Uzasadnienie
Decyzją z dnia 9 października 1995 r. (...), wydaną na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./ po rozpatrzeniu wniosku Zakładów Metalowych "M." w S.-K., Wojewoda K. orzekł o nabyciu z dniem 5 grudnia 1990 r. przez te Zakłady prawa wieczystego użytkowania gruntu Skarbu Państwa o powierzchni 109.8477 ha, położonego w S.-K., ujawnionego w Sumariuszu Protokołów Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego 1815-1867 i oznaczonego jako działki ewidencyjne nr 1/2, 1/4, 1/41, 1/45, 1/49, 1/50, 1/51, 1/52, 1/56, 1/57, 1/58, 1/59, 1/60, 1/61, 1/62, 1/63, 1/64, 1/65, 1/66, 1/67, 1/68, 1/69, 1/3, 1/20 i 1/22 na arkuszach mapy nr 80, 74 i 72 w obrębie 35305. Ponadto stwierdzono nieodpłatnie nabycie budynków i urządzeń znajdujących się na gruncie, wymienionych w tabeli 1, a odpłatne nabycie budynków i urządzeń, wymienionych w tabeli 2. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem 26 października 1995 r. Pismem z dnia 28 sierpnia 1997 r. Ośrodek Badawczo-Rozwojowy "S." w S.-K. wystąpił do Wojewody K. z wnioskiem o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków, będących w posiadaniu Ośrodka, powołując się na art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych /Dz.U. nr 75 poz. 467/. W uzasadnieniu wniosku podano, że Ośrodek "jest posiadaczem" od 1984 r. działki nr 1/41 o powierzchni 0,9680 m2, dla której prowadzona jest księga wieczysta KW nr 12706, oraz 4 budynków znajdujących się na tej działce, przeznaczonych na działalność badawczo-rozwojową. Obiekty te Ośrodek użytkuje na podstawie umów najmu zawieranych od 1984 r. z Zakładami Metalowymi "M.". Ośrodek nie został objęty uwłaszczeniem w trybie ustawy z dnia 22 lutego 1991 r. o zmianie ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych /Dz.U. nr 19 poz. 81/, ponieważ nie legitymował się prawem zarządu nieruchomości. Obecnie, w związku z kolejną nowelizacją ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych, Ośrodek spełnia warunki do uwłaszczenia, jest bowiem jednostką badawczo-rozwojową, posiada mienie wykorzystywane do działalności statutowej, a stanowiące własność Skarbu Państwa, a jego uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich. Działka nr 1/41 oraz znajdujące się na niej budynki były w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie Zakładów "M.", które w 1994 r. zostały przekształcone w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa, do której nie ma zastosowania klauzula praw osób trzecich /art. 2 ust. 2 cytowanej ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r./. Decyzją z dnia 17 października 1997 r. (...) Wojewoda K. odmówił Ośrodkowi Badawczo-Rozwojowemu "S." stwierdzenia nabycia prawa wieczystego użytkowania działki nr 1/41 i własności budynków, stwierdzając, że prawomocną decyzją z dnia 9 października 1995 r. nastąpiło z dniem 5 grudnia 1990 r. uwłaszczenie Zakładów Mechanicznych "M." m.in. tą działką, a zatem spełnienie żądania Ośrodka byłoby sprzeczne z zasadą art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r., gdyż naruszałoby prawa nabyte tych Zakładów. W odwołaniu od tej decyzji Ośrodek Badawczo-Rozwojowy potwierdził, że nie dysponował tytułem prawnym do nieruchomości, ale ustawa z dnia 24 kwietnia 1997 r. zmieniła kryteria uwłaszczenia. Zdaniem odwołującego się, grunt nadal stanowi własność Skarbu Państwa, a zatem nie ma przeszkód do uwłaszczenia Ośrodka w świetle tej ustawy. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy decyzję organu I instancji swą decyzją z dnia 18 marca 1999 r. (...), stwierdzając, że prawa nabyte Zakładów "M." stanowią przeszkodę w uwzględnieniu wniosku Ośrodka, przy czym ustawa z dnia 24 kwietnia 1997 r. reguluje odmienne stany prawne niż ustawa z dnia 29 września 1990 r. W skardze na tę decyzję ostateczną Ośrodek Badawczo-Rozwojowy "S." wnosi o stwierdzenie jej nieważności, uważając, iż powinien uczestniczyć w postępowaniu o uwłaszczenie Zakładów "M." jako posiadacz nieruchomości. Pominięcie go w tym postępowaniu "spowodowało powstanie skutków niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań zasady państwa prawa". W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, akcentując, że Ośrodek był jedynie najemcą budynków i lokali, co nie jest równoznaczne posiadaniu w rozumieniu ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. Przy piśmie procesowym z dnia 20 marca 2000 r. skarżący nadesłał dokumenty mające świadczyć o wybudowaniu spornych obiektów z przeznaczeniem dla Ośrodka i o przekazaniu mu ich do eksploatacji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest nieuzasadniona i wynika z błędnych przesłanek prawnych. W sprawie jest niesporne, że Zakłady Mechaniczne "M." były ustanowione zarządcą gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, wymienionych w decyzji uwłaszczeniowej z dnia 9 października 1995 r., i prawo zarządu przysługiwało im w dniu 5 grudnia 1990 r. także do działki nr 1/41. Z tytułu sprawowania zarządu tymi gruntami w dniu 5 grudnia 1990 r. Zakłady "M." stały się z tym dniem z mocy prawa wieczystym użytkownikiem gruntów wymienionych w decyzji z dnia 9 października 1995 r. /w tym działki nr 1/41/ oraz właścicielem budynków usytuowanych na tych gruntach. Decyzja ta stała się prawomocna, nie była bowiem kwestionowana i wzruszona w trybie przewidzianym przepisami prawa. Trzeba zresztą podkreślić, że Ośrodek Badawczo-Rozwojowy godził się z tym stanem co najmniej od 1984 r., czego dowodem są umowy najmu pomieszczeń zajmowanych na działalność Ośrodka.
