Uzasadnienie
Decyzją nr SL-3-III/VI-59/92, wydaną w dniu 11 lutego 1992 r., Naczelnik Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu Dzielnicy w W., działający z upoważnienia Burmistrza tej Dzielnicy, na podstawie art. 40 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. 1987 nr 30 poz. 165/ odmówił Katarzynie Z. przydzielenia lokalu nr 1 w domu przy ul. P. nr 36 w W. jako pomieszczenia zastępczego na czas oczekiwania na lokal spółdzielczy, natomiast na podstawie art. 39 ust. 3 tej ustawy przydzielił ten dwuizbowy lokal o powierzchni użytkowej 34 m2, a mieszkalnej 17,8 m2 - w trybie rozgęszczenia - Stanisławowi K. i Mariannie K. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że wprawdzie w dniu 21 października 1991 r. odmówiono Stanisławowi K. przydziału wskazanego wyżej lokalu, uznając go za samodzielną jednostkę mieszkalną, jednakże decyzja ta została uchylona po zakwestionowaniu przez organ odwoławczy takiej oceny lokalu. Obecnie, na podstawie opinii Wydziału Architektury Urzędu Dzielnicy z dnia 29 listopada 1991 r. i wizji lokalnej, organ I instancji uznał, że lokal nr 1 jest częścią składową większego lokalu; jego część została już przyłączona do lokalu nr 2, którego najemcą jest Stanisław K. Ponieważ na członka rodziny Stanisława K. i Marianny K. przypada 6,07 m powierzchni mieszkalnej, spełniają oni warunki do otrzymania dwóch dodatkowych izb, po ich połączeniu z lokalem nr 2 przez przedpokój i po zamianie kuchni na pokój. Odmowę przydzielenia tego lokalu Katarzynie Z. organ pierwszej instancji uzasadnił tym, że w dotychczas zajmowanym mieszkaniu ma ona zapewnioną normę sanitarną /6 m2 na osobę/, a ponadto nie została umieszczona na liście przydziału lokali mieszkalnych. W uzasadnieniu podniesiono też, że Przemysław L. /ojciec Katarzyny Z./ wystąpił o przekwaterowanie do omawianego lokalu rodziny Ś., zajmującej bez tytułu prawnego mieszkanie w jego domu - bliźniaku przy ul. P. nr 38. W tej kwestii organ wyjaśnił, że "ustalono wspólnie, iż rodzina Ś. zostanie przekwaterowana zgodnie z wcześniejszym zobowiązaniem Wydziału Spraw Lokalowych do innego pomieszczenia".
Odwołania Przemysława L. i Katarzyny Z. od tej decyzji nie zostały uwzględnione przez Dyrektora Biura Spraw Lokalowych Urzędu Miasta W., który - działając z upoważnienia Prezydenta Miasta - decyzją nr SL.III.7142/3/28/92 z dnia 2 kwietnia 1992 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Z uzasadnienia decyzji Prezydenta wynika, że organ ten podzielił ustalenia i wnioski organu pierwszej instancji, a zwłaszcza ustalenie, iż lokal nr 1 stanowi część lokalu nr 1 a, który już wcześniej został przydzielony Stanisławowi K. i Mariannie K., oraz że powierzchnia mieszkalna zajmowana przez te osoby i członków ich rodzin jest mniejsza od obowiązujących norm zaludnienia. W tej sytuacji organ odwoławczy uznał, że przysługuje im "prawo rozgęszczenia", co wyłącza możliwość uwzględnienia wniosku Katarzyny Z., tym bardziej że jej warunki mieszkalne nie uzasadniają przydzielenia pomieszczenia zastępczego.
W skargach do Naczelnego Sądu Administracyjnego Przemysław L. i Katarzyna Z. wnoszą o uchylenie decyzji organu odwoławczego jako niezgodnej z prawem, a Przemysław L. ponadto domaga się - z tego samego powodu - uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. Zarzuca on naruszenie art. 37 ust. 1 i art. 39 ust. 3 prawa lokalowego, podnosząc, że lokal nr 1 był i jest lokalem samodzielnym zarówno pod względem faktycznym, jak i prawnym. Odpowiada on wszystkim warunkom określonym w art. 5 ust. 2 prawa lokalowego i był przedmiotem przydziału na rzecz Zofii K. Jako kolejny zarzut wysunął skarżący nierozstrzygnięcie wniosku o przekwaterowanie rodziny Ś., wyjaśniając, że jest jedynym spadkobiercą Heleny M., właścicielki - przed przejęciem w 1945 r. na rzecz Skarbu Państwa - nieruchomości położonych przy ul. P. nr 36 i 38, i właścicielem - po zwrocie w 1987 r. - domu przy ul. P. nr 38, Również Katarzyna Z. zarzuciła, że lokal nr 1 jest lokalem samodzielnym, skoro, jak wynika z zaskarżonej decyzji, jego włączenie do lokalu nr 2 wymaga dokonania przebudowy. Jej zdaniem, organy samorządu terytorialnego faworyzują Stanisława K., gdy chodzi o ocenę warunków mieszkaniowych, gdyż przy takiej samej powierzchni mieszkalnej na osobę /6 m2/ uwzględnia się jego wniosek, a jej wniosek załatwia się odmownie.
