Uzasadnienie
Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. - Urząd Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia […] stycznia l967 r. Nr […], na wniosek Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w G., na podstawie art.l i art.20 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 18, poz.94 z 1961r. oraz art.97 k.p.a. orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa części nieruchomości położonej w G. przy ul.[…], wpisanej w księdze wieczystej PBN w G., KW […] oznaczonej katastralnie parcele Nr […] powierzchni 441 m2 i Nr […] o powierzchni 7.746 m2 z całej nieruchomości o powierzchni 16 3966 ha - poprzez odjęcie prawa własności T. L. i H. P. Nieruchomość wywłaszczono na budowę ulicy, stosownie do art.8 ust.7 powołanej ustawy stwierdzono, że odszkodowanie za grunt nie należy się.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w dniu 27 lipca 2000r., na wniosek H.P. wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności zaskarżonej wyżej decyzji, następnie decyzją z dnia […] października 2000 r., Nr […] i odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji.
W uzasadnieniu podano, że oceniana w trybie nadzorczym decyzja wydana została zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Z akt sprawy wynika, że ubiegająca się o wywłaszczenie jednostka w dniu 13 października 1965r, wystąpiła do H.P. i T.L. z wezwaniem do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, a zatem nie znajduje uzasadnienia zarzut, że w badanej sprawie rażąco naruszono art.6 ust.1 wskazanej ustawy. Nie wykazano też, by decyzja naruszała art.3 ust.1-2 tej ustawy, bądź by wniosek nie spełniał wymogów określonych w art.15 ustawy. Nie podzielono w decyzji nadzorczej stanowiska H. P., że bezpodstawnie przyjęto w decyzji wywłaszczeniowej, że nie należy się odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia, co wynika z art.8 ust,7 ustawy. Wprawdzie zgodnie z tym przepisem jeżeli wywłaszczenie gruntu w mieście lub osiedlu następuje na cele budowy lub poszerzenia ulicy lub planu albo na wyrównanie granic zieleni publicznej, wywłaszczenie części działki budowlanej nie przekraczającej 25% jej obszaru odbywa się bez odszkodowania, to wskutek znowelizowania art.8 omawianej ustawy na mocy ustawy z dnia 31 stycznia 1961r. (Dz.U. Nr 5, poz.32) ujednolicono zasady odszkodowania co do wszystkich gruntów położonych na terenie miast (art.8 ust.6) i w związku z tym cytowany przepis art.8 ust.7 był od tej daty stosowany do gruntów położonych na terenie miast bez względu na to czy miały one charakter budowlany. Skoro wywłaszczono grunt o powierzchni 8.187 m2, z całkowitej powierzchni 16.3966 m2, to wywłaszczona część nieruchomości nie przekraczała 25% jej ogólnej powierzchni, co przy celu wywłaszczenia (budowa ulicy) uzasadniało przejęcie nieruchomości bez ustalenia odszkodowania. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia […] stycznia 2001r., Nr […] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia […] października 2000r.
W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego H. P. wnosiła o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia […] stycznia 2001r., Nr […], utrzymującej w mocy decyzję tego Prezesa z dnia […] października 2000 r. - jako rażąco naruszającej prawo. W uzasadnieniu skargi H.P. podniosła, że zgodnie z art.7 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem i w sprawie niniejszej, skoro wywłaszczona działka. nie była działką budowlaną, lecz nieruchomością rolną nie było podstaw w przepisach ustawy do przejęcia nieruchomości bez ustalenia odszkodowania. Zdaniem skarżącej zmiany stanu prawnego wprowadzone na podstawie ustawy z. dnia 31 stycznia 1961r. o zmianie ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie upoważniają do twierdzenia, że ograniczone zostało prawo do odszkodowania za wywłaszczenie - nieruchomości w taki sposób, że możliwe było przejęcie bez odszkodowania również części nieruchomości rolnej położonej w mieście.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Skarżąca H.P. zmarła w dniu 23 kwietnia 2002r., jej następcy prawni - A. P., Z. P., R. P. i A. B. poparli skargę i wnieśli o uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga, zasługiwała na uwzględnienie,
Należy podzielić stanowisko skarżących, że obydwie decyzje wydane w postępowaniu nadzorczym naruszają przepisy praw w sposób uzasadniający ich uchylenie, z uwagi na ustalenia dotyczące zarzutu, jaki podniosła H. P., żądając stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Urząd Spraw Wewnętrznych w G. Z dnia […] stycznia 1967r., Nr […], iż z rażącym naruszeniem prawa stwierdzono w tej decyzji, że za wywłaszczoną nieruchomość odszkodowanie nie należy się. Poza sporem jest, że wywłaszczona nieruchomość, położona w G., przy ul.[…], wpisana do KW Nr […] (PBN w G.) i oznaczona jako parcele Nr […] o powierzchni 441 m2 i […] o powierzchni 7,446 m2 w dacie wywłaszczania nie była działką budowlaną, lecz została wydzielona z większej nieruchomości stanowiącej własność wywłaszczonych, będącej gruntem rolnym. W decyzji wywłaszczeniowej stwierdzono, że odszkodowanie za grunt nie należy się i wskazano jako podstawę prawną art.8 ust.7 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (DzU Nr 18, poz.94 z 1964r.). Powołany przepis brzmiał: „jeżeli wywłaszczenie gruntu w mieście lub osiedlu następuje na cele budowy lub poszerzenia ulicy lub placu albo na wyrównanie granic zieleni publicznej, wywłaszczenie części działki budowlanej nie przekraczającej 25% jej obszaru odbywa się bez odszkodowania. Odszkodowanie należy się według zasad określonych w ust. 6 tylko za część wywłaszczonego gruntu, która przekracza 25% obszaru nieruchomości”. Natomiast w poprzedzającym ten przepis ust.6 omawianego artykułu zawarte zostały szczegółowe zasady dotyczące określenia odszkodowania za grunt w mieście lub osiedlu.
Zgodzić należy się ze stwierdzeniem wyrażonym w zaskarżonej decyzji, ze regulacja zawarta w art.8 ust 6 powołanej ustawy wywłaszczeniowej przewidywała te same zasady ustalania odszkodowania za grunty położone na terenie miast i osiedli, bez względu na to, czy grunty te miały charakter rolny czy budowlany. Natomiast przyjętej w postępowaniu nadzorczym interpretacji art.8 ust.7 omawianej ustawy nie można uznać za prawidłową.
Przepis ten, w nie budzący wątpliwości sposób, odnosi się wyłącznie do wywłaszczenia gruntu w mieście lub osiedlu, na wskazane w nim cele, w przypadku wywłaszczenia działki budowlanej i ustanowiono w nim wyjątek, wyłączający odszkodowanie za wywłaszczenie na taki cel części działki budowlanej nieprzekraczającej 25% jej obszaru. Nie można regulacji tej traktować rozszerzajaco, odnosząc ją do wszelkich gruntów w nieście lub w osiedlu wywłaszczonych na wskazane cele, również do gruntów o charakterze rolnym, co bez uzasadnienia prawnego przyjęto w postępowaniu nadzorczym, powołując się na praktykę organów, odmienną - jak to przyznano - niż literalne brzmienie art.8 ust.7 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Z uwagi na powyższe uchybienia, które miały wpływ na wynik sprawy zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia […] października 2000r. Nr […] podlegały uchyleniu na podstawie art.22 ust.1 pkt 1 i ust.2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz.368 ze zm. o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.55 ust.1 powołanej ustawy.