Uzasadnienie
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia 10 czerwca 1992 r. nr KKU-924/92/AW uchyliła decyzję Wojewody (...) z dnia 15 kwietnia 1992 r. nr GGG. GK. 726/IV/673/92, odmawiającą stwierdzenia nabycia przez Miasto L. własności nieruchomości uregulowanej w księdze wieczystej nr 1142, oraz umorzyła postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że nieruchomość była wpisana w księdze wieczystej Kw nr 1142 na rzecz Skarbu Państwa. Ostatni wpis w dziale II tej księgi nastąpił dnia 14 stycznia 1948 r. i jest aktualny. Poprzedni wpis z dnia 5 listopada 1931 r. jest nieaktualny wobec późniejszej zmiany właściciela. Sporna nieruchomość pozostaje w zarządzie Zakładu Remontowego Urządzeń Gazowniczych w P. Jest to przedsiębiorstwo państwowe, którego mienie podlega szczególnej ochronie prawnej /art. 48 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych - Dz.U. 1991 nr 18 poz. 80/. Organem założycielskim tego przedsiębiorstwa jest (...) Okręgowy Zakład Gazowniczy, który za pośrednictwem Przedsiębiorstwa Nafty i Gazu podlega Ministrowi Przemysłu i Handlu. Z tego względu nie było podstaw prawnych do komunalizacji, o których mowa w art. 5 ust. 1-3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./. W takiej sytuacji (...) postępowanie komunalizacyjne powinno było ulec umorzeniu, jako bezprzedmiotowe. Dlatego też decyzja Wojewody została uchylona, a postępowanie pierwszej instancji umorzono /art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa/. Odmowa stwierdzenia nabycia własności byłaby uzasadniona, gdyby sprawa dotyczyła rozpoznania wniosku Prezydenta Miasta L., złożonego w trybie art. 5 ust. 4 ustawy komunalizacyjnej lub art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/. W rozważanej sprawie sytuacja taka nie występowała.
Na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Zarząd Miasta L. Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i stwierdzenia, że Miasto L. nabyło na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 powyższej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. z mocy prawa własność nieruchomości zabudowanej, stanowiącej działkę nr 2/6 i działkę nr 2/10, o łącznej powierzchni 6823 m2; dla nieruchomości tej prowadzona jest księga wieczysta Kw nr 1142A, w której widniał wpis Gmina Miasto L. /obecnie księga wieczysta Kw nr 24640 na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia 15 grudnia 1992 r./. Grunty te zostały ujęte w kartach inwentaryzacyjnych, ponieważ stosownie do art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami w brzmieniu przed nowelizacją ustawy z dnia 29 września 1990 r. podlegają komunalizacji z mocy prawa w całości. Zakład Remontowy Urządzeń Gazowniczych w piśmie z dnia 25 maja 1992 r. do Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej stwierdzał, że zarząd gruntu sprawował na podstawie decyzji Urzędu Miejskiego w L. z dnia 18 kwietnia 1988 r. nr GG. 8240/36/88. Nie odpowiada to prawdzie, ponieważ ta decyzja dotyczyła podziału nieruchomości. Przedsiębiorstwo w dniu 27 maja 1990 r. nie sprawowało zarządu (...) i nie legitymuje się decyzją o przekazaniu mu spornego gruntu w zarząd. Dlatego też Zarząd Miasta L. zajmuje stanowisko, iż w dniu 27 maja 1990 r. nieruchomość była we władaniu Przedsiębiorstwa i stanowiła zasób w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Powołany w decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej art. 48 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych /Dz.U. 1991 nr 18 poz. 80/ nie znajduje w tej sprawie zastosowania. Przez wydanie decyzji stwierdzającej nabycie własności mienia nie następuje podział mienia przedsiębiorstwa państwowego.
W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa (...) pozostawiła rozstrzygnięcie w sprawie uznaniu Sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Materiał dokumentacyjny sprawy wskazuje, że Miasto L. domagało się komunalizacji spornej nieruchomości na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, rozpoznając odwołanie Zarządu Miasta L. od decyzji Wojewody (...) z dnia 15 kwietnia 1992 r., odmawiającej stwierdzenia nabycia przez Miasto L. własności nieruchomości opisanej na kartach inwentaryzacyjnych nr 1881 i 1882, uznała, że w sprawie nie występują przesłanki określone w art. 5 ust. 1-3 powołanej ustawy i że w związku z tym postępowanie komunalizacyjne przed organem pierwszej instancji było bezprzedmiotowe; z tego względu na podstawie art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa uchyliła decyzję Wojewody (...), o której wyżej mowa, i umorzyła postępowanie w pierwszej instancji. Stanowisko Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej należy uznać za błędne.
Artykuł 138 par. 1 pkt 2 Kpa w części stanowiącej, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości i umarza postępowanie pierwszej instancji, ma zastosowanie wówczas, gdy postępowanie - jako bezprzedmiotowe - nie powinno być wszczęte, a następnie zakończone decyzją rozstrzygającą sprawę co do jej istoty. W sytuacji natomiast - jak w sprawie niniejszej - kiedy występuje przedmiot postępowania administracyjnego - komunalizacyjnego w postaci określonego mienia ogólnonarodowego, a sprawa należy do właściwości organu administracji i jest rozstrzygana przezeń decyzją /art. 18 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej/, w każdym wypadku organ właściwy w sprawach komunalizacji /wojewoda/ powinien wydać decyzję rozstrzygającą sprawę co do jej istoty (...).
Wprawdzie komunalizacja, o jakiej stanowi art. 5 ust. 1-2 omawianej ustawy z dnia 10 maja 1990 r., następuje z mocy samego prawa, a w razie spełnienia przesłanek zawartych w ustępie 3 tego artykułu musi nastąpić przekazanie mienia ogólnonarodowego gminie, jednakże, jak wynika z art. 18 tej ustawy, wojewoda prowadzi postępowanie administracyjne, którego wynikiem jest decyzja w sprawie stwierdzenia nabycia przez gminę mienia z mocy prawa /a więc zarówno pozytywna, jak i negatywna/ lub decyzja w sprawie jego przekazania. Prowadzi to do wniosku, że jeżeli w wyniku przeprowadzonego postępowania wojewoda dojdzie do przekonania, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do komunalizacji z mocy prawa, to wówczas wydaje decyzję odmawiającą stwierdzenia nabycia mienia z mocy prawa, a nie decyzję o umorzeniu postępowania.
Stanowisko Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, że brak przesłanek do komunalizacji mienia na podstawie art. 5 ust. 1-3 powyższej ustawy powinien prowadzić do umorzenia postępowania komunalizacyjnego, jako bezprzedmiotowego, a nie do wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia nabycia mienia, nie znajduje (...) uzasadnienia w obowiązującym stanie prawnym. Przedmiot postępowania bowiem jest, a sprawa należy do kategorii spraw administracyjnych rozstrzyganych decyzją.
Niespełnienie przez określony podmiot ustawowych przesłanek do uzyskania mienia ogólnonarodowego w trybie komunalizacyjnym nie oznacza bezprzedmiotowości postępowania dającej podstawę do jego umorzenia, lecz jedynie brak podstaw do wydania decyzji pozytywnej dla strony.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa uchylił decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej. W wyniku tego organ ten obowiązany będzie ponownie rozpoznać odwołanie Zarządu Miasta L.