławczego rozpatrując wniesione odwołanie oraz badając całość okoliczności sprawy Minister Skarbu Państwa stwierdził, iż:

Decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 8.04.1998 r. (...) nieruchomość będąca przedmiotem odwołania została przekazana w trwały zarząd Urzędowi Wojewódzkiemu w O. W dniu 10.01.1995 r. zawarta została umowa najmu części nieruchomości pomiędzy Sejmikiem Samorządowym w O. a Zakładem Obsługi Urzędu Wojewódzkiego w O. reprezentującym Urząd Wojewódzki w O. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 13.10.1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm./ mienie Skarbu Państwa będące we władaniu instytucji i państwowych jednostek organizacyjnych nie przejmowanych w całości przez jednostki samorządu terytorialnego podlega przekazaniu po uprzednim wygaśnięciu trwałego zarządu. Zatem brak wygaśnięcia trwałego zarządu na rzecz Urzędu Wojewódzkiego powoduje, iż nie jest możliwe ustanowienie prawa własności części nieruchomości na rzecz samorządu województwa.

Ponadto do nabycia mienia z mocy prawa konieczne jest spełnienie łącznie wszystkich przesłanek zawartych w art. 68 ww. ustawy m.in. władanie nieruchomością przez wnioskodawcę w dniu 1.01.1999 r. Ponieważ wspomniana ustawa nie definiuje pojęcia "władanie" należy zatem odnieść się do obowiązujących obecnie uregulowań w tej kwestii. Termin "władanie" występuje w przepisach kodeksu cywilnego a w szczególności w art. 336 Kc i art. 338 Kc. Powyższe przepisy określają przedmiot i podmiot władania. Przedmiotem władania jest rzecz. Podmiot władania określony jest jako posiadacz lub dzierżyciel.

Posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel /posiadacz samoistny/, jak i ten, kto nią faktycznie włada jako użytkownik, najemca dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą /posiadacz zależny/.

Prawo najmu przysługujące samorządowi województwa /posiadaczowi zależnemu/ nie może w przedmiotowej sprawie przesądzać o jego przekształceniu się w prawo własności, zwłaszcza wobec jednoczesnego istnienia prawa trwałego zarządu do całości nieruchomości po stronie Urzędu Wojewódzkiego /posiadacza samoistnego/.

Decyzję powyższą zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zarząd Województwa O. wnosząc o jej uchylenie.

W skardze zarzucono naruszenie art. 68 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 13 października 1998 r. przez przyjęcie przez organ, iż w przepisie tym nie regulowano nabycia prawa najmu lokalu lecz prawa własności.

Zdaniem skarżącego posiadanie prawem uregulowaną formę władania nieruchomością, nie może uzasadniać odmowy stwierdzenia nabycia przedmiotowego mienia przez samorząd województwa. Do nabycia z mocy prawa własności nieruchomości wystarczająca jest prawem przewidziana forma władania nieruchomością np. najem.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Należy zgodzić się z poglądem wyrażonym w skardze, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm./.

Stosownie do art. 46 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa /Dz.U. nr 91 poz. 576 ze zm./ nabycie mienia województwa następuje m.in. na zasadach przewidzianych w innych ustawach. Nabycie na zasadach przewidzianych w innych ustawach należy przede wszystkim odnieść do ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872/.

Przepis art. 60 ust. 1 tej ustawy przewiduje uwłaszczenie województwa z mocy prawa na mieniu Skarbu Państwa, przy czym decyzja wojewody ma charakter deklaratoryjny. Uwłaszczenie województwa z mocy prawa dotyczy mienia, a więc własności innych praw majątkowych należących do Skarbu Państwa, w tym także dotyczy nieruchomości.

Zakres uwłaszczenia wyznacza fakt władania tym mieniem przez wojewódzkie sejmiki samorządowe jeśli uwłaszczenie następuje w oparciu o art. 68 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 13 października 1998 r.

Podstawą prawną wystąpienia Zarządu Województwa O. jak i decyzji organów obu instancji jest powołany wyżej przepis. Dlatego też zasadniczego znaczenia nabiera kwestia czy przedmiotowe mienie było we władaniu wojewódzkiego sejmiku samorządowego.

Z akt sprawy wynika, że część nieruchomości położonej przy ul. P. 14 w O. była przedmiotem najmu przez Sejmik Samorządowy Województwa O. Stąd też wynika zagadnienie czy umowa najmu daje najemcy uprawnienia do władania rzeczą w rozumieniu cyt. art.

68. Pojęcie władania jest interpretowane i komentowane w teoretycznych rozważaniach, natomiast brak jest jego jednoczesnego zdefiniowania w przepisach.

Najbliżej tego pojęcia operują przepisy tytułu IV księgi drugiej kodeksu cywilnego, odnoszące się do kwestii posiadania.

Z art. 336 Kc wynika, że każdy kto rzeczą faktycznie włada jako właściciel /posiadacz samoistny/ jak i ten kto nią włada jak np. najemca /posiadacz zależny/ wykonuje władztwo nad cudzą rzeczą.

Ten kto korzysta z lokalu na podstawie umowy najmu, jest posiadaczem zależnym /prawa najmu/ a jednocześnie dzierżycielem w zakresie prawa własności; we własnym imieniu i dla siebie wykonuje władztwo nad rzeczą "Czynnik faktycznego władania polega zatem na odpowiednim fizycznym opanowaniu rzeczy" - Kodeks cywilny - Komentarz t. I Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1972 r. str. 769.

Należy zwrócić uwagę, że w świetle art. 339 Kc ten, kto powołuje się na swoje posiadanie ma obowiązek udowodnienia tylko faktu władania rzeczą, nie musi natomiast udawadniać drugiego elementu składowego posiadania mianowicie, że włada on rzeczą "Cum animo rem sibi vabendi", a więc, że czyni on to jako osoba uprawniona.

Z tych względów należało przyjąć, iż przepis art. 68 cyt. ustawy z dnia 13 października 1998 r. operuje pojęciem władztwa faktycznego i spełnienie tej przesłanki uzasadnia zastosowanie tego przepisu w rozpoznawanej sprawie.

Nie można zgodzić się z poglądem organu, iż w sprawie ma również zastosowanie przepis art. 61 ustawy z dnia 13 października 1998 r., który umożliwia przekazanie mienia Skarbowi Państwa po uprzednim wygaśnięciu zarządu lub trwałego zarządu. Przepis ten dotyczy innego stanu faktycznego i skutkiem jego zastosowania jest przekazanie mienia będącego we władaniu instytucji i państwowych jednostek organizacyjnych a nie uwłaszczenia z mocy prawa.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 21 i art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji.