Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 8 grudnia 1989 r., I SA 878/89

Teza

Artykuł 89 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1989 nr 14 poz. 74 ze zm./ ma zastosowanie do działek położonych na terenie Warszawy, które zostały skomunalizowane na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/ i które były zabudowane określonymi w tym przepisie budynkami przed 21 listopada 1945 r., niezależnie od tego, czy budynki te obecnie istnieją.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Władysława B. na decyzję Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 13 marca 1989 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego działki gruntu i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy kwotę złotych dziesięć tysięcy tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego.

Uzasadnienie

Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy decyzją z dnia 13 marca 1989 nr 144/89, wydaną na podstawie art. 89 ust. 2 z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/, utrzymał w mocy decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego w Warszawie o odmowie przyznania Władysławowi B. prawa użytkowania wieczystego gruntu o powierzchni 898,16 m2, położonego przy ul. L. nr 26 w Warszawie. W uzasadnieniu decyzji ostatecznej podano, że wskazana nieruchomość objęta jest działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/. Wniosek o przyznanie prawa własności czasowej, przewidziany w art. 7 ust. 1 tego dekretu, nie został przez byłego właściciela hipotecznego złożony w ustawowym terminie, w związku z czym nieruchomość ta przeszła na własność Skarbu Państwa. Zdaniem organu II instancji, art. 89 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/ nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku byłego właściciela o oddanie w użytkowanie wieczyste gruntów nie zabudowanych. Zgodnie z tym przepisem może jedynie nastąpić zwrot określonych kategorii budynków wraz z ustanowieniem praw do gruntu, na którym się one znajdują.

Skargę na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył Władysław B., zarzucając organom naruszenie art. 89 ust. 2 cytowanej ustawy i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący podał, że na działce położonej przy ul. L. nr 26 w Warszawie był w 1941 r. wybudowany dom jednorodzinny, który uległ zniszczeniu w czasie Powstania Warszawskiego. Po naprawie domu skarżący zamieszkiwał w nim jeszcze do 1952 r. Brak ustaleń w tym zakresie wpłynął na niewłaściwą wykładnię art. 89 ust. 2 ustawy. Zdaniem skarżącego, z przepisu tego wynika, że niezbędnym warunkiem skorzystania z niego jest wybudowanie na działce budynku przed dniem 21 listopada 1945 r. Przepis ten natomiast nie wymaga, aby budynek postawiony przed tą datą dotrwał do obecnej chwili.

W odpowiedzi na skargę wnoszono o jej oddalenie, zgłaszając argumenty podane w uzasadnieniu decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska organów administracji państwowej w przedmiocie wykładni art. 89 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1989 nr 14 poz. 74/. Artykuł 89 ust. 2 tej ustawy wyraźnie wykazuje charakter odszkodowawczy, a jego celem jest wyrównanie strat byłym właścicielom działek na terenie Warszawy, które zostały upaństwowione na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279 ze zm./. Na charakter roszczeniowy tego przepisu wskazuje przewidziany zwrot budynków i oddanie w użytkowanie wieczyste działki byłym właścicielom lub ich następcom prawnym, przy czym konstrukcja tego przepisu różni go od instytucji użytkowania wieczystego przewidzianej w przepisach rozdziału 3 tej ustawy.

Przepisy rozdziału 3 omawianej ustawy mają na celu oddanie gruntów państwowych osobom fizycznym i prawnym w użytkowanie wieczyste na ściśle określony cel, wynikający z jej art. 22 i art.

23. Artykuł 89 ust. 2 cytowanej ustawy składa się z dwóch zdań ściśle korespondujących ze sobą. Zdanie pierwsze stanowi, że "Poprzedni właściciele działek zabudowanych domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi i domami, w których liczba izb nie przekracza 20, a także domami, w których przed dniem 21 listopada 1945 r. została wyodrębniona własność poszczególnych lokali, oraz domami, które przed tym dniem stanowiły własność spółdzielni mieszkaniowych, lub ich następcy prawni mogą zgłosić w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie wymienionych gruntów w użytkowanie wieczyste". Na tym tle powstaje pytanie, czy o oddaniu działki w użytkowanie wieczyste byłym właścicielom można orzec tylko wówczas, gdy budynki określone tym przepisem istnieją do obecnej chwili, czy też także wtedy, gdy budynki te istniały przed dniem 21 listopada 1945 r., a obecnie już ich nie ma.

Dokonując wykładni art. 89 ust. 2 omawianej ustawy, należy podkreślić, że w przepisie tym mówi się o "poprzednich właścicielach działek zabudowanych". Poprzedni właściciele to także te osoby, które były właścicielami działek zabudowanych do momentu upaństwowienia gruntów na terenie m.st. Warszawy dekretem z dnia 26 października 1945 r. Użyte zatem słowa "poprzedni właściciele działek zabudowanych" przemawiają za tym, że aby mogły być obecnie oddane w użytkowanie wieczyste działki byłym właścicielom lub ich następcom prawnym, działki te musiały być zabudowane przed dniem 21 listopada 1945 r. Zdanie drugie natomiast określa, że o oddaniu w użytkowanie wieczyste tych działek i o zwrocie budynków, jeżeli te budynki jeszcze znajdują się na działce, orzeka terenowy organ administracji państwowej.

W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że art. 89 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. /Dz.U. 1989 nr 14 poz. 74 ze zm../ ma zastosowanie do oddania w użytkowanie wieczyste działek położonych na terenie Warszawy, które zostały skomunalizowane na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279 ze zm../ i które były zabudowane określonymi w tym przepisie budynkami przed 21 listopada 1945 r., niezależnie od tego, czy budynki te obecnie istnieją. Taka interpretacja omawianego przepisu jest zgodna z jego charakterem i z jego celem, zmierzającym do zrekompensowania strat poniesionych przez byłych właścicieli w związku z upaństwowieniem im działek w 1945 r., wówczas zabudowanych.

W sprawie niniejszej organy administracji państwowej z naruszeniem art. 77 par. 1 Kpa nie poczyniły żadnych ustaleń, czy na spornej działce znajdował się budynek i jaki to był budynek, mimo że skarżący podnosił te okoliczności.

Z tych względów w myśl art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa zaskarżone decyzje zostały przez Sąd uchylone, a zwrot kosztów zasądzony na mocy art. 208 Kpa.