Uzasadnienie
Na podstawie ustawy z dnia 28 maja 1987 r. o sprzedaży przez państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych /Dz.U. nr 31 poz. 132/ aktem notarialnym z dnia 8 lutego 1960 r. została sprzedana na własność czasową Czesławie i Antoniemu małżonkom P. działka nr 5, położona w Ł. przy ul. S. o obszarze 750 m2. Należność za przeniesienie własności czasowej działki została ustalona w postaci opłat rocznych, odpowiadających jednej pięćdziesiątej ceny wyjściowej, to jest w wysokości 340,50 zł.
Decyzją geodety Miejskiego w Łomży z dnia 15 października 1986 r. nr G.G.8224-2-134/86, wydaną na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/ oraz par. 9 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie zasad i trybu ustalania opłat z tytułu użytkowania wieczystego, zarządu i użytkowania gruntów /Dz.U. nr 47 poz. 241/, została ustalona, poczynając od 1986 r., opłata roczna w wysokości 3.765 zł za użytkowanie wieczyste powyższej działki. Jako podstawę do ustalenia wysokości tej opłaty organ I instancji przyjął uchwałę Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łomży nr VIII/46/85 z dnia 26 września 1985 r. w sprawie ustalenia cen gruntów państwowych w województwie łomżyńskim /Dz.Urz. Woj. Łomżyńskiego nr 12 poz. 146/. Uchwała ta ustaliła cenę za grunty w mieście w pełni uzbrojone w urządzenia komunalne - 600 zł za 1 m2, częściowo uzbrojone - 500 zł za 1 m2 i nie uzbrojone - 400 zł za 1 m2.Opłatę naliczono przyjmując 1 procent wartości nieruchomości.
Decyzję organu I instancji zaskarżyli Czesława i Antoni małżonkowie P., podnosząc, że są emerytami i nie stać ich na ponoszenie tak wysokich opłat. Odwołanie to uwzględnił Kierownik Wydziału Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Ł. i decyzją z dnia 17 lutego 1987 r. obniżył poprzednio ustaloną opłatę, stosując na podstawie art. 47 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości 50 procent obniżkę przewidzianą dla emerytów i rencistów. Ustalona w ten sposób opłata roczna wyniosła 1.883 zł.
Od powyższej decyzji Czesława i Antoni małżonkowie P. odwołali się do organu II instancji, wyrażając chęć wpłacenia należnych opłat za pozostałe 24 lata użytkowania działki i podnosząc jednocześnie, że ustalone dotychczas opłaty są nadal zbyt wysokie.
Główny Geodeta Wojewódzki w Łomży decyzją z dnia 31 marca 1987 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Geodety Miejskiego w Ł., uznając, że jest ona zgodna z przepisami powyższej ustawy oraz z par. 9 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie zasad i trybu ustalania opłat z tytułu użytkowania wieczystego, zarządu i użytkowania gruntów /Dz.U. nr 47 poz. 241/. Zgodnie z tym ostatnim przepisem opłata roczna za istniejące prawo użytkowania wieczystego nie może przekraczać 1 procent ceny gruntów ustalonej uchwałą wojewódzkiej rady narodowej. Ze względu na to, że małżonkowie P. utrzymują się z renty i emerytury, organ zgodnie z art. 47 ust. 3 tej ustawy zastosował 50 procent obniżkę w opłatach.
Skargę na decyzję organów I i II instancji wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego Czesława i Antoni małżonkowie P. W odpowiedzi na skargę organ II instancji stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, oraz wniósł o oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Ustalając w niniejszej sprawie opłatę na użytkowanie wieczyste gruntów, organ I instancji stosował uchwałę Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łomży nr VIII/46/85 z dnia 26 września 1985 r. w sprawie ustalenia cen gruntów państwowych w województwie łomżyńskim /Dz.Urz. Woj. Łomżyńskiego nr 12 poz. 146/. Uchwała ta, zamiast określić szczegółowe zasady ustalania cen gruntów, ustaliła ceny za grunty, naruszając tym samym upoważnienie do stanowienia prawa miejscowego wyrażone w art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, podczas gdy do ustalania ceny gruntu - w myśl art. 45 ust. 1 pkt 1 tej ustawy - został upoważniony terenowy organ administracji państwowej, który cenę tę ustala w drodze decyzji według zasad określonych przez właściwą radę narodową stopnia wojewódzkiego.
