Uzasadnienie
Naczelnik Gminy N. decyzją z dnia 1 września 1981 r. nr 8220/1/81 ust. 1 lit. "a" ustalił wysokość odszkodowania za nieruchomość położoną we wsi N., stanowiącą własność Heleny M., przejętą na tereny budowlane. Odszkodowanie ustalono w wysokości 80.136 zł.
Natomiast Sąd Rejonowy w Z. stwierdził w dniu 25 marca 1983 r., że przejęta nieruchomość stanowiła współwłasność Heleny i Mateusza małżonków M. z mocy ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych /Dz.U. nr 27 poz. 250/ na prawach małżeńskiej wspólnoty majątkowej /NS 503/82/. Małżeństwo to zostało rozwiązane prawomocnym wyrokiem sądowym.
Naczelnik Gminy N., działając na wniosek Mateusza M., postanowieniem z dnia 15 sierpnia 1983 r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją i w dniu 1 września 1983 r. wydał nową decyzję nr 8221/2/83, w której:
- uchylił decyzję własną z dnia 1 września 1981 r.,
- ustalił, że należność z tytułu odszkodowania za przejętą nieruchomość w wysokości 80.136 zł przysługuje Helenie oraz Mateuszowi M. jako współwłaścicielom nieruchomości.
Prezydent Miasta Łodzi, działając na skutek odwołań Heleny oraz Mateusza M., kwestionujących wysokość odszkodowania, decyzją z dnia 9 listopada 1983 r. nr PFZ 4422/24/83 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Przyznał, że od dnia 17 lutego 1983 r. obowiązuje nowe zarządzenie Prezydenta Miasta Łodzi ustalające inne, korzystniejsze stawki odszkodowania za przejęte nieruchomości na własność Państwa /zarządzenie ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej m. Łodzi nr 2 poz. 23/, jednakże nie ma ono zastosowania do spraw zakończonych decyzją ostateczną.
Mateusz M. zaskarżył tę decyzję Prezydenta Miasta Łodzi do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podniósł on zarzut, że skoro w sprawie nastąpiło wznowienie postępowania, sprawa toczy się od nowa i należało zastosować takie stawki odszkodowania, jakie obowiązywały w dniu wydania decyzji, to jest określone w akcie normatywnym Prezydenta z dnia 17 lutego 1983 r.
Prezydent Miasta Łodzi w piśmie procesowym z dnia 19 stycznia 1984 r., z którym przesłał sądowi akta administracyjne sprawy, podtrzymał zajęte stanowisko, stwierdzając, że jego zarządzenie nie ma mocy wstecznej.
Na rozprawie w Naczelnym Sądzie Administracyjnym w dniu 28 czerwca 1984 r. pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał tezę, że w następstwie wznowienia postępowania i uchylenia poprzednich decyzji sprawa wraca do stadium postępowania instancyjnego, wobec czego organ administracji państwowej ma obowiązek zastosować stawki aktualnie obowiązujące. Prokurator wniósł o oddalenie skargi, wychodząc z założenia, że należy stosować stawkę z okresu, w którym nastąpiło przejęcie nieruchomości i ustalenie odszkodowania.
Pełnomocnik Prezydenta Miasta Łodzi nie stawił się.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Spór dotyczy kwestii prawnej, jakie przepisy prawa materialnego, dotyczące wysokości stawek odszkodowania, należy stosować w razie wydania nowych decyzji w wyniku wznowienia postępowania: stawki obowiązujące w dniu wydawania pierwotnych decyzji, czy też stawki obowiązujące w dniu wydania decyzji wtórnych. Bezsporne natomiast jest, że stawki ustalone zarządzeniem Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 17 lutego 1983 r. są korzystniejsze dla osób, których nieruchomości przejęto jako tereny budowlane.
Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi /Dz.U. 1969 nr 27 poz. 216 ze zm./, która miała zastosowanie w sprawie, przejęcie terenów na własność Państwa następuje z mocy prawa z dniem ogłoszenia zarządzenia naczelnika gminy w dzienniku urzędowym wojewódzkiej rady narodowej, określającego granice przejmowania terenów. Natomiast decyzją administracyjną ustala się wysokość odszkodowania za przejęte nieruchomości zgodnie ze stawkami przewidzianymi za wywłaszczenie nieruchomości, chyba że podwyższone stawki zostaną ustalone na podstawie art. 9 ust. 2 cytowanej ustawy przez naczelnika gminy /miasta i gminy/. Stawki dla nieruchomości objętych wywłaszczeniem normowały w rozpoznawanym wypadku zarządzenia organu administracji stopnia wojewódzkiego, wydane na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./; zarządzenia te były przy tym zmieniane.
W sprawie zakończonej ostateczną decyzją organu I instancji w 1981 r. wznowiono postępowanie z dwóch powodów: Mateusz M. nie brał udziału w postępowaniu /związek małżeński został rozwiązany, zmienił on miejsce zamieszkania/; organ administracji państwowej, orzekając o odszkodowaniu, nie wiedział, że prawo do przejętej nieruchomości przysługiwało obojgu małżonkom, a nie tylko Helenie M., której przyznał odszkodowanie w całości. Zgodnie więc z art. 145 par. 1 pkt 4 i 5 Kpa Naczelnik Gminy trafnie orzekł o wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej jego ostateczną decyzją.
Artykuł 151 par. 1 pkt 2 Kpa przewiduje, że w następstwie uzasadnionego wznowienia postępowania organ administracji państwowej uchyla dotychczasową decyzję i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Istotą wznowionego postępowania i uchylenia dotychczasowej decyzji ostatecznej jest powrót sprawy do odpowiedniego stadium zwykłego postępowania instancyjnego. Nową zatem decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy wydaje się, jak gdyby sprawa nie była rozstrzygana w danej instancji. Zresztą w konkretnym wypadku nie była ona poprzednio rozstrzygana w stosunku do Mateusza M. Wobec tego organ administracji państwowej wydający nową decyzję stosuje te przepisy prawa materialnego, które obowiązują w dniu orzekania.
Odstępstwo od tej zasady dotyczy tylko decyzji deklaratoryjnych, to jest stwierdzających wyłącznie skutek prawny, który nastąpił z mocy prawa, a więc z mocą ex tunc. Ustalenie odszkodowania na podstawie rozpatrywanej ustawy następuje decyzją o charakterze konstytutywnym.
Skoro w sprawie należało zastosować przepisy ustalające wysokość odszkodowania, obowiązujące w dniu wydania decyzji rozstrzygających istotę sprawy po wznowieniu postępowania, zaskarżoną decyzję należało uchylić na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1 Kpa.
O zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego orzeczono zgodnie z art. 208 Kpa.