Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 29 kwietnia 1988 r., I SA 718/87

Teza

W sprawach objętych hipotezą art. 231 par. 3 Kc wyłączone jest stosowanie trybu ustanawiania użytkowania wieczystego, przewidzianego w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99 ze zm./ i przepisach wydanych na jej podstawie.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Andrzeja Grzegorza K. na decyzję Głównego Geodety Wojewódzkiego w Ostrołęce z dnia 5 maja 1987 r. w przedmiocie ustanowienia użytkowania wieczystego działki i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Geodety Miejskiego w O. z dnia 29 stycznia 1987 r., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Głównego Geodety Wojewódzkiego w Ostrołęce kwotę złotych dwa tysiące tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego.

Uzasadnienie

Andrzej Grzegorz K. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego - z wnioskiem o stwierdzenie jej nieważności lub uchylenie - decyzję Głównego Geodety Wojewódzkiego w Ostrołęce z dnia 5 maja 1987 r. nr G-IV-8224/10/84/85/86/87. Decyzją tą uchylono w całości decyzję Geodety Miejskiego w O. nr G.8224-2/87 z dnia 29 stycznia 1987 r. i przekazano Mieczysławowi i Krystynie małżonkom I. w użytkowanie wieczyste działkę zabudowaną o powierzchni 917 m2, położoną w O. przy ul. Sz. nr 27. Zabudowania na działce, stanowiące nakładu stron, przekazano nieodpłatnie, natomiast z tytułu użytkowania wieczystego ustalono wymagane prawem opłaty. Jednocześnie odmówiono ustanowienia wieczystym użytkownikiem tej działki Andrzeja Grzegorza K. Jako uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia Główny Geodeta Wojewódzki w Ostrołęce podał, że decyzja Geodety Miejskiego w O. z dnia 29 stycznia 1987 r. nr G.8224-2/87 ustanawiała współużytkowanie wieczyste powyższej działki na rzecz Mieczysława i Krystyny małżonków I. oraz Andrzeja Grzegorza K. Decyzję też zaskarżyli odwołaniem małżonkowie I., twierdząc, że ustanowiono wieczystych użytkowników niezgodnie ze stanem posiadania i prawo to powinno być przyznane wyłącznie im. Organ odwoławczy ustalił, że sporna działka była dzierżawiona od Skarbu Państwa przez rodziców Mieczysława I. i Genowefy K., to jest Leona i Bronisławę małżonków I. W 1927 r. wybudowali oni na działce dom mieszkalny i budynki gospodarcze. Prawo do tych nakładów na nieruchomości zostało przyznane w postępowaniach sądowych i notarialnych w 7/8 części Mieczysławowi i Krystynie małżonkom I. oraz Andrzejowi Grzegorzowi K. po połowie, a w 1/8 części Henrykowi I. Zabudowania te znajdują się w użytkowaniu małżonków I. i z tego powodu im należało przyznać prawo użytkowania wieczystego działki wraz z nieodpłatnym przekazaniem zabudowań, odmawiając tego prawa Andrzejowi Grzegorzowi K., który w postępowaniu sądowym może zgłaszać pod ich adresem roszczenia z tytułu nakładów na nieruchomość.