Omawiana ustawa wprowadziła nowe zasady ustalania opłat rocznych za użytkowanie wieczyste. Opłaty za to prawo stanowią określony ustawą procent liczony od ceny grunty, którego mają dotyczyć, ustalony przez terenowy organ administracji państwowej za podstawie zasad przyjętych w uchwale rady narodowej stopnia wojewódzkiego. Zasada ta jednak doznaje pewnego ograniczenia w stosunku do praw użytkowania wieczystego istniejących w dniu wejścia w życie tej ustawy.
Ograniczenie to zawiera art. 44 ust. 3 ustawy, który stanowi, że "ceny ustalone po raz pierwszy na podstawie przepisów niniejszej ustawy w wypadku konieczności ich podwyższenia dla osób fizycznych i spółdzielni mieszkaniowych nie mogą przekraczać trzykrotnej wysokości cen dotychczasowych". Przepis ten ma chronić dotychczasowych użytkowników wieczystych przed nadmiernym wzrostem dotychczas ponoszonych opłat.
Stanowisko takie wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 3 marca 1987 r. III AZP 20/86, stwierdzając, że przepis art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/ odnosi się do gruntów objętych prawem użytkowania wieczystego w dniu wejścia w życie tej ustawy. Przez "ceny dotychczasowe", o których mowa w tym artykule, należy rozumieć kwoty wynikające z przemnożenia naliczonych od tych gruntów opłat rocznych przez 99-letni okres ich wieczystego użytkowania. Oznacza to, że organ administracji od tak ustalonej "dotychczasowej ceny" gruntu, podwyższonej ewentualnie do trzykrotnej wysokości, może dopiero ustalić stosowną opłatę zgodnie z par. 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie zasad i trybu ustalania opłat z tytułu użytkowania wieczystego, zarządu i użytkowania gruntów /Dz.U. nr 47 poz. 241/. Sąd Najwyższy przyjął w swej uchwale zasady ustalania "cen dotychczasowych" w odniesieniu do klasycznego okresu trwania prawa użytkowania wieczystego, to jest 99 lat.
Prawa własności czasowej, które następnie - stosownie do postanowień art. 40 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach /Dz.U. 1969 nr 22 poz. 159 ze zm./ w związku z par. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 26 stycznia 1962 r. w sprawie zmiany niektórych praw do gruntu na prawo wieczystego użytkowania lub użytkowania /Dz.U. nr 15 poz. 67/ - przekształcały się w prawo wieczystego użytkowania, ustanawiane były z reguły na krótszy okres /70 - 80 lat/. W myśl zaś par. 10 ust. 1 wymienionego rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej, okres trwania wieczystego użytkowania, powstałego w wyniku zmiany dotychczasowego prawa, odpowiada okresowi trwania dotychczasowego prawa.
W tej sytuacji należy przyjąć, że "cenę dotychczasową" - w rozumieniu art. 44 ust. 3 omawianej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. - tego rodzaju gruntów będzie stanowił wynik przemnożenia opłaty rocznej, naliczonej od tych nieruchomości bezpośrednio przed wejściem w życie omawianej ustawy, przez cały okres trwania prawa.
Ze względu na to, że obie decyzje w rozpoznawanej sprawie zostały wydane z naruszeniem art. 44 ust. 3 powyższej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa orzekł jak w sentencji.
Orzeczenie o kosztach wynika z art. 208 Kpa.