Prezydent Miasta W. wniósł o oddalenie skarg, odwołując się do argumentów przytoczonych w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Jako podstawę materialnoprawną, decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego Stanisławowi K. i Mariannie K. powołano art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. 1987 nr 30 poz. 165 ze zm./. Przepis ten stanowi, że jeżeli w lokalu zajmowanym przez więcej niż jednego najemcę zostanie opróżniona część tego lokalu, prawo do jej przydzielenia przysługuje najemcy, który zajmuje powierzchnię mniejszą od maksymalnej powierzchni przysługującej mu według norm zaludnienia. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że dotyczy on tylko tak zwanych mieszkań wspólnych, to jest lokali mieszkalnych, w których poszczególne części stanowią odrębne przedmioty najmu /art. 5 ust. 1 prawa lokalowego/. Tego rodzaju wykładnię uzasadniają zawarte w nim sformułowania: "lokal zajmowany przez więcej niż jednego najemcę" lub "opróżniona część lokalu". Wskazują one wyraźnie, że przepis art. 39 ust. 3 prawa lokalowego odnosi się do jednego w sensie fizycznym - lokalu, a jego zakresem nie objęto lokali samodzielnych, o jakich mowa w art. 5 ust. 2 prawa lokalowego.
Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy zatem ma wyjaśnienie charakteru lokalu oznaczonego numerem 1, to znaczy tego, czy jest on lokalem samodzielnym, czy też wchodzi w skład mieszkania wspólnego. Samodzielnym lokalem mieszkalnym, jak stanowi art. 5 ust. 2 prawa lokalowego, jest wydzielony trwałymi ścianami w obrębie budynku zespół izb łącznie z pomieszczeniami pomocniczymi, w których zamieszkiwanie nie wymaga korzystania z pomieszczeń znajdujących się w innym lokalu. Oceniając w kontekście tego przepisu zebrany materiał dowodowy, należy stwierdzić, że lokal nr 1, zajmowany poprzednio - na podstawie decyzji administracyjnej - przez Zofię K., jest lokalem samodzielnym. Wskazuje na to - między innymi - pismo Wydziału Architektury Urzędu Dzielnicowego z dnia 26 października 1989 r., w którym stwierdzono, że budynek przy ul. P. nr 36 składa się z 6 lokali mieszkalnych, z czego 3 są dwuizbowe, a pozostałe 3-izbowe. Do przekonania, że lokal nr 1 jest lokalem samodzielnym, doszła także Komisja do Spraw Polityki Mieszkaniowej, która w dniu 17 października 1991 r. rozpatrywała wniosek Stanisława K. o przydział tego lokalu. Stwierdziła ona, że lokal stanowi odrębną jednostkę mieszkalną, w związku z czym nie ma podstawy do załatwienia sprawy w trybie rozgęszczenia.
Fakt samodzielności lokalu potwierdzają dołączone do akt rysunki techniczne domu przy ul. P. nr 36. Wynika z nich, że lokal nr 1 składa się z pokoju, kuchni, klozetu i przedpokoju, które to pomieszczenia oddzielone są trwałymi ścianami od innych pomieszczeń w tym budynku. Kwestia samodzielności lokalu nr 1- co warto podkreślić - była w zasadzie uznawana przez orzekające w sprawie organy obu instancji, których uwaga koncentrowała się nie na tym, jaki był charakter tego lokalu w chwili wydawania zaskarżonych decyzji, ale na tym, czy pierwotnie izby położone na parterze budynku nr 36 stanowiły jeden samodzielny lokal mieszkalny.
Ustalenie, że lokal ten stanowił poprzednio część większego mieszkania, jest dla rozstrzygnięcia sprawy najzupełniej obojętne. Decydujące w tej materii znaczenie ma - w świetle treści art. 39 ust. 3 prawa lokalowego - charakter lokalu w czasie rozpoznawania wniosku o jego przydział. Jeżeli w tym czasie lokal wskazany we wniosku jest lokalem samodzielnym, to wyłączona jest możliwość zadysponowania nim "w trybie rozgęszczenia" na rzecz najemcy innego lokalu.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadny zarzut podniesiony przez Przemysława L., że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 39 ust. 3 prawa lokalowego i że naruszenie to wywarło wpływ na wynik sprawy. Uwzględniając zatem skargę, na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa. Sąd uchylił z tego powodu decyzje wydane przez organy obu instancji.
Nieuzasadnione natomiast są pozostałe zarzuty skargi Przemysława L. oraz skarga Katarzyny Z. Trudno mówić o naruszeniu art. 37 prawa lokalowego, skoro przepis ten nie stanowił podstawy prawnej decyzji. Sprawa zaś przekwaterowania rodziny Ś. była, jak wynika z decyzji organu I instancji, rozwiązywana w innej drodze. Trafnie także organy obu instancji oceniły, że Katarzyna Z. nie spełnia przesłanek do uzyskania pomieszczenia zastępczego na czas oczekiwania na mieszkanie spółdzielcze, o jakich mowa w art. 40 ust. 3 pkt 1 prawa lokalowego oraz par. 1, 4 i 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 1988 r. w sprawie zasad i trybu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych /Dz.U. nr 27 poz. 187 ze zm./. W dotychczas zajmowanym przez nią lokalu przypada na osobę więcej niż 5 m2 powierzchni mieszkalnej /par. 1 ust. 2 pkt 1 tego rozporządzenia/, a ponadto nie została ona umieszczona na ostatecznej liście przydziału lokali mieszkalnych /par. 8 ust. 1 rozporządzenia/.
W tej sytuacji odmowa przydzielenia jej spornego lokalu jest zgodna z prawem, co sprawia, że skarga, jako nieuzasadniona, podlega oddaleniu na podstawie art. 207 par. 5 Kpa.