Andrzej Grzegorz K. zarzucił w skardze organowi stopnia wojewódzkiego, że w sprawie toczącej się od kilku lat uchylał również decyzje, które ustalały wieczystymi użytkownikami właśnie małżonków I., a więc brak jest konsekwencji w orzecznictwie tego organu. Uważał, że jedna rodzina nie może otrzymać w użytkowanie wieczyste działki nienormatywnej, o powierzchni umożliwiającej zaspokojenie potrzeb dwu rodzin. Uważa, że organ przoczył, iż ma on taki sam udział w zabudowaniach co małżonkowie I., to zaś nakazywało przyznać prawo użytkowania wieczystego działki w równych częściach obu zainteresowanym stronom, jak to orzekł Geodeta Miejski w O. w uchylonej decyzji. Powołał się na spór między stronami przed Sądem Wojewódzkim o prawo do zajmowania pomieszczeń w budynku mieszkalnym na nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Główny Geodeta Wojewódzki w Ostrołęce wniósł o jej oddalenie. Podał, że spór o działkę trwa między stronami od 1982 r., chociaż Genowefa K. nie mieszka na niej od 1967 r., a Andrzej Grzegorz K. od 1980 r. Ten ostatni nabył w całości prawo do udziału w nakładach od matki - Genowefy K. na podstawie aktu notarialnego z 1986 r. Okoliczności sprawy oraz posiadanie własnościowego mieszkania spółdzielczego przez Genowefę K. przesądziły o treści decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Sprawa dotyczy ustanowienia użytkowania wieczystego działki na rzecz współposiadaczy zabudowań znajdujących się na tej działce. Z akt sprawy przy tym wynika, że zabudowania te wznieśli rodzice obecnych współposiadaczy na gruncie stanowiącym własność Skarbu Państwa. Taki stan sprawy odpowiada hipotezie art. 231 par. 3 kodeksu cywilnego, co wyłączałoby jej załatwienie w trybie postępowania administracyjnego. Wynika to z faktu, że ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99 ze zm./, określająca tryb ustanawiania użytkowania wieczystego, obejmuje dwojakiego rodzaju grunty państwowe; albo nie zabudowane, ale przeznaczone pod zabudowę budynkami wskazanymi w jej art. 23 ust. 1 pkt 1 i 2, albo już zabudowane takimi budynkami /art. 23 ust. 1 pkt 3/. Sprawa objęta skargą dotyczy prawdopodobnie innego stanu faktycznego, ponieważ na działce będącej gruntem państwowym znajdują się budynki /w tym dom jednorodzinny/, które nie stanowią własności Skarbu Państwa, to zaś może oznaczać, że sprawa ta w ogóle nie będzie podlegała załatwieniu w trybie tej ustawy.

Warunkiem koniecznym do przesądzenia o trybie załatwienia wniosków małżonków I. i Andrzeja Grzegorza K. jest ustalenie, czy wzniesienie tych budynków zostało dokonane przez posiadacza samoistnego, jak tego wymaga art. 231 par. 3 Kc. W tym zakresie akta sprawy nie dostarczają dostatecznego materiału dowodowego poza informacją, że budynek mieszkalny został wzniesiony w 1927 r. na gruncie państwowym przez Leona i Bronisławę małżonków I., przy czym nie wiadomo, jaki był ich tytuł prawny do zabudowy gruntu państwowego. Brak takich ustaleń powoduje, że sąd nie może ocenić, czy zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Geodety Miejskiego w O. z dnia 29 stycznia 1987 r. zostały wydane zgodnie z prawem. Gdyby bowiem postępowanie dowodowe pozwoliło ustalić, że omawiane budynki zostały wzniesione przez samoistnego posiadacza gruntu, wówczas sprawa podlegałaby załatwieniu w trybie art. 231 par. 3 Kc, a więc z wyłączeniem drogi administracyjnej. W przeciwnym razie należałoby uznać, że zabudowania stanowią również własność Skarbu Państwa, a wówczas ustanowienie użytkowania wieczystego spornej działki obejmowałoby także zabudowania i podlegało w całości trybowi wynikającemu z omawianej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu oddawania w użytkowanie wieczyste gruntów i sprzedaży nieruchomości państwowych, kosztów i rozliczeń z tym związanych oraz zarządzania sprzedanymi nieruchomościami /Dz.U. nr 47 poz. 239 ze zm./, to jest z zachowaniem zasady jawności /par. 20 i 21 rozporządzenia/. Należy bowiem stwierdzić, że w sprawach objętych hipotezą art. 231 par. 3 Kc wyłączone jest stosowanie zasad i trybu ustanawiania użytkowania wieczystego przewidzianych w ustawie z dnia 29 września 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99 ze zm./ i przepisach wydanych na jej podstawie.

Zważywszy te okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Głównego Geodety Wojewódzkiego w Ostrołęce z dnia 5 maja 1987 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Geodety Miejskiego w O. z dnia 29 stycznia 1987 r. na zasadzie art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 Kpa, aby umożliwić organom uzupełnienie materiału dowodowego w stopniu pozwalającym na wybór drogi postępowania właściwej w ustalonych okolicznościach sprawy. W wyniku uchylenia tych decyzji przez sąd sprawa wszczęta wnioskiem małżonków I. i Andrzeja Grzegorza K. powróciła do stanu początkowego.

O kosztach sąd orzekł w myśl art. 208 Kpa.