Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 2 października 1990 r., I SA 793/90

Teza

1. Postanowienie uchwały XI Zjazdu PZPR o przeniesieniu na partię pod nazwą Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej ogółu praw i obowiązków partii ulegającej rozwiązaniu mogło dotyczyć tylko tych praw i obowiązków, które są zbywalne.
2. Prawo użytkowania nieruchomości, przysługujące Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, wygasło z mocy prawa wraz z rozwiązaniem tej partii.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej na decyzję Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w S. z dnia 24 maja 1990 r. w przedmiocie wygaśnięcia użytkowania gruntu i na podstawie art. 207 par. 1 i 3 Kpa stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Wydziału Geodezji, Gospodarki Gruntami i Rolnictwa Urzędu Miejskiego w S., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Wojewody S-kiego kwotę złotych sześć tysięcy tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącej.

Uzasadnienie

Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w S. decyzją z dnia 24 maja 1990 nr G.V. 8224/41/90 utrzymał w mocy decyzję Kierownika Wydziału Geodezji, Gospodarki Gruntami i Rolnictwa Urzędu Miejskiego w S. z dnia 12 kwietnia 1990 nr GR. 8224/271/90 o wygaśnięciu prawa użytkowania przez Socjaldemokrację Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości zabudowanej o powierzchni 11425 m2, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 333, położonej w S. przy ul. M. nr 33/35. Jako podstawę prawnomaterialną wymienionych decyzji powołano art. 41 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1989 nr 14 poz. 74 ze zm./. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że prawo użytkowania omawianej nieruchomości zostało ustanowione decyzją Prezydenta Miasta S. z dnia 27 sierpnia 1984 nr G/8224/271/84 na rzecz Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w S. W styczniu 1990 r. Polska Zjednoczona Partia Robotnicza została rozwiązana, a jej sukcesorem prawnym stała się Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej, przy czym problem majątku rozwiązanej partii stał się przedmiotem prac specjalnej komisji rządowej. Według ustaleń tej komisji - jak podano - obiekty wybudowane ze środków PZPR na gruntach państwowych przechodzą na własność Skarbu Państwa. W tej sytuacji - zdaniem organu odwoławczego - zachodziła podstawa do wydania decyzji o wygaśnięciu prawa użytkowania przez SdRP na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 1 wymienionej ustawy. Podano także, iż forma nieodpłatnego przejęcia obiektów budowlanych wynika z par. 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu oddawania w zarząd oraz użytkowanie nieruchomości państwowych, przekazywania tych nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi i dokonywania rozliczeń z tego tytułu /Dz.U. nr 47 poz. 240 ze zm./. Według tego przepisu zwrot nie zamortyzowanych nakładów może nastąpić tylko wówczas, gdy decyzja o wygaśnięciu prawa użytkowania została spowodowana zmianą w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, nie pozwalającą na dalsze korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy sposób.

Decyzję organu odwoławczego zaskarżyła Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając naruszenie par. 11 powołanego rozporządzenia przez błędne jego zastosowanie. Zdaniem strony skarżącej, należało ustalić, skąd pochodziły środki na budowę budynku znajdującego się na omawianej działce, i dopiero po takich ustaleniach zdecydować o zwrocie nie zamortyzowanych nakładów.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, powtarzając argumenty przytaczane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, decydujące znaczenie ma charakter ustanowionego prawa do gruntu, stanowiącego działkę nr 333, położoną przy ul. M. nr 33/35 w S., na rzecz Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w S. Prawem tym było prawo użytkowania, które zachowało swój charakter także po wejściu w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/, to jest po dniu 31 lipca 1985 r. Według zaś art. 5 ust. 1 tej ustawy do użytkowania gruntów przez organizacje społeczne stosuje się - w sprawach w niej nie uregulowanych - przepisy o użytkowaniu zawarte w kodeksie cywilnym. Dodać należy, że organizacjami społecznymi w rozumieniu ustawy są między innymi organizacje polityczne /art. 5 ust. 2/.

Stosując w podanym zakresie do prawa użytkowania odpowiednie przepisy kodeksu cywilnego, należało stwierdzić, że prawo to jest ograniczonym prawem rzeczowym /art. 214 par. 1 Kc/ i jest ono niezbywalne /art. 254 Kc/. Niezbywalność tego prawa jest jedną z ważnych cech, odróżniających je na przykład od spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu.

Ta cecha prawa użytkowania nie została uwzględniona w decyzjach wydanych w rozpoznawanej sprawie. Przyjęto w nich bowiem, wbrew przepisowi art. 254 Kc, że po rozwiązaniu się Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej prawo użytkowania omawianej działki gruntu przysługuje Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej i w stosunku do tej partii orzeczono o wygaśnięciu omawianego prawa. W istocie zaś prawo to, jako niezbywalne, wygasło z mocy prawa wraz z rozwiązaniem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, jako organizacji społecznej, na której rzecz było ustanowione. Rozwiązanie zaś tej partii nastąpiło - zgodnie z uchwałą jej XI Zjazdu - z dniem 29 stycznia 1990 r., przy czym nie może ulegać wątpliwości, że postanowienie uchwały o przeniesieniu na partię pod nazwą Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej ogółu praw i obowiązków partii ulegającej rozwiązaniu mogło dotyczyć tylko tych praw i obowiązków, które są zbywalne. Skoro zaś prawo użytkowania omawianego gruntu - jak już stwierdzono - wygasło z mocy prawa, to orzekanie o jego wygaśnięciu w formie decyzji wydanej w stosunku do Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej, która takiego prawa do omawianej nieruchomości nie nabyła, nie znajdowało podstaw w powoływanym w decyzjach przepisie art. 41 ust. 2 pkt 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Również żaden inny przepis prawa nie stanowił podstawy do wydania takich decyzji. Skoro zaś zarówno decyzja zaskarżona, jak i utrzymana przez nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane bez podstawy prawnej, to działając w myśl art. 207 par. 1 i 3 Kpa należało orzec o stwierdzeniu ich nieważności. W tej zaś sytuacji zbędne stało się rozważanie zarzutu skargi, dotyczącego błędnego zastosowania par. 11 rozporządzenia, o którym wyżej mowa.