Wbrew jednak poglądowi Ośrodka, umowa najmu nie mogła stanowić tytułu do wysuwania roszczenia z powołaniem się na art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych /Dz.U. nr 75 poz. 467/ o ustanowienie na rzecz Ośrodka prawa użytkowania wieczystego działki nr 1/41 i własności znajdujących się na niej budynków z naruszeniem praw Zakładów Mechanicznych "M.". Jakkolwiek ustawodawca użył w powyższej ustawie pojęcia "w posiadaniu jednostki badawczo-rozwojowej" zamiast poprzednio zastosowanego zwrotu "w zarządzie jednostki badawczo rozwojowej" /art. 64a ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo rozwojowych - Dz.U. 1989 nr 45 poz. 244 w brzmieniu ustawy nowelizującej z dnia 22 lutego 1991 r. - Dz.U. nr 19 poz. 81/, nie oznacza to, że każde posiadanie może stanowić tytuł roszczenia w rozumieniu art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. Przede wszystkim trzeba uwzględnić, że w omawianej ustawie może chodzić tylko o posiadanie zależne; wynika to z samej istoty materii. Po drugie - inaczej należy oceniać posiadanie zależne wynikające ze stosunku obligacyjnego łączącego posiadacza zależnego bezpośrednio z właścicielem /Skarbem Państwa lub Gminą/, a inaczej wynikające ze stosunku obligacyjnego łączącego posiadacza zależnego z innym posiadaczem zależnym /w tym z zarządcą gruntu/. I wreszcie nie można pomijać klauzuli art. 2 ust. 2 omawianej ustawy, że nie może nastąpić naruszenie praw osób trzecich. Ta właśnie klauzula ma istotne znaczenie w sprawie, ponieważ działka nr 1/41 pozostaje od dnia 5 grudnia 1990 r. z mocy prawa w użytkowaniu wieczystym Zakładów "M.", a znajdujące się na niej budynki są ich własnością. Gdyby roszczenie Ośrodka uznać za zgodne z prawem, należałoby doprowadzić do unicestwienia prawa użytkowania wieczystego i wywłaszczenia budynków lub do unieważnienia decyzji Wojewody K. w tym zakresie. Zważywszy, że Zakłady "M." legitymowały się w dniu 5 grudnia 1990 r. tytułem prawnym do działki nr 1/41 i spełniały wszelkie warunki określone w art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 76 poz. 464 ze zm./, brak byłoby podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 9 października 1995 r. o uwłaszczeniu Zakładów "M.".
Dodać trzeba, że Ośrodek w ogóle nie mógł być stroną postępowania w sprawie uwłaszczenia Zakładów "M.", ponieważ tylko te Zakłady legitymowały się w dniu 5 grudnia 1990 r. tytułem do nieruchomości. Jednocześnie brak jest podstaw do pozbawienia tych Zakładów prawa wieczystego użytkowania działki nr 1/41 i własności posadowionych na niej budynków, takiej bowiem przesłanki, jak zaspokojenie roszczeń konkurencyjnych, nie przewiduje prawo wśród przesłanek wywłaszczenia.
Nie można także pominąć faktu, że mimo zbieżności dat /cytowana ustawa z dnia 29 września 1990 r. i omawiana ustawa z dnia 24 kwietnia 1997 r. wskazują datę 5 grudnia 1990 r./ w obu ustawach chodzi o powiązanie z tą datą zupełnie innych skutków. W myśl ustawy z dnia 29 września 1990 r. z tym dniem nastąpiło "uwłaszczenie" przedsiębiorstw państwowych z mocy prawa. Natomiast w rozumieniu ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. "posiadanie" w dniu 5 grudnia 1990 r. gruntu państwowego lub gminy stanowiło tylko przesłankę do nabycia prawa ich użytkowania wieczystego "z dniem wejścia w życie ustawy", a więc z dniem 29 lipca 1997 r. To oznacza, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 2 omawianej ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. trzeba uwzględniać wszystkie zmiany okoliczności faktycznych i prawnych, jakie się dokonały między dniem 5 grudnia 1990 r. a 28 lipca 1997 r. Z tego punktu widzenia zaś trzeba uwzględnić, że w 1994 r. doszło do przekształcenia Zakładów Metalowych "M." w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa, a więc w spółkę prawa handlowego. Również ta okoliczność powoduje, że w sprawie miała i ma zastosowanie w całej rozciągłości klauzula nienaruszalności praw osób trzecich, zawarta w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r.
Można zatem powyższe rozważania podsumować w ten sposób, że zaspokojenie roszczeń jednostki badawczo-rozwojowej zgłoszonych w trybie art. 2 ust. 1 tej ustawy, z naruszaniem praw wieczystego użytkownika ustanowionego prawomocnie w trybie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 76 poz. 464 ze zm./, jest niemożliwe.
Uwzględniając powyższe, skargę należało oddalić zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.