Uzasadnienie
Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] lutego 2003 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [...] stycznia 2003 r., nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w O. przy ul. [...], oznaczonej numerem [...], stanowiącej część działki oznaczonej dawnym numerem [...].
Z ustaleń organu odwoławczego wynika, iż nieruchomość oznaczona nr [...] znajduje się w użytkowaniu wieczystym Zakładu Doskonalenia Zawodowego, a prawo nabywcy zostało ujawnione w księdze wieczystej. Stwierdzenie tej okoliczności stanowi podstawę do umorzenia postępowania w sprawie jej zwrotu. Natomiast brak decyzji o wywłaszczeniu bądź innego dokumentu, na podstawie którego Skarb Państwa stał się właścicielem nieruchomości, nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana, albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy została ujawniona w księdze wieczystej.
Taka sytuacja występuje w przedmiotowej sprawie, bowiem wywłaszczona nieruchomość została przekazana w użytkowanie wieczyste w 1989 r., co potwierdza znajdująca się w aktach sprawy umowa użytkowania wieczystego Rep. A. nr [...] z dnia [...] czerwca 1989 r. i wypis z księgi wieczystej KW nr [...].
Zarzuty, iż ustanowienie użytkowania wieczystego nastąpiło z rażącym naruszeniem praw osób trzecich nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie. Już w czasie poprzednio obowiązującej regulacji prawnej orzecznictwo sądowe przyjęło pogląd, że umowa, na mocy której Skarb Państwa oddał wywłaszczony grunt w użytkowanie wieczyste z naruszeniem powinności zwrotu tego gruntu na rzecz poprzedniego właściciela, albo jego spadkobiercy nie jest – sama przez się – nieważna.
W przypadku ustanowienia użytkowania wieczystego ujawnionego w księdze wieczystej roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, tzn. ustawodawca wyłączył samą nawet możliwość jego zgłoszenia w trybie administracyjnoprawnym.
Odebranie przez ustawodawcę poprzednim właścicielom lub ich spadkobiercom roszczenia o żądanie zwrotu nieruchomości powoduje, że poprzedni właściciel i jego spadkobiercy nie mają materialnoprawnej legitymacji do złożenia organowi administracyjnemu wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej.
Art. 229 ustawy stanowi o bezprzedmiotowości, w rozumieniu art. 105 § 1 Kodeksu, postępowania administracyjnego o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, co skutkuje ustawowym obowiązkiem jego umorzenia.
W skargach na decyzję Wojewody Mazowieckiego J.K., J.P., E.P., S.P., L.P., H.J., J.J., R.J., H.J. i E.B. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając, że została wydana z naruszeniem art. 58 kc.
Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargi są uzasadnione lecz z innych powodów niż powołane w ich treści.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy utrzymał decyzję organu pierwszej instancji, którą umorzone zostało postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w O., oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...], z powołaniem jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia art. 105 § 1 kpa w związku z art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Przepis art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. odnosi się do nieruchomości wywłaszczonej oraz, z mocy art. 216 powołanej ustawy, do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa w trybie ustaw wymienionych w tym przepisie. W materiale dokumentacyjnym brak jest dokumentów, z których wynikałoby na jakiej podstawie przedmiotowa nieruchomość została przejęta na własność Skarbu Państwa. Błędne jest stanowisko organu, że brak decyzji o wywłaszczeniu bądź innego dokumentu, na podstawie którego Skarb Państwa stał się właścicielem nieruchomości, nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia. Organ obowiązany jest ustalić prawidłowo stan faktyczny, gdyż to pozwala na zastosowanie odpowiednich przepisów prawnych, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia.
Nawet jeżeli postępowanie o zwrot nieruchomości podlegałoby umorzeniu jako bezprzedmiotowe, to należy ustalić przyczynę tej bezprzedmiotowości. Nie jest to obojętne dla sytuacji prawnej następców prawnych dawnego właściciela nieruchomości, gdyż rzutuje na ich uprawnienia, bądź też ich brak, w zakresie roszczeń związanych z tą nieruchomością. Dlatego umorzenie postępowania zwrotowego bez ustalenia na jakiej podstawie Skarb Państwa stał się właścicielem nieruchomości nastąpiło z naruszeniem art. 105 § 1 kpa i art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z tego względu decyzje organów obu instancji zostały uchylone.
Ponownie rozpatrując sprawę organ ustali na jakiej podstawie Skarb Państwa stał się właścicielem nieruchomości położonej w O., oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...]. Pomocne tu może być zbadanie dokumentów znajdujących się w aktach księgi wieczystej nr [...], powadzonej przez Sąd Rejonowy w O., a szczególnie dokumentów na podstawie, których została założona ta księga wieczysta i wpisano w niej jako właściciela Skarb Państwa.
Ustalenie na jakiej podstawie Skarb Państwa stał się właścicielem przedmiotowej nieruchomości pozwoli organom na prawidłową ocenę zasadności wniosku skarżących o zwrot tej nieruchomości.
Badanie ważności umowy z dnia [...] czerwca 1989 r. o oddanie przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste w kontekście przesłanek określonych w art. 58 kc należy wyłącznie do sądu powszechnego, gdyż zawarcie umowy jest czynnością cywilnoprawną. Organy administracji publicznej nie są uprawnione do oceny ważności czynności cywilnoprawnych dlatego zarzut naruszenia art. 58 kodeksu cywilnego przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, podnoszony w skargach, jako nie należący do właściwości postępowania administracyjnego jest nieuzasadniony.
Mając powyższe na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c oraz art. 152 i 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.