Uzasadnienie
Minister Kultury decyzją z dnia 5 lutego 2002r., nr DP.WPA.024/439/01/ik, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania Izby Wydawców Prasy od orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego z dnia 26 lipca 2001r. w sprawie zatwierdzenia tabel wynagrodzeń Związku Polskich Artystów Fotografików umorzył postępowanie odwoławcze.
W uzasadnieniu podano, że Izba Wydawców Prasy pismem z dnia 4 grudnia 2001r. wystąpiła o weryfikację ustaleń Komisji Prawa Autorskiego w orzeczeniu z dnia 26 lipca 2001r. w sprawie zatwierdzenia tabel wynagrodzeń Związku Polskich Artystów Fotografików oraz dopuszczenie Izby jako strony do ustalenia tabel minimalnych wynagrodzeń i przyjęcie pisma jako odwołania od decyzji Komisji.
Minister Kultury umorzył postępowanie odwoławcze, bowiem stwierdził, że Izba Wydawców Prasy nie jest stroną postępowania, a zgodnie z art. 127 § 1 kpa odwołanie od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie postępowania. Według art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Decydujące znaczenie dla oceny charakteru interesu ma przepis prawa materialnego, z którego dana osoba wywodzi swoje prawa. Nie ulega wątpliwości, że Wydawnictwa zrzeszone w Izbie Wydawców Prasy są zainteresowane wynikiem postępowania toczącego się w sprawie zatwierdzenia tabel wynagrodzeń, a zainteresowanie to wynika z faktu, że będą zobowiązane do zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z utworów wg stawek określonych w tabeli, chodzi więc o interes faktyczny w tym, aby niektóre pozycje z tabel wynagrodzeń ukształtowane zostały na możliwie najniższym poziomie.
Skargę na powyższą decyzję i poprzedzającą ją decyzję I instancji, to jest orzeczenie Komisji Prawa Autorskiego z dnia 26 lipca 2001r. zatwierdzające Tabele wynagrodzeń: Stawki minimalne honorariów autorskich za wykorzystanie utworów fotograficznych - Polskiego Związku Artystów Fotografików wniosła Izba Wydawców Prasy.
I SA 564/02
Strona skarżąca decyzje te zaskarżyła w całości na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 i Nr 104, poz. 515) w związku z przepisem art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., zarzucając tym decyzjom naruszenie przepisów postępowania, a także naruszenie prawa materialnego, ponieważ Komisja Prawa Autorskiego nie powiadomiła Izby Wydawców Prasy o postępowaniu prowadzonym z wniosku Związku Polskich Artystów Fotografików w sprawie zatwierdzenia Tabel wynagrodzeń, zaś Minister Kultury expressis verbis odmówił Izbie praw strony, gdy zwróciła się z odwołaniem od orzeczenia Komisji w powyższej sprawie. Z uzasadnienia decyzji Ministra wynika jednak, iż jako stronę pojmował wydawnictwa w niej zrzeszone, a nie Izbę jako odrębną osobę prawną, na którą ustawodawca nakłada obowiązki reprezentowania interesów zrzeszonych wydawców, co wynika z art. 2 i 4 ustawy z dnia 30 maja 1989 roku o izbach gospodarczych (Dz. U. Nr 35, poz. 195) i statutu Izby oraz art. 28 lub 31 k.p.a w związku z art. 127 § 1 k.p.a. Wydając decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego Minister nie uwzględnił wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy oraz nie wskazał przesłanek negatywnych do uwzględnienia żądania strony - art. 7 k.p.a., a w konsekwencji powyższego Minister nie rozstrzygnął sprawy co do jej istoty, tj. nie ustosunkował się do odwołania Izby Wydawców Prasy, w którym Izba zakwestionowała cytowane orzeczenie Komisji Prawa Autorskiego z dnia 26 lipca 2001r.
Mając na uwadze powyższe strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
W obszernym uzasadnieniu przedstawiono szczegółowe wywody uzasadniające twierdzenie, iż w sprawie, w której wydano zaskarżoną decyzję Izba Wydawców Prasy posiada interes prawny, wywodzący się z przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 i art. 4 ust. 2 ustawy o izbach gospodarczych oraz statutu IWP, jest więc stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., bowiem jest ona prawnie legitymowanym reprezentantem sektora wydawców prasy w sprawach dotyczących
I SA 564/02 ich interesów gospodarczych. W świetle art. 108 i art. 109 Prawa autorskiego wydawcy, reprezentowani w sprawie przez Izbę, winni być choćby dopuszczeni do postępowania w celu uczestnictwa przy współokreślaniu wysokości stawek minimalnych, które mają charakter obligatoryjny. Izba Wydawców Prasy jako reprezentant interesów sektora wydawców prasy - na zasadach określonych w przepisach ustawy o izbach gospodarczych oraz w szczególności w § 7 Statutu Izby, winna być uznana za stronę postępowania przed Komisją Prawa Autorskiego i Ministrem.
Dodatkowo podniesiono, że dla uzasadnienia poglądu o posiadaniu przez Izbę przymiotu strony wskazać należy art. 31 k.p.a., zgodnie z którym Izba Wydawców Prasy jako organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innych osób występować z żądaniem dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi i gdy przemawia za tym interes społeczny. Zauważono, że zapewne wydawców na rynku jest zbyt wielu, aby mogli indywidualnie uczestniczyć w postępowaniu przed Komisją, właśnie dlatego prawo publiczne przewiduje ochronę ich interesów poprzez mechanizmy izb, stowarzyszeń itp. organizacji zrzeszających użytkowników praw.
Minister Kultury w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji, iż skarżący z uwagi na brak interesu prawnego nie jest stroną postępowania toczącego się z wniosku organizacji zbiorowego zarządzania o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń.
Minister stwierdził, że Komisja Prawa Autorskiego nie powiadomiła skarżącego o toczącym się postępowaniu, bowiem nie miała takiego obowiązku, gdyż zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu postępowania należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Minister Kultury rozpatrując odwołanie skarżącego również doszedł do wniosku, że nie jest on stroną postępowania, czemu dał wyraz w zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się do podniesionych w skardze argumentów stwierdzono, że przepisy art. 2 i 4 ustawy o izbach gospodarczych oraz art. 108 i 109 ustawy o prawie
I SA 564/02 autorskim i prawach pokrewnych nie stanowią podstawy ustalenia uprawnienia lub obowiązku skarżącego. Obowiązek zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z utworów wynika z art. 17 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W orzeczeniu zatwierdzającym tabelę wynagrodzeń nie następuje konkretyzacja obowiązku w stosunku do konkretnego użytkownika. Tabela zawiera stawki, jakie będą miały zastosowanie w stosunkach ze wszystkimi użytkownikami, o ile będą oni korzystali z utworów zarządzanych przez daną organizację zbiorowego zarządzania. Skoro więc przepisy te nie wpływają na sytuację materialno - prawną skarżącego nie można mówić o jego interesie prawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga wniesiona przez Izbę Wydawców Prasy nie mogła być uwzględniona.
Na wstępie podkreślić należy, że zgodnie z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) Sąd orzeka na podstawie akt sprawy, ocena więc zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej oparta być musi na materiale dokumentacyjnym znajdującym się w aktach postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją.
Z materiału tego wynika, że orzeczenie Komisji Prawa Autorskiego z dnia 26 lipca 2001r. wydane po rozpoznaniu wniosku Związku Polskich Artystów Fotografików zapadło w postępowaniu, w którym nie brała udziału jako strona Izba Wydawców Prasy, co też potwierdzono w skardze.
W dniu 5 grudnia 2001r. wpłynęło do Sekretarza Stanu w Ministerstwie Kultury pismo Izby Wydawców Prasy z dnia 4 grudnia 2001r., w którym zaprotestowano przeciwko jednostronnemu ustalaniu tabel wynagrodzeń, które pozostają w całkowitej sprzeczności z przyjętymi w wydawnictwach taryfikatorami wycen za prace autorskie, a także z umowami, jakie obowiązują pomiędzy wydawcą a dowolną agencją fotograficzną. Wobec tego, że w związku z odwołaniem wniesionym od decyzji Komisji Prawa Autorskiego z dnia 26 lipca 2001r. przez Zawiązek Polskich Artystów Fotografików zatwierdzone tabele wynagrodzeń nie mają jeszcze ostatecznej mocy prawnej Izba wnosiła o dopuszczenie jej jako strony
I SA 564/02 do ustalania tabel minimalnych wynagrodzeń i jednocześnie przyjęcie pisma jako odwołania od decyzji Komisji. Stwierdzono, iż żądanie uzasadnione jest tym, że Izba Wydawców Prasy, która reprezentuje większość wydawnictw prasowych ma interes prawny i ekonomiczny (art. 108 ust. 2 ustawy o prawie autorskim).
Minister Kultury po rozpatrzeniu powyższego odwołania, zaskarżoną decyzją z dnia 5 lutego 2002r., Nr DP.WPA.024/439/01/ik umorzył postępowanie odwoławcze, bowiem stwierdził, że Izba Wydawców Prasy nie jest stroną postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a., nie ma bowiem w tym postępowaniu interesu prawnego wynikającego z przepisu prawa materialnego.
Stanowisko organów orzekających w sprawie, które przyjęły, iż Izbie Wydawców Prasy nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 108 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 4 lutego 1994r.o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tj. Dz. U. z 2000r. Nr 80, poz. 904) uznać należy za prawidłowe. Skład orzekający podziela ukształtowany w orzecznictwie sądowym, pogląd, iż stroną takiego postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. jest tylko ta organizacja zbiorowego zarządzania, która wystąpiła z wnioskiem o zatwierdzenie tabel. Inne zaś podmioty mogą uczestniczyć w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 108 ust. 3 i 4 ustawy jedynie jako organizacje społeczne na podstawie art. 31 § 1 - 3 k.p.a. (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 kwietnia 2002r., sygn. akt I S.A. 3153/01).
Z przytoczonych w skardze przepisów art. 2 i art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 30 maja 1989r. o izbach gospodarczych (Dz. U. Nr 35, poz. 195 ze zm.) nie wynika - jak twierdzi skarżąca Izba - by posiadała ona w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 108 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 4 lutego 1994r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a., bowiem postępowanie to nie dotyczy interesu prawnego lub obowiązku strony skarżącej. Dodać należy, że jak słusznie zauważono w odpowiedzi na skargę interesu takiego nie posiadają również wydawnictwa zrzeszone w Izbie Wydawców Prasy, których interes ma charakter faktyczny.
I SA 564/02
W świetle powyższych rozważań zarzut naruszenia przepisów postępowania poprzez pominięcie skarżącej jako strony w postępowaniu pierwszoistancyjnym i umorzenie postępowania odwoławczego nie mógł być uznany za zasadny.
W piśmie Izby Wydawców Prasy z dnia 4 grudnia 2001r. jednoznacznie wniesiono o dopuszczenie jako strony - z uwagi na posiadany interes prawny - do udziału w postępowaniu i potraktowanie tego pisma jako odwołania od orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego z dnia 26 lipca 2001r. Wobec tak sformułowanego żądania Minister Kultury uznając, iż pismo to nie pochodzi od strony postępowania prawidłowo umorzył postępowanie odwoławcze.
Podzielając w pełni wyrażony w skardze pogląd, że Izba Wydawców Prasy mogłaby domagać się dopuszczenia do udziału w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 108 ust. 3 i 4 powołanej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych jako organizacja społeczna z uwagi na jej cele statutowe i interes społeczny stwierdzić należy, że skoro nie wystąpiono w postępowaniu administracyjnym z takim żądaniem, to brak jest podstaw do czynienia jakichkolwiek zarzutów w stosunku do organów, które nie są uprawnione do podejmowania żadnych działań w tym zakresie z własnej inicjatywy.
Mając na uwadze powyższe względy